Xử lý sa bồi ruộng đồng, không để ‘cát tặc’ trục lợi

Ruộng đồng bị “sa mạc hóa” sau lũ

Sau các đợt mưa lũ lớn vừa qua, hàng nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp ven sông Thu Bồn – Vu Gia (TP Đà Nẵng), bị bồi lấp cát nghiêm trọng. Lượng cát dày đặc khiến nông dân chưa thể xuống giống, vụ rau đông gần như bị đình trệ.

Trên các cánh đồng ven sông Vu Gia, đặc biệt là cánh đồng thôn Hòa Hữu Tây, xã Hà Nha, khung cảnh sau lũ khiến người dân không khỏi xót xa. Nơi từng phủ xanh hoa màu nay trắng xóa cát, nhìn chẳng khác nào một “sa mạc”. Theo ghi nhận, lớp cát bồi lấp dày từ 0,5 đến 1m, có nơi lên tới 1,5m, che lấp hoàn toàn tầng đất canh tác, làm mất khả năng sản xuất nông nghiệp.

Bà Nguyễn Thị Miền, người dân thôn Hòa Hữu Tây, cho biết gia đình bà có 6ha dứa chuẩn bị thu hoạch thì bị cát vùi lấp hoàn toàn. “Gia đình tôi đã bỏ ra hàng chục triệu đồng mua phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, gần một năm trời ngày nào cũng ra thăm rẫy chăm sóc từng bụi dứa. Vậy mà giờ tất cả đều nằm dưới lớp cát này”, bà Miền nghẹn ngào nói.

Điều khiến bà lo lắng nhất lúc này không chỉ là thiệt hại về tiền của, mà còn là không biết lấy đâu ra nhân lực và kinh phí để san gạt, múc cát, khôi phục lại ruộng vườn cho mùa vụ mới.

Trước thực trạng trên, UBND xã Hà Nha đã tổ chức kiểm tra, đo đạc chiều sâu và khối lượng cát bồi lấp trên các cánh đồng. Tuy nhiên, do lượng cát quá lớn, phân bố trên diện rộng nên công tác khắc phục gặp rất nhiều khó khăn. Đáng lo ngại hơn, trong khi hậu quả thiên tai chưa được xử lý xong, tình trạng khai thác cát trái phép bằng xe cơ giới trên đất sản xuất lại gia tăng, khiến người dân càng thêm bất an.

Chạy đua khắc phục bồi lấp

Để đánh giá toàn diện tình hình và tìm giải pháp khắc phục, chiều 5/1, UBND TP Đà Nẵng đã tổ chức cuộc họp với các sở, ngành và địa phương nhằm bàn phương án xử lý đất, cát bồi lấp sau thiên tai, khôi phục sản xuất nông nghiệp vụ đông xuân.

Theo báo cáo của Sở NN-MT TP Đà Nẵng, nhiều địa phương trên địa bàn thành phố chịu ảnh hưởng nặng nề do bồi lấp sau lũ.

Tại xã Vu Gia, tổng diện tích bị bồi lấp hơn 180ha. Địa phương đã vận động người dân tự cải tạo trên 120ha; phần diện tích còn lại đang triển khai phương án xử lý và đã hoàn thành tại 3/5 thôn. Riêng hai thôn Khương Mỹ và Mỹ Hảo có khoảng 45ha bị bồi lấp nặng, lớp cát dày, tổng kinh phí xử lý ước khoảng 9,5 tỷ đồng, thời gian thi công kéo dài 45-55 ngày, khó đảm bảo kịp tiến độ sản xuất vụ đông xuân. Xã đề xuất cho phép đấu giá lượng cát dư thừa để bù đắp một phần chi phí. Hiện khối lượng cát phát sinh tại 3 thôn đã cải tạo ước hơn 150.000m³, gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý.

Tại xã Đại Lộc, địa phương mới lập phương án xử lý, chưa triển khai thực hiện, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 5,3 tỷ đồng; kiến nghị thành phố hỗ trợ nguồn vốn và cho phép đấu giá cát. Xã Hà Nha hiện đã xử lý được khoảng 85% khối lượng bồi lấp, đồng thời đề xuất thành phố hỗ trợ kinh phí với nhu cầu khoảng 14,5 tỷ đồng.

Trong khi đó, xã Điện Bàn Tây mới xây dựng phương án, chưa triển khai, đề xuất tập trung cát về khu vực ven sông và các tuyến giao thông để thuận tiện vận chuyển, đồng thời kiến nghị sớm thống nhất phương án và cho phép tạm ứng kinh phí.

Theo Sở NN-MT TP Đà Nẵng, hiện vẫn còn 57 xã chưa gửi báo cáo. Sở đề nghị các địa phương khẩn trương phối hợp, hoàn thiện báo cáo và triển khai các giải pháp xử lý bồi lấp nhằm kịp thời phục hồi sản xuất nông nghiệp.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Trần Nam Hưng yêu cầu UBND các xã có diện tích ruộng bị bồi lấp nhanh chóng xây dựng phương án xử lý, trình phê duyệt theo đúng quy định pháp luật. Chủ tịch UBND xã chịu trách nhiệm ký ban hành phương án, tổ chức san gạt ngay sau khi được phê duyệt để sớm khôi phục đất nông nghiệp cho người dân.

“Lượng cát phát sinh trong quá trình xử lý phải được quản lý chặt chẽ và tổ chức đấu giá công khai, minh bạch nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách địa phương. Toàn bộ kinh phí triển khai do các xã chủ động bố trí từ nguồn ngân sách đã được thành phố giao”, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng chỉ đạo.