Sản xuất lúa giảm phát thải chuyển biến tích cực

Gắn sản xuất lúa giảm phát thải với liên kết doanh nghiệp 

Áp dụng hệ thống canh lúa cải tiến (SRI), nhất là tưới ngập – khô xen kẽ, sử dụng mạ khay, máy cấy, phân bón hữu cơ và liên kết tiêu thụ… là những giải pháp đang được Hà Tĩnh tập trung triển khai trong các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải năm 2026, hướng tới giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả kinh tế và thay đổi tập quán sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường.

Tại xã Cẩm Xuyên, năm 2026, mô hình sản xuất lúa theo hướng hữu cơ ở thôn Sông Hội được triển khai trên diện tích 4ha, vụ xuân sử dụng giống HG12, vụ hè thu sử dụng giống Thiên ưu 8. Toàn bộ diện tích được cấy bằng mạ khay, cấy bằng máy, sử dụng 100% phân bón hữu cơ với lượng 120kg/sào, chia thành 3 lần bón và không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Kết quả, năng suất lúa vụ xuân đạt khoảng 60 tạ/ha, vụ hè thu khoảng 65 tạ/ha. Số dảnh hữu hiệu đạt 300 – 320 dảnh/m², số hạt chắc đạt 180 – 220 hạt/bông.

Ông Lê Xuân Sơn, người dân xã Cẩm Xuyên cho rằng sản xuất theo quy trình mới giúp nông dân thay đổi cách nhìn về đầu tư cho cây lúa. Người dân không chỉ quan tâm đến năng suất mà ngày càng chú trọng giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm, hạn chế tác động đến môi trường.

Theo ông Phan Thanh Nghi, Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Xuyên, năm 2026, địa phương sản xuất lúa theo hướng giảm phát thải với quy mô hơn 500ha. Trong đó tập trung áp dụng tưới ngập – khô xen kẽ, sử dụng mạ khay, máy cấy, tăng sử dụng phân bón hữu cơ, giảm phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. “Mục tiêu không chỉ là giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao chất lượng nông sản, hạn chế tác động đến môi trường, từng bước hình thành những vùng sản xuất tập trung, có quy trình rõ ràng”, ông Nghi cho biết.

Tại xã Thiên Cầm, gia đình bà Đặng Thị Đàn, thôn Đình Phùng áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ trên hơn 2 mẫu ruộng. Theo bà Đàn, điều tiết nước theo từng giai đoạn giúp giảm lượng nước tưới mà cây lúa vẫn sinh trưởng tốt, đồng thời tiết kiệm chi phí sản xuất.

Không chỉ thay đổi kỹ thuật canh tác, một số địa phương còn gắn sản xuất lúa giảm phát thải với hướng hữu cơ và liên kết tiêu thụ.

Tại xã Gia Hanh, vụ hè thu năm 2026 là năm thứ 4 người dân thôn Hồng Phong duy trì sản xuất lúa hữu cơ theo chuỗi giá trị, liên kết với Tập đoàn Quế Lâm. Với 36 hộ tham gia tổ hợp tác, gần 10ha lúa hữu cơ được duy trì, năng suất bình quân đạt khoảng 2,7 tạ/sào. Giống DT39 phát triển đồng đều, thân khỏe, bông dài, hạt chắc. Toàn bộ sản phẩm được Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm ký hợp đồng thu mua ngay tại ruộng với giá 8.500 đồng/kg.

Ông Thái Văn Tình, thành viên Tổ hợp tác Sản xuất lúa hữu cơ thôn Hồng Phong cho biết, việc chuyển đổi, tập trung ruộng đất giúp tổ chức sản xuất thuận lợi hơn. Đặc biệt, doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm ngay tại ruộng giúp nông dân yên tâm đầu tư, duy trì quy trình hữu cơ. Từ hiệu quả bước đầu, xã Gia Hanh dự kiến mở rộng diện tích lúa hữu cơ liên kết với doanh nghiệp lên 20ha trong vụ xuân năm 2027.

