​‘Phù thủy’ giun quế gieo mầm xanh trên đất cằn

Bản lĩnh thép trên trận địa không tiếng súng

Giữa cái nắng oi nồng những ngày tháng 7, chúng tôi tìm về vùng đất ven sân bay Nội Bài (xã Nội Bài, TP Hà Nội). Đón chúng tôi trong căn nhà nép mình bên vườn cây mát rượi là Thiếu tá Nguyễn Thị Liên.

Ở tuổi trên 70, người phụ nữ từng kinh qua hơn 32 năm cống hiến cho quân đội từ ngày nhập ngũ năm 1971 khi vừa tròn 17 tuổi đến khi rời Nhà máy Z153 (Tổng cục Kỹ thuật) vẫn giữ nguyên tác phong nhanh nhẹn, giọng nói hào sảng cùng ánh mắt tinh anh của một người lính già.

Rời quân ngũ ở tuổi 51, bà không chọn cuộc sống thảnh thơi an hưởng tuổi già. Trăn trở trước đồng ruộng quê hương ngày càng bạc màu vì hóa chất cùng nguy cơ ô nhiễm môi trường, người lính ấy tự gánh trên vai một sứ mệnh mới: làm nông nghiệp tuần hoàn để “trả nợ” cho đất.

“Người lính lúc nào cũng có một trận địa để giữ. Thời chiến giữ đất, thời bình phải làm sao cho đất nở hoa”, bà Liên tâm niệm.

Cơ duyên đưa bà đến với con giun quế bắt đầu từ chương trình “Bạn của nhà nông” trên kênh VTV2 và cuốn tài liệu 102 trang của tác giả Tạ Thị Sen. Trong mắt người nữ sĩ quan, sinh vật nhỏ bé lầm lũi ấy chính là chìa khóa mở ra xu hướng nông nghiệp sạch.

Với số tiền lương hưu ít ỏi, bà mua 30kg giống giun quế đầu tiên về nuôi thử nghiệm trên khoảng sân 10m² rồi từng bước nhân rộng thành trang trại rộng hàng nghìn mét vuông. Bắt tay vào làm mới thấy muôn vàn gian khó. Người nữ sĩ quan ngày nào nay tự tay lội đồng nhặt từng bao phân bò, chấp nhận mùi hôi hám và cả những ánh nhìn hoài nghi từ người xung quanh.

Đỉnh điểm là trận lụt lịch sử năm 2008, nước lũ nhấn chìm trang trại, cướp đi toàn bộ vốn liếng tích góp được. Nhưng bản lĩnh người lính không cho phép bà gục ngã. Bà thức trắng đêm quăng bao tải, rơm rạ cho giun bấu vào trú ẩn, kiên trì gây dựng lại cơ nghiệp từ đống đổ nát.

Không dừng lại ở phương pháp truyền thống, bà nghiên cứu ứng dụng thành công chế phẩm vi sinh bản địa (IMO) kết hợp tương Bần và men vi sinh, triệt tiêu tới 80% mùi hôi chuồng trại.

Sáng kiến xử lý rác thải hữu cơ tại hộ gia đình của bà từng đạt giải Nhì cuộc thi cấp quốc gia năm 2021 và là 1/10 phụ nữ Thủ đô tiêu biểu 2022. Trang trại GHT của bà giờ đây đã phát triển thành một mô hình tuần hoàn khép kín kiểu mẫu, từ việc lấy bã nấm, phân gia súc và rác hữu cơ làm thức ăn cho giun đến việc dùng giun quế làm nguồn dinh dưỡng giàu đạm cho đàn lợn, gà, cá.

Đàn lợn ở đây không chỉ được ăn cám vi sinh mà còn được nghe nhạc, tắm nắng, tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chí “3 không”: không cám công nghiệp, không chất kích thích tạo nạc, không tồn dư kháng sinh. Cuối cùng, nguồn phân giun thu hoạch lại được quay về cải tạo, biến những dải đất cằn cỗi ven sân bay thành vùng thiên nhiên xanh tốt.

