Chủ động bảo vệ nông sản chủ lực trước thời tiết cực đoan

Thời tiết thất thường, sâu bệnh gia tăng

Những ngày cuối tháng 8, khi nhiều diện tích cây trồng chủ lực của Đắk Lắk bước vào giai đoạn quyết định đến năng suất, chất lượng cuối vụ, nguy cơ sinh vật gây hại phát sinh và lây lan cũng có chiều hướng gia tăng.

Vừa qua, ông Lương Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật miền Trung (thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cùng đoàn công tác đã kiểm tra thực tế tình hình sản xuất trồng trọt và diễn biến sinh vật gây hại trên địa bàn tỉnh.

Qua làm việc với cơ quan chuyên môn địa phương, đoàn công tác ghi nhận sản xuất trồng trọt của Đắk Lắk đang có những tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, nhiều cây trồng chủ lực đã bước vào thời kỳ sinh trưởng xung yếu, đòi hỏi người dân phải tăng cường chăm sóc, theo dõi đồng ruộng và vườn cây.

Đến cuối tháng 8/2026, toàn tỉnh có hơn 94.900 ha lúa vụ hè thu đang trong giai đoạn đòng trổ đến ngậm sữa; 217.654 ha cà phê bước vào thời kỳ nuôi quả; 44.890 ha sầu riêng đang nuôi quả và đang trong thời điểm thu hoạch. Trong khi đó, hơn 28.800 ha hồ tiêu bắt đầu phân hóa mầm hoa và ra hoa. Cùng với quá trình sinh trưởng của cây trồng, nhiều đối tượng sinh vật gây hại đã bắt đầu xuất hiện và có xu hướng gia tăng.

Trên lúa, chuột, sâu đục thân, bệnh đen lép hạt là những đối tượng cần được lưu ý. Tại các vườn sầu riêng, rệp sáp, sâu đục quả và bệnh Phytophthora đang là những nguy cơ đáng quan tâm. Với cây cà phê, rệp sáp, bọ cánh cứng, bệnh nấm hồng có khả năng phát sinh trong điều kiện vườn cây ẩm, tán lá rậm. Cây hồ tiêu cũng đứng trước nguy cơ bệnh chết nhanh, chết chậm.

Theo dự báo, hiện tượng El Niño trong thời gian tới có thể diễn ra với cường độ mạnh, tiếp tục tác động rõ nét đến thời tiết khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Thực tế hiện nay, thời tiết có sự đan xen giữa những ngày nắng nóng gay gắt và các đợt mưa dông cục bộ vào chiều tối. Biên độ nhiệt giữa ngày và đêm lớn, độ ẩm không khí tăng cao sau mưa tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loại nấm bệnh và côn trùng phát sinh, lây lan.

Ông Lương Anh Tuấn cho biết, trong điều kiện giao mùa, bào tử của các loại nấm, đặc biệt là những chủng thuộc chi Phytophthora và Fusarium có khả năng phát tán nhanh theo dòng nước hoặc qua các giọt nước mưa bắn lên thân, cành cây.

Những khu vực trũng thấp, vườn có hệ thống thoát nước kém càng dễ trở thành nơi phát sinh và lây lan bệnh. Vì vậy, việc chủ động kiểm tra đồng ruộng, vườn cây, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế thiệt hại.

Chăm cây đúng lúc, bảo vệ năng suất

Đối với lúa vụ hè thu đang trong giai đoạn đòng trổ – ngậm sữa, ngành chuyên môn khuyến cáo nông dân duy trì mực nước trong ruộng ở mức vừa phải, không quá 5cm. Biện pháp này góp phần điều hòa nhiệt độ và hạn chế hiện tượng sốc nhiệt cho cây lúa trong những ngày nắng nóng.

Chuột hiện là một trong những đối tượng gây hại mạnh, do đó cần tổ chức diệt chuột đồng loạt, ưu tiên các biện pháp như bẫy cơ học, bẫy sinh học. Người dân cũng cần thường xuyên kiểm tra gốc lúa để theo dõi mật độ rầy nâu, rầy lưng trắng; đồng thời vệ sinh bờ ruộng, làm sạch cỏ dại nhằm hạn chế nơi trú ngụ của rầy, sâu cuốn lá, sâu đục thân và nguồn bệnh.