Gần 4.200ha tưới ngập – khô xen kẽ

Cùng với các mô hình hữu cơ và tưới ngập – khô xen kẽ, hệ thống thâm canh lúa cải tiến đang được Hà Tĩnh chú trọng áp dụng nhằm sử dụng hợp lý giống, nước, phân bón và công lao động.

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh triển khai mô hình “Ứng dụng một số kỹ thuật trong hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI) để sản xuất lúa gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại xã Kỳ Xuân và xã Thạch Hà. Mô hình có tổng diện tích 25,4ha với 159 hộ tham gia, trong đó Kỳ Xuân 12,3ha, Thạch Hà 13,1ha. Hai giống DT39 Quế Lâm và Thiên ưu 8 được đưa vào sản xuất.

Nông dân được hướng dẫn sử dụng lượng giống hợp lý, sản xuất mạ khay, cấy bằng máy, cấy mật độ thưa, điều tiết nước theo phương pháp “nông – lộ – phơi”, bón phân cân đối và chăm sóc theo từng giai đoạn sinh trưởng. Quá trình sản xuất có sự liên kết chặt chẽ với Tập đoàn Quế Lâm ngay từ đầu vụ, lúa tươi được ký hợp đồng thu mua với giá 8.500 đồng/kg.

Ông Trần Quốc Hoàn, Tổ trưởng Tổ hợp tác Sản xuất lúa SRI xã Kỳ Xuân cho biết, khi được hướng dẫn cụ thể, người dân chủ động hơn trong sử dụng giống, nước và phân bón. Việc đưa máy móc vào khâu gieo cấy giúp giảm công lao động. Qua đánh giá, giống DT39 Quế Lâm trong mô hình cho lợi nhuận khoảng 465.000 đồng/sào, cao hơn mức khoảng 229.000 đồng/sào của phương thức sản xuất truyền thống.

Theo ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh, SRI là một trong những giải pháp phù hợp với định hướng sản xuất lúa tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả kinh tế. Trung tâm sẽ tiếp tục tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, thúc đẩy liên kết với doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm, hỗ trợ tổ hợp tác, HTX nâng cao năng lực tổ chức sản xuất và đánh giá hiệu quả để từng bước nhân rộng.

Vụ hè thu 2026 tiếp tục ghi nhận những chuyển biến tích cực trong phương thức tổ chức sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao giá trị nông sản. Toàn tỉnh đã có gần 4.200ha lúa thực hiện quy trình tưới ngập – khô xen kẽ hướng tới tạo tín chỉ carbon, hơn 200ha ứng dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như sử dụng mạ khay – máy cấy, tăng cường phân bón hữu cơ, giảm phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, quản lý dịch hại tổng hợp…

Theo bà Nguyễn Thị Huyền Trang, đại diện Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung Bộ phụ trách dự án tại Hà Tĩnh, việc tổ chức các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải trong vụ hè thu năm nay có nhiều chuyển biến, ngày càng đồng bộ hơn. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương trong quản lý, tổ chức mô hình, từng bước hoàn thiện, chuẩn hóa hồ sơ phục vụ chứng nhận tín chỉ carbon gắn với chuỗi giá trị.

Ông Phan Văn Huân, Trưởng phòng Trồng trọt – Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh đánh giá, sản xuất lúa vụ hè thu năm nay tiếp tục có những chuyển biến tích cực, nhất là tại các vùng sản xuất tập trung sau chuyển đổi ruộng đất. Việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và tăng cường liên kết doanh nghiệp đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất của nông dân.

Thời gian tới, ngành chuyên môn định hướng xây dựng các vùng sản xuất lúa năng suất, chất lượng cao áp dụng SRI, tưới ngập – khô xen kẽ, sử dụng giống cấp xác nhận trở lên. Đồng thời đẩy mạnh sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến, thu mua và tiêu thụ.