Tuyên truyền – “chìa khóa” thay đổi nhận thức
Trên con đường Đập Nước, khu vực Thái Phiên, phường Lâm Viên – Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng), giữa những luống hoa cúc xanh mướt, ông Phạm Lợi vẫn cần mẫn với công việc quen thuộc của người làm nông. Với hơn 2.000m² đất canh tác, mỗi vụ sản xuất không chỉ gắn với chăm bón, phòng trừ sâu bệnh đúng thời điểm mà sau mỗi lần phun xịt, những vỏ chai, bao bì thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) lại phát sinh, nằm rải rác trên ruộng.
Điều khiến người trồng hoa như ông Lợi trăn trở là nếu không thu gom kịp thời, những vỏ chai này vừa làm mất mỹ quan đồng ruộng, vừa tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm đất, nguồn nước và ảnh hưởng lâu dài đến chính khu sản xuất của gia đình.
Ông Phạm Lợi, khu vực Thái Phiên, phường Lâm Viên – Đà Lạt đang gom các loại rác thải thuốc BVTV để vào thùng rác chuyên dụng. Ảnh: Phạm Hoài.
Trước đây, ông Lợi thường gom tất cả rồi đốt ngay tại vườn. Cách làm nhanh, gọn nhưng khói và mùi hóa chất vẫn quẩn quanh trong không gian sản xuất, còn tro cặn thì ngấm lại vào đất. Mọi thứ diễn ra như một thói quen, cho đến khi ông nhận ra khu vườn của mình không còn “sạch” như trước.
Từ khi ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh Lâm Đồng phối hợp với chính quyền phường và các tổ dân phố đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn, ông Lợi đã dần thay đổi thói quen canh tác. Sau mỗi lần sử dụng, bao bì thuốc BVTV được thu gom riêng, xếp gọn và mang đến điểm tập kết theo đúng quy định. Nhờ đó, những vỏ chai không còn vương vãi trên đất, khu vườn cũng thông thoáng, sạch sẽ hơn. Với ông Lợi, sự thay đổi này không chỉ giúp giữ gìn đồng ruộng gọn gàng mà còn là cách để bảo vệ chính mảnh đất đã gắn bó lâu năm.
“Trồng hoa để đảm bảo phát triển tốt ngoài chăm sóc phân bón thì thuốc BVTV sử dụng khá nhiều, trước đây tôi thường gom lại đốt hoặc chôn nhưng làm như vậy không đảm bảo an toàn cho môi trường. Những năm gần đây, các ngành chức năng quan tâm đưa thùng rác chuyên dụng đến tận khu vực dân cư để thu gom nên ý thức người dân dần được nâng lên”, ông Lợi nói.
Ở nhiều nhà vườn hiện nay, sau khi sử dụng, nông dân đều gom vỏ chai lọ, bao bì thuốc BVTV vào xô, chậu để phân loại ngay từ đầu nguồn. Ảnh: Phạm Hoài.
Câu chuyện tương tự cũng diễn ra tại xã Chư A Thai, tỉnh Gia Lai, nơi anh Phạm Văn Đại có hơn 10 năm gắn bó với cây khoai lang. Trước đây, sau mỗi lần phun thuốc, vỏ chai, bao bì thường bị bỏ lại ngay trên rẫy. Khi nhận thấy mùi hóa chất còn vương lại gây khó chịu, ảnh hưởng tới sức khỏe, anh bắt đầu thay đổi thói quen.
Ban đầu, gia đình anh Đại gom rác lại rồi đốt, nhưng khói và mùi vẫn khiến không gian sản xuất trở nên ngột ngạt. Chỉ đến khi địa phương triển khai xây dựng các bể chứa bao bì thuốc BVTV ngay tại khu sản xuất, việc thu gom mới đi vào nền nếp. Sau mỗi lần phun thuốc, toàn bộ chai lọ, bao bì được thu gom, bỏ đúng nơi quy định.
Không chỉ dừng lại ở thay đổi từ người dân, tại phường Xuân Trường – Đà Lạt, chính quyền địa phương cũng xác định công tác tuyên truyền là giải pháp nòng cốt. Ông Nguyễn Văn Sơn, Phó Chủ tịch UBND phường cho biết, trước đây tình trạng vứt bỏ bao bì thuốc BVTV ra đồng ruộng, đốt hoặc chôn lấp tùy tiện diễn ra khá phổ biến, gây ảnh hưởng đến môi trường và chất lượng đất canh tác.
Từ khi triển khai các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn phân loại, thu gom và xử lý bao gói thuốc BVTV đúng quy định, nhận thức của người dân đã có chuyển biến rõ rệt. Ảnh: Phạm Hoài.
Từ khi các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn phân loại, thu gom và xử lý rác thải nông nghiệp được triển khai đồng bộ, nhận thức của người dân trên địa bàn đã có chuyển biến rõ rệt. Thay vì thói quen vứt bỏ hoặc xử lý tự phát như trước đây, nhiều hộ đã chủ động thu gom, phân loại và tập kết bao bì thuốc BVTV, rác thải nông nghiệp đúng nơi quy định. Sự thay đổi này cho thấy tác động tích cực của công tác truyền thông cơ sở khi người dân nhận thức rõ hơn về nguy cơ ô nhiễm đất, nước và ảnh hưởng lâu dài đến chính hoạt động sản xuất của mình.