Tại các vườn sầu riêng đang nuôi quả và chuẩn bị thu hoạch, rệp sáp, rầy bông và đặc biệt bệnh Phytophthora gây nứt thân, xì mủ, thối quả là những đối tượng cần được kiểm soát.

Nhà vườn được khuyến cáo quét vôi quanh phần thân, gốc cây từ 0,5 – 1,2m để tạo lớp bảo vệ, hạn chế nấm bệnh từ đất xâm nhập. Khu vực rễ cần được chăm sóc bằng phân hữu cơ hoai mục, kết hợp các dòng nấm đối kháng như Trichoderma, Streptomyces nhằm hỗ trợ duy trì bộ rễ khỏe.

Bên cạnh đó, việc bổ sung dinh dưỡng phù hợp, trong đó có phân bón lá giàu canxi, bo, góp phần tăng độ dẻo dai của cuống và hạn chế một số hiện tượng bất lợi đối với quả. Đồng thời có thể dùng lân và kali cao để khống chế đọt non.

Đặc biệt, để hạn chế nguy cơ nấm bệnh xâm nhập và ảnh hưởng chất lượng trái, nhà vườn cần tránh thu hoạch sầu riêng trong điều kiện mưa dầm hoặc sương mù dày.

Với cà phê đang nuôi quả, tán cây rậm trong điều kiện mưa dông chiều tối có thể tạo môi trường thuận lợi cho rệp sáp, bọ cánh cứng, bệnh nấm hồng và khô cành phát sinh. Do đó, việc khơi thông rãnh thoát nước, cắt tỉa cành tăm, cành khô, cành vô hiệu nằm khuất trong tán cần được thực hiện thường xuyên nhằm tăng độ thông thoáng, giúp cây đón ánh sáng tốt hơn. Người dân cũng cần kiểm tra kỹ các chùm quả ở những vị trí rậm rạp để phát hiện và xử lý sớm rệp sáp.

Đối với hồ tiêu đang phân hóa mầm hoa, ra hoa rải rác, nguy cơ bệnh chết nhanh, chết chậm càng cần được lưu ý khi vườn bị đọng nước. Khơi thông hệ thống rãnh thoát nước, hạn chế úng là một trong những yêu cầu quan trọng.

Nhà vườn có thể sử dụng vôi để xử lý khu vực gốc bị bệnh, đồng thời hạn chế bón phân đạm vô cơ khi đất đang sũng nước vì có thể ảnh hưởng đến bộ rễ non. Thay vào đó, ưu tiên phân hữu cơ, phân sinh học và các chế phẩm vi sinh phù hợp như Trichoderma, Bacillus để hỗ trợ bộ rễ.

Trong trường hợp phát hiện bọ xít lưới gây hại trên chùm bông non, cần khoanh vùng theo dõi và lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp, ưu tiên giải pháp an toàn, hạn chế tác động đến hệ sinh thái vườn cây.

Theo ông Lương Anh Tuấn, trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến khó lường, sản xuất an toàn và bền vững cần được đặt song hành với quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng cần tuân thủ nguyên tắc “4 đúng”, kết hợp các biện pháp canh tác, sinh học và chăm sóc phù hợp với từng loại cây trồng.

Với quy mô sản xuất lớn và nhiều nông sản chủ lực có giá trị kinh tế cao, việc bảo vệ cây trồng không chỉ giúp nông dân giảm thiểu thiệt hại trước mắt mà còn góp phần duy trì chất lượng, uy tín nông sản Đắk Lắk.

Sự chủ động của người dân, cùng với công tác dự báo, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ kịp thời của ngành nông nghiệp địa phương sẽ là yếu tố quan trọng để Đắk Lắk thích ứng với thời tiết cực đoan, bảo vệ mùa vụ và phát triển nền nông nghiệp theo hướng an toàn, bền vững.