Mầm lành lan tỏa từ trái tim nhân hậu

Càng dấn sâu vào nghiên cứu, bà Liên càng phát hiện ra giá trị y học của bột địa long (giun quế sấy khô). Bà lặn lội vào miền Nam học hỏi các nhà nghiên cứu y học cổ truyền. Sự kết hợp giữa địa long và chế phẩm vi sinh do bà bào chế đã hỗ trợ phục hồi sức khỏe cho hàng trăm bệnh nhân tai biến, suy nhược.

Các sản phẩm chăn nuôi sạch của trang trại đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, trở thành nguồn thực phẩm tin cậy cho nhiều cơ quan, tổ chức suốt gần hai thập kỷ qua. Trang trại giun quế đạt doanh thu khoảng 2 tỷ đồng mỗi năm, nhưng điều khiến người dân địa phương trân quý nhất ở bà chính là tấm lòng đau đáu vì cộng đồng.

Bà không chỉ tạo việc làm ổn định cho 15 lao động địa phương với mức thu nhập từ 8 – 12 triệu đồng mỗi tháng, đóng bảo hiểm cho người lao động trong độ tuổi, mua bảo hiểm y tế cho lao động không ở tuổi đóng bảo hiểm… mà còn liên kết nghĩa tình, tặng giống giun cho một số hộ nông dân vùng cao, phát giun giống miễn phí và tận tình hướng dẫn kỹ thuật cho 11 hộ dân nghèo trong vùng cùng thoát nghèo.

Hằng tháng, bà trích một phần lương hưu và lợi nhuận để hỗ trợ thường xuyên cho các gia đình hoàn cảnh khó khăn, nhận đỡ đầu và trao sổ tiết kiệm cho trẻ em mồ côi.

Bà còn trực tiếp làm báo cáo viên cho Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, đứng trên bục giảng của hàng trăm lớp tập huấn hướng dẫn bà con nông dân xử lý rơm rạ, bảo vệ môi trường.

Dấu ấn của người lính xông xáo ấy còn in đậm qua những đợt thiên tai. Trong đợt lũ tại làng Nủ (Lào Cai) hay ở Thái Nguyên, Yên Bái…, bà cùng con trai là cứu hộ viên tự nguyện đã không ngại hiểm nguy mang hàng nghìn lít chế phẩm vi sinh IMO lên tận hiện trường. Hai mẹ con trực tiếp hướng dẫn lực lượng chức năng phun khử trùng, xử lý môi trường bãi rác và khu vực thiên tai, kịp thời dập tắt nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Dù nhận được nhiều bằng khen từ Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam hay danh hiệu Phụ nữ Thủ đô tiêu biểu, bà vẫn giữ trọn lối sống khiêm nhường. Hằng năm, bà đều đặn thực hiện chuyến hành trình về lại ngã ba Đồng Lộc, viếng mộ liệt sĩ Đặng Thùy Trâm và thắp nén hương tri ân những đồng đội đã ngã xuống.

Bà Liên trải lòng: “Làm việc thiện không phải để gặt hái bằng khen hay danh hiệu, mà là cách để tôi làm gương cho con cháu, trả ơn cho mảnh đất này và sống trọn vẹn với sự tử tế của một người lính”.

Nắng tháng bảy trải vàng trên dải đất ven sân bay Nội Bài, soi rọi vào khu vườn xanh mướt mát. Nhìn những luống đất ẩm xốp lầy lội năm nào nay tràn đầy sinh khí, người ta chợt nhận ra sự đồng điệu kỳ lạ giữa con giun quế lầm lũi và cuộc đời của người lính già Nguyễn Thị Liên.

Họ đều chọn lùi lại phía sau, âm thầm rút ruột nhả tơ, dùng trọn vẹn sự tử tế để nuôi dưỡng lại lòng đất mẹ. Vết thương chiến tranh có thể vẫn nhức nhối mỗi khi gió trở, nhưng ngọn lửa lý tưởng và tình yêu cuộc sống của người nữ cựu chiến binh ấy chưa bao giờ tắt – một ngọn lửa lặng lẽ tỏa hương, gieo vào lòng đời những mùa xanh bình yên.