Đáng chú ý, mô hình “đổi chất thải lấy quà tặng” được triển khai tại 29 điểm thu gom trên toàn phường không chỉ mang tính hỗ trợ vật chất mà còn tạo động lực tâm lý, khuyến khích người dân tham gia thường xuyên hơn. Cách làm này góp phần biến việc thu gom rác thải từ nghĩa vụ thành hành động tự giác, đồng thời hình thành thói quen sản xuất gắn với bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục mở rộng mạng lưới điểm thu gom, đảm bảo tần suất xử lý ổn định và tăng cường vai trò giám sát của cộng đồng tại cơ sở.
Nông dân phường Xuân Trường – Đà Lạt rất phấn khởi khi đưa rác thải trong sản xuất nông nghiệp để được đổi quà. Ảnh: Phạm Hoài.
Phải khép kín từ thu gom đến xử lý
Công tác thu gom, phân loại và xử lý rác thải nông nghiệp tại các tỉnh Tây Nguyên đang tiếp tục được chú trọng. Các Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn người dân phân loại rác thải, xử lý phụ phẩm và tận dụng rác hữu cơ làm phân bón, góp phần giảm áp lực môi trường ngay từ nguồn phát sinh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy điểm nghẽn hiện nay nằm ở việc tổ chức thực hiện đồng bộ từ cơ sở.
Điển hình tại Gia Lai, công tác thu gom, vận chuyển và xử lý bao gói thuốc BVTV đã có những chuyển biến tích cực. Ông Trần Xuân Khải, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Gia Lai cho biết, năm 2025, đơn vị đã lồng ghép nội dung này vào 64 lớp tập huấn với hơn 2.800 nông dân tham gia.
Toàn tỉnh hiện có 8.560 bể chứa đang hoạt động, từ đầu năm đến nay đã thu gom, xử lý khoảng 32,55 tấn bao gói thuốc BVTV. Kết quả này cho thấy khi công tác tổ chức được triển khai bài bản, đồng bộ, hiệu quả quản lý rác thải nông nghiệp từng bước được nâng lên.
Để công tác thu gom, xử lý rác thải thuốc BVTV, phân bón đi vào nề nếp, cần có đủ kế hoạch, kinh phí, đầu mối thực hiện. Ảnh: P.H.
TS Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên cho rằng, chìa khóa quan trọng nhất vẫn là thay đổi nhận thức của nông dân. Theo ông Hà, mỗi năm đơn vị tổ chức hàng trăm lớp tập huấn, tiếp cận hơn 3.000 nông dân trên toàn vùng, riêng tại Đắk Lắk có khoảng 100 lớp trong năm 2025. Thông qua đó, người dân không chỉ được hướng dẫn kỹ thuật canh tác mà còn từng bước hình thành thói quen thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV đúng cách, coi đây là chất thải nguy hại cần được kiểm soát chặt chẽ.
“Muốn công tác này đi vào nề nếp, cần có đủ kế hoạch, kinh phí, đầu mối thực hiện ở cấp xã và sự kết nối ổn định với đơn vị xử lý chất thải nguy hại. Khi những khâu đó được vận hành đồng bộ, việc thu gom mới không bị đứt quãng. Nếu thiếu một mắt xích, toàn bộ nỗ lực từ tuyên truyền đến thay đổi nhận thức rất dễ bị giảm hiệu quả”, TS Hà khẳng định.
Theo Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt, thời gian tới ngành sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý về thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV, đồng thời thúc đẩy cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất để bảo đảm nguồn lực tài chính cho công tác xử lý.
Cùng với đó, ngành tăng cường hướng dẫn, tập huấn cho địa phương, chuẩn hóa quy trình thu gom – vận chuyển – xử lý, xã hội hóa đầu tư bể chứa và hạ tầng thu gom. Đồng thời siết chặt thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và thúc đẩy sử dụng thuốc sinh học nhằm giảm phát sinh rác thải nguy hại, hướng tới nông nghiệp xanh, bền vững.
Ngày 14/4/2026, tại TP Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc BVTV, phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc BVTV tại các địa phương” sẽ được tổ chức.
Diễn đàn do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk cùng các đơn vị liên quan tổ chức.
Theo Ban Tổ chức, Diễn đàn dự kiến có khoảng 150 – 200 đại biểu tham dự trực tiếp tại Khách sạn Sài Gòn – Ban Mê và khoảng 250 – 300 điểm cầu trực tuyến trên cả nước.
Ban Tổ chức trân trọng mời đại diện các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu thuốc BVTV, phân bón; các đơn vị thu gom, xử lý chất thải và các tổ chức liên quan tham dự Diễn đàn.
Thông tin tham dự trực tuyến: Link: https://zoom.us/j/97261803453?pwd=d9lGHRgP6hF8k48H1sgGHeim2rLUPm.1ID: 972 6180 3453 Mật mã: EPR1404
Đầu mối liên hệ:
+ Nhà báo Thiều Ngọc Khanh – Trưởng Văn phòng Nam Trung bộ – Tây Nguyên, Báo Nông nghiệp và Môi trường. Điện thoại: 0914143 560.
+ Nhà báo Phạm Oanh, Phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường. Điện thoại: 0328349999.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
