Tiết kiệm nước, tăng lợi nhuận trong hành trình 1 triệu ha lúa phát thải thấp

Tưới ngập – khô xen kẽ từng bước mang lại hiệu quả

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, giá vật tư nông nghiệp tăng cao và yêu cầu sản xuất xanh ngày càng cấp thiết, tỉnh Đồng Tháp đang đẩy mạnh chuyển đổi phương thức canh tác lúa theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải. Nổi bật trong đó là mô hình kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ, từng bước mang lại hiệu quả rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh đã có hơn 75.000ha lúa tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, đạt 104% kế hoạch giai đoạn đầu. Trong đó, các mô hình thí điểm tại các HTX cho thấy nhiều tín hiệu tích cực: lượng giống giảm từ 46 – 53%, phân bón giảm 38 – 42%, thuốc BVTV giảm 22 – 37%. Đặc biệt, phát thải khí nhà kính giảm từ 3,1 – 4,9 tấn CO₂e/ha/vụ, trong khi năng suất tăng từ 420 – 442kg/ha.

Song song đó, mô hình tưới ngập – khô xen kẽ trong canh tác lúa đang được nông dân nhiều địa phương hưởng ứng.

Ông Nguyễn Văn Bưng, nông dân xã Mỹ Quý (Đồng Tháp) đang canh tác 6,7ha lúa chia sẻ: Trước đây làm lúa tốn nước, chi phí cao mà lời không bao nhiêu. Từ khi tham gia vào trồng lúa chất lượng cao, giảm phát thải và áp dụng theo các quy trình kỹ thuật tiên tiến mới, đặc biệt là quy trình tưới ngập – khô xen kẽ, nhiều vụ lúa gần đây ông giảm được tiền bơm nước, ít xài phân, thuốc BVTV hơn, mỗi vụ lời thêm vài triệu đồng/ha.

Không chỉ nông dân, các HTX cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức lại sản xuất, ứng dụng kỹ thuật mới vào đồng ruộng theo hướng bền vững.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi, xã Mỹ Quý (Đồng Tháp) cho biết, tham gia mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp, HTX đã hướng dẫn các thành viên trong HTX áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật mới từ gieo sạ thưa, quản lý nước hiệu quả đến thu gom rơm rạ sau thu hoạch.

Áp dụng các kỹ thuật mới vào đồng ruộng, hơn 2 năm qua, việc canh tác lúa tại HTX Thắng Lợi cho thấy hiệu quả thấy rõ nhất là chi phí giảm, năng suất ổn định. Đặc biệt sản phẩm dễ liên kết tiêu thụ hơn nên nông dân tăng thêm thu nhập so với canh tác truyền thống trước đây.

Ngoài ra, việc thương lái thu mua rơm sau thu hoạch với giá khoảng 400.000 đồng/ha cũng góp phần tăng giá trị sản xuất thay vì đốt rơm gây ô nhiễm như trước.

Chuyển tư duy làm nhiều sang làm hiệu quả

Đồng Tháp đang tập trung nhân rộng các mô hình canh tác tiên tiến gắn với quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết: Theo đánh giá, việc tiết kiệm nước, giảm chi phí đầu vào là giải pháp then chốt để nâng cao lợi nhuận cho nông dân. Các mô hình như lúa – cá, lúa – rau màu, lúa – sen hay kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ không chỉ giúp giảm phát thải, giảm chi phí mà còn tạo ra giá trị gia tăng, phù hợp với định hướng tăng trưởng xanh của địa phương.

Đồng Tháp cũng đặt mục tiêu đến cuối năm 2026 đạt 100.000ha tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, tiến tới hoàn thành chỉ tiêu hơn 128.000ha trước năm 2030. Để làm được điều này, Đồng Tháp sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng thủy lợi nội đồng, đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật và khuyến khích doanh nghiệp tham gia liên kết tiêu thụ theo chuỗi.

Thực tế cho thấy, những mô hình như lúa – cá, lúa – sen, lúa – vịt, lúa – hoa màu không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy sản xuất của nông dân Đồng Tháp từ “làm nhiều” sang “làm hiệu quả”, từ tăng sản lượng sang tăng giá trị.

Ông Thiện nhấn mạnh những năm gần, ngành nông nghiệp tỉnh luôn đồng hành cùng nông dân, HTX và các doanh nghiệp triển khai nhiều mô hình hay, hiệu quả nhằm mở ra hướng đi mới cho ngành lúa gạo địa phương. Từ đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị hạt gạo của địa phương trong tương lai.