Những đồi cam xoàn trên đất khô cằn

Nông nghiệp sạch và giá trị bền vững

Hợp tác xã (HTX) Sen Ngọc đã và đang vun trồng những vườn cam xoàn trĩu quả, ngọt lành và đầy hương vị. Từ những mảnh đất cằn cỗi nơi vùng núi phía Đông Bắc, người nông dân nơi đây đã “biến” giống cam xoàn vốn quen thuộc ở miền Tây Nam Bộ thành một đặc sản mới của Bắc Ninh, góp phần đổi thay cuộc sống và diện mạo vùng nông thôn miềm núi.

Cam xoàn là giống cam có vỏ mỏng, ruột vàng tươi, vị ngọt đậm và hương thơm dịu nhẹ. Trước kia, loại quả này hầu như chỉ thấy ở vùng Tây Nam Bộ. Khi được đưa về trồng thử tại xã Vân Sơn, ít ai ngờ loại cây này lại bén rễ, phát triển xanh tốt và cho năng suất vượt trội. Điều kiện khí hậu mát mẻ, đất đỏ pha sét cùng nguồn nước dồi dào đã tạo nên vị cam đặc trưng, không lẫn vào đâu. Người dân gọi đó là “lộc trời” dành cho vùng đất khó.

HTX Sen Ngọc ra đời từ chính khát vọng nâng tầm giá trị nông sản quê hương. Trước đây, cam ở Vân Sơn được trồng nhỏ lẻ, manh mún, kỹ thuật chưa đồng đều, đầu ra bấp bênh. Khi HTX Sen Ngọc thành lập, mọi thứ dần thay đổi. Người dân được tập huấn quy trình chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh theo tiêu chuẩn VietGAP; được hướng dẫn thu hoạch, sơ chế, đóng gói đúng quy chuẩn. Từ sản xuất tự phát, nông dân bước vào chuỗi liên kết bài bản, có tổ chức.

Bà Trần Thị Huyền, Giám đốc HTX Sen Ngọc chia sẻ: “Khi bắt đầu, ai cũng lo vì chưa ai nghĩ cây cam xoàn có thể hợp với khí hậu miền Bắc. Nhưng tôi tin, nếu chăm đúng kỹ thuật, giữ đất sạch, nước sạch, trái cam sẽ ngọt lành và thực tế đã chứng minh điều đó”.

Chính sự kiên trì, sáng tạo và niềm tin vào nông nghiệp sạch đã đưa thương hiệu “Cam xoàn Sen Ngọc” trở thành sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh Bắc Giang (cũ) – một dấu mốc quan trọng mở đường cho hành trình phát triển lâu dài.

Với diện tích hơn 10 ha, năm nay HTX thu sản lượng khoảng 50 đến 60 tấn. Cứ vào tháng 11 đến tháng 2 âm lịch, những vườn cam chín vàng rực cả triền đồi, lan tỏa hương thơm dịu nhẹ. Mỗi quả cam nặng chừng 250-300 gram, mọng nước, tép vàng óng, ngọt thanh và ít hạt. Cam được thu hái, phân loại, đóng gói ngay tại chỗ, dán tem truy xuất nguồn gốc và vận chuyển đến các siêu thị, cửa hàng nông sản sạch trong và ngoài tỉnh.

Không chỉ dừng lại ở cây trồng, HTX Sen Ngọc còn chú trọng đến sự “sạch” trong từng quy trình. Toàn bộ diện tích đều canh tác theo hướng hữu cơ sử dụng phân vi sinh, chế phẩm sinh học, nói không với thuốc hóa học. Vườn được lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để ủ phân hữu cơ. “Chúng tôi coi đất như người bạn đồng hành. Đất khỏe thì cây mới khỏe, cam mới ngọt”, bà Huyền tâm sự.

