Tại vùng đất bán sơn địa thuộc xã Bắc Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa nhiều diện tích bưởi da xanh đang bước vào kỳ thu hoạch. Thay vì thói quen lạm dụng hóa chất làm đất đai bạc màu trước đây, việc triển khai chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) đang giúp cây bưởi phát triển ổn định, tăng sức đề kháng và cải thiện hiệu quả kinh tế cho người dân.
Một vười bưởi tại xã Bắc Khánh Vĩnh áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Ảnh: Kim Sơ.
Vườn bưởi 13 năm tuổi của gia đình ông Nguyễn Văn Ngọc ở thôn Suối Sâu luôn duy trì xanh tốt, tán lá sum suê. Điểm khác biệt là chủ vườn không phun thuốc diệt cỏ mà giữ lại thảm thực vật tự nhiên để che phủ, giữ ẩm đất. Theo ông Ngọc, trước đây việc dùng phân hóa học liên tục và dọn sạch cỏ khiến đất đồi dễ bị xói mòn mỗi khi mưa lớn, khiến cây nhanh bị suy kiệt.
Từ khi được tập huấn quy trình IPHM, ông Ngọc chuyển sang giữ thảm cỏ tự nhiên nhằm hạn chế rửa trôi và tạo chỗ cư trú cho các loài thiên địch. Để cỏ không cạnh tranh dinh dưỡng với cây bưởi, khi cỏ cao khoảng 30 – 40cm, ông tiến hành phát ngắn bớt. Phần xác cỏ sau khi cắt được để lại tại gốc, tạo thành nguồn hữu cơ làm tơi xốp đất.
Ông Nguyễn Văn Ngọc ở thôn Suối Sâu, xã Bắc Khánh Vĩnh cho biết, nhờ áp dụng IPHM, vườn bưởi cho năng suất, chất lượng quả vượt trội. Ảnh: Kim Sơ.
Bên cạnh việc quản lý cỏ dại, gia đình ông còn lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm. Việc tăng cường phân hữu cơ, phân vi sinh và ưu tiên thuốc bảo vệ thực vật sinh học giúp lượng phân bón và thuốc hóa học giảm 20 – 30%. Nhờ đó, cây bưởi bền gốc hơn, duy trì năng suất quả cao và ổn định.
Tương tự, vườn bưởi 1,4ha của ông Nguyễn Ngọc Dưng ở thôn Suối Thơm cũng cho thấy những thay đổi rõ rệt khi áp dụng IPHM. Thay vì bón phân hóa học định kỳ hàng tháng, ông Dưng chuyển sang bón phân chuồng ủ mục và phân hữu cơ sinh học khoảng 3 – 4 tháng/lần, vừa tiết kiệm công chăm sóc, vừa giúp đất bớt bị chai cứng và thoái hóa.
Nhờ theo dõi vườn thường xuyên và bảo vệ thiên địch, vườn bưởi của ông Dưng hạn chế đáng kể sự xuất hiện của rệp vàng và nhện đỏ. Việc xử lý sâu bệnh bằng các chế phẩm sinh học giúp tán cây duy trì độ xanh và giảm chi phí mua thuốc hóa học. Theo ông Dưng, áp dụng đúng kỹ thuật IPHM giúp cây khỏe hơn, trái bưởi mỏng vỏ, ngọt đậm và dễ tiêu thụ, năng suất tăng gấp đôi so với phương thức canh tác cũ.
Các vườn bưởi áp dụng tưới tiết kiệm nước. Ảnh: Kim Sơ.
Hộ chị Chu Trần Cẩm Chi ở thôn Suối Thơm có 2,7ha bưởi da xanh cũng phục hồi vườn cây hiệu quả sau khi làm theo quy trình IPHM. Nhờ nạo vét rãnh thoát nước chống úng cục bộ, rải vôi bột cải tạo độ pH cho đất dốc và bón bổ sung kali đúng thời điểm, vườn bưởi cho thu hoạch đều đặn 3 lứa/năm với tổng sản lượng ổn định khoảng 25 tấn, tăng khoảng 20% so với trước.
Từ thành công thực tế của các nhà vườn, ông Trần Quốc Khánh, giảng viên lớp IPHM thuộc Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Khánh Hòa đánh giá, việc bà con thay đổi tư duy canh tác đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Thời gian qua, Chi cục đã triển khai các lớp huấn về IPHM tại các xã Khánh Vĩnh, Trung Khánh Vĩnh và Bắc Khánh Vĩnh. Lợi ích lớn nhất khi áp dụng IPHM là giúp bộ rễ khỏe, cây khỏe từ gốc, từ đó chủ động phòng trừ sâu bệnh và tăng khả năng chống chịu trước thời tiết bất lợi.
Nông dân tăng cường sử dụng phân bón hưu cơ, giảm phân bón hóa học. Ảnh: Kim Sơ.
Bên cạnh đó, việc ưu tiên sử dụng các biện pháp sinh học, tận dụng thiên địch và bón phân cân đối đã giảm hẳn lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Cách làm này vừa hạn chế tình trạng kháng thuốc, giảm ô nhiễm đất, nước, vừa giúp bà con tiết kiệm chi phí đầu vào. Trái bưởi thu hoạch đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn, nâng cao giá trị và đáp ứng tốt nhu cầu thị trường.
Để tiếp tục lan tỏa chương trình IPHM, trong năm 2026, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Khánh Hòa tổ chức 3 lớp tập huấn IPHM trên cây lúa và cây bưởi tại các địa phương như Bắc Ninh Hòa, Ba Ngòi và Tây Khánh Vĩnh. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục tham mưu xây dựng kế hoạch nhân rộng mô hình ra toàn tỉnh, hướng đến sản xuất nông nghiệp an toàn, sinh thái, bền vững.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
