Mã số vùng trồng sầu riêng phải sát thực tế sản xuất

Ngày 22/10, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức diễn đàn tại Đắk Lắk nhằm tìm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý mã số vùng trồng sầu riêng, mã số cơ sở đóng gói phục vụ tiêu thụ và xuất khẩu.

Quản lý chặt việc sử dụng mã số

Tại diễn đàn, ông Trần Đức Thọ ở thôn 3, xã Ea Tul, tỉnh Đắk Lắk chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng nhật ký số. Trước đây, ông ghi chép việc sử dụng thuốc BVTV bằng sổ giấy, chủ yếu là ngày phun và tên sản phẩm, chưa đầy đủ thông tin về hoạt chất, liều lượng và mục đích sử dụng.

Năm 2025, vườn cây xuất hiện những biểu hiện bất thường mà ông nhận định có liên quan đến việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng. Do nhật ký chưa đầy đủ, ông không thể rà soát chính xác quá trình sử dụng sản phẩm. “Từ sự cố đó, tôi nhận ra chỉ ghi đã phun sản phẩm gì là chưa đủ mà phải biết sản phẩm chứa hoạt chất nào, dùng bao nhiêu, vào ngày nào và vì mục đích gì”, ông Thọ nói.

Hiện ông cập nhật nhật ký điện tử, lưu thông tin vật tư đầu vào, lượng sử dụng, tình trạng cây trồng và hình ảnh nhãn sản phẩm. “Nông dân phải là người hiểu và làm chủ thông tin khu vườn của mình”, ông nhấn Thọ mạnh.

Ông Lê Vũ Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu cho biết, từ khi Nghị định thư xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc được ký kết tháng 9/2022, yêu cầu về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ. Trong khi đó sản xuất còn phân tán, nhiều hộ chưa ghi nhật ký sản xuất đầy đủ. Những nguy cơ trong thu mua sầu riêng hiện nay gồm tình trạng mượn mã số, sử dụng mã cho sản lượng vượt khả năng thực tế hoặc dùng mã cho sầu riêng không có nguồn gốc từ vườn đã đăng ký.

Theo ông Tuấn Anh, Chánh Thu đang liên kết gần 2.000 ha sầu riêng có mã số xuất khẩu tại Đắk Lắk, Đắk Nông cũ và các tỉnh lân cận. Doanh nghiệp số hóa vùng trồng, hướng dẫn nông dân ghi nhật ký, sử dụng vật tư theo yêu cầu và lấy mẫu kiểm tra trước thu hoạch. Đơn vị kiến nghị hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, xử lý hành vi gian lận mã số, tập huấn yêu cầu thị trường và hỗ trợ tín dụng cho cơ sở đóng gói, kho lạnh, logistics.

Đại diện Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đề xuất xây dựng chuỗi dữ liệu số từ vườn trồng đến xuất khẩu. Theo đó, nông dân cập nhật nhật ký và vật tư đầu vào; hợp tác xã quản lý diện tích, sản lượng; cơ sở đóng gói ghi nhận nguồn nguyên liệu; doanh nghiệp xuất khẩu đối chiếu hồ sơ. Hiệp hội đề xuất thí điểm trong 90 ngày tại 2 – 3 xã, phường có hợp tác xã, vùng trồng và ít nhất một cơ sở đóng gói hoặc doanh nghiệp xuất khẩu.

Ông Đinh Văn Đang, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Đắk Lắk cho biết, đơn vị đã tổ chức hai lớp tập huấn với khoảng 130 người tham gia, hướng dẫn sản xuất sầu riêng an toàn, chuyển đổi số và đăng ký mã số vùng trồng trực tuyến. Người dân còn được hướng dẫn sử dụng VNeID, Cổng Dịch vụ công, ghi nhật ký sản xuất và thực hành VietGAP.

Bà Đặng Thị Thủy, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk nêu những bất cập trong quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, trong đó có tình trạng tranh mua, tranh bán sầu riêng. Có trường hợp chất lượng sản phẩm bị hạ từ loại A xuống loại C, ảnh hưởng đến giá trị hàng hóa. Theo bà, cần kiểm soát chất lượng, nguồn gốc từ vùng trồng và nâng trách nhiệm của người sản xuất, doanh nghiệp.

“Thực tế này đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng, đồng thời quản lý chặt việc sử dụng mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói, tránh tình trạng mã số không phản ánh đúng nguồn gốc, chất lượng nông sản”, bà nói.

Cấp mã số gắn với kiểm tra, duy trì điều kiện sản xuất

TS Hoàng Tuyển Phương, Trưởng phòng Khuyến nông Trồng trọt và Lâm nghiệp – Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho rằng hoạt động khuyến nông cần hỗ trợ tổ chức vùng trồng, hướng dẫn ghi chép và quản lý sản xuất xuyên suốt mùa vụ thay vì chỉ tập trung vào hồ sơ đăng ký mã số.

Trung tâm đã xây dựng tài liệu hướng dẫn đăng ký, triển khai và duy trì mã số; tổ chức 6 lớp đào tạo giảng viên nguồn và 6 lớp tập huấn trực tiếp tại Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng. Đơn vị đề xuất chuẩn hóa dữ liệu về người sản xuất, diện tích, nhật ký canh tác, vật tư đầu vào, thu hoạch và chuyển giao lô hàng để có thể kiểm tra.

Tại diễn đàn, ông Tô Văn Huấn, chuyên viên Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã trao đổi về Nghị định 38/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 36/2026/NQ-CP ngày 31/7/2026 với định hướng đơn giản hóa thủ tục, thực hiện trực tuyến và tăng kiểm tra sau cấp mã.

Theo nội dung trình bày, thời gian giải quyết hồ sơ tối đa là 3 ngày làm việc đối với trường hợp không đăng ký xuất khẩu vào thị trường yêu cầu mã số và 10 ngày làm việc đối với thị trường có yêu cầu mã số. UBND cấp xã thực hiện kiểm tra sau cấp mã trong thời hạn tối đa 3 tháng.

Ông Huấn lưu ý mã số được cấp trong nước không đồng nghĩa nông sản đương nhiên đủ điều kiện xuất khẩu vào mọi thị trường. Người đăng ký phải kê khai trung thực, duy trì điều kiện sản xuất, đóng gói và đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu.

Về Nghị quyết 36, ông Nguyễn Quốc Mạnh – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết chính sách mới có thể phát sinh khó khăn ban đầu. Nghị quyết được ban hành đúng chính vụ thu hoạch sầu riêng tại Đắk Lắk nên từng đặt ra những băn khoăn về khả năng thực hiện.

Tuy nhiên theo ông Mạnh, sau 2 tháng triển khai, quy trình đăng ký mã số vùng trồng đã thông thoáng hơn. Khoảng 1.600 hồ sơ đăng ký mã số vùng trồng đã được chuyển sang các nước nhập khẩu, trong đó có Trung Quốc để xem xét phê duyệt. Đây là bước tiến trong cải cách thủ tục, tạo thuận lợi hơn cho việc đăng ký mã số phục vụ tiêu thụ và xuất khẩu.