Nhờ đó, mỗi mùa thu hoạch, cam xoàn Sen Ngọc không chỉ chinh phục người tiêu dùng bởi vị ngon tự nhiên mà còn bởi sự yên tâm về chất lượng. Cam được bán tại vườn với giá trung bình 30 đến 40 đồng/kg. Mỗi năm các hộ gia đình thu lãi hàng trăm triệu đồng, đời sống người dân được cải thiện rõ rệt.

Khát vọng vươn xa

Thành công của HTX Sen Ngọc không chỉ đo bằng con số sản lượng hay doanh thu, mà còn ở giá trị cộng đồng và tinh thần đoàn kết mà mô hình này mang lại. Người trồng cam không còn đơn độc, mà cùng nhau trao đổi kinh nghiệm, bàn cách nâng cao chất lượng, bảo vệ thương hiệu chung và chỉ có sản phẩm sạch, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, mới đứng vững trên thị trường.

Tuy nhiên, trên hành trình phát triển, HTX vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Bài toán mở rộng thị trường, đặc biệt là xuất khẩu, vẫn còn nhiều trở ngại. Việc chế biến sâu để đa dạng sản phẩm như tinh dầu, mứt cam, nước ép… vẫn chưa triển khai được do thiếu vốn và công nghệ. Hơn nữa, phần lớn thành viên HTX là phụ nữ, người trung niên, nên việc tiếp cận công nghệ, chuyển đổi số còn chậm.

HTX Sen Ngọc mong muốn được tiếp tục hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ, trang bị kỹ năng sản xuất, thương mại điện tử cho các thành viên. Bên cạnh đó, HTX cũng kiến nghị chính quyền địa phương hỗ trợ thêm về hạ tầng, giao thông để nâng cao hiệu quả sản xuất.

“Trên hành trình ấy, niềm tin của người tiêu dùng chính là phần thưởng quý giá nhất”, bà Huyền chia sẻ. Từ những vụ cam đầu tiên đến nay, Cam xoàn Sen Ngọc đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, thậm chí cả TP.HCM. Trên các sàn thương mại điện tử, cam xoàn Sen Ngọc được đánh giá cao về hương vị, độ ngọt tự nhiên và khả năng bảo quản.

Không chỉ góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương, HTX Sen Ngọc còn đang từng bước định hình tư duy sản xuất mới cho nông dân Vân Sơn, tư duy làm nông nghiệp gắn với khoa học, thị trường và trách nhiệm môi trường. Mô hình này cũng đang truyền cảm hứng cho nhiều hợp tác xã khác trong tỉnh học tập, đặc biệt là trong phong trào phát triển sản phẩm OCOP và xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu.

Ông Đàm Văn Lịch, Trưởng phòng Kinh tế xã Vân Sơn cho biết: “Xã xác định cây ăn quả là cây trồng chủ lực, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Sản xuất cây ăn quả có múi, trong đó có cam xoàn, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng và tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, tăng giá trị sản xuất”.

Theo ông Lịch, sản phẩm cam xoàn Sen Ngọc là một trong những sản phẩm OCOP đầu tiên của xã, thể hiện rõ hướng đi đúng đắn trong phát triển nông nghiệp xanh, sạch và bền vững. Những năm qua, HTX đã kiên trì cải tạo đất, áp dụng kỹ thuật hữu cơ, không dùng thuốc diệt cỏ, không phân bón hóa học, tạo nên những vườn cam trĩu quả, thơm ngọt tự nhiên và an toàn cho người tiêu dùng.

Xã Vân Sơn đang tập trung hỗ trợ HTX mở rộng diện tích trồng, quảng bá thương hiệu và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định. Bởi với người dân nơi đây, cam xoàn Sen Ngọc không chỉ là nông sản, mà còn là biểu tượng cho ý chí, nghị lực và khát vọng vươn lên của người nông dân vùng cao. Khi người dân sản xuất có kỹ thuật, sản phẩm có thương hiệu, thị trường sẽ tự mở rộng và giá trị của “Cam xoàn Sen Ngọc” chắc chắn sẽ còn vươn xa hơn nữa.