Rải vụ cho cây na, lợi nhuận tăng 113 triệu đồng/ha

Những năm gần đây, cùng với cây chè, cây na đang từng bước khẳng định vị thế là một trong những cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân vùng núi đá Thái Nguyên. Tại các xã Võ Nhai, La Hiên, những sườn núi đá từng chỉ cho thu nhập khiêm tốn từ trồng ngô nay đã trở thành vùng sản xuất na hàng hóa quy mô lớn.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển bùng nổ về diện tích là những thách thức không nhỏ khi tập quán canh tác truyền thống khiến thời gian thu hoạch tập trung trong thời gian ngắn, sản lượng lớn dồn vào cùng một thời điểm dẫn đến tình trạng cung vượt cầu, giá bán bấp bênh, hiệu quả kinh tế không tương xứng tiềm năng.

Nhận thấy muốn nâng cao giá trị cây na thì trước hết phải thay đổi phương thức sản xuất, Trung tâm Khuyến nông và Môi trường Thái Nguyên đã triển khai dự án ứng dụng khoa học kỹ thuật xây dựng mô hình thâm canh cây na rải vụ.

Khác biệt từ quy trình rải vụ

Trung tâm Khuyến nông và Môi trường Thái Nguyên đã phối hợp với Viện Sinh vật cảnh (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đào tạo 6 kỹ thuật viên chuyên sâu, tổ chức 4 lớp tập huấn cho khoảng 120 lượt nông dân tham gia, đồng thời tiến hành nhiều thí nghiệm theo dõi, đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của cây na nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật phù hợp.

Từ kết quả nghiên cứu, mô hình thâm canh na rải vụ được triển khai trên quy mô 3ha tại vùng na trọng điểm của huyện Võ Nhai (cũ), nay là xã Võ Nhai và xã La Hiên với hai hướng sản xuất gồm na chín sớm – chính vụ và na chính vụ – chín muộn.

Theo ông Nguyễn Đình Thông, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Môi trường Thái Nguyên (chủ nhiệm dự án), vùng núi đá của xã Võ Nhai và xã La Hiên có độ dốc cao, khả năng thoát nước tốt, rất phù hợp để phát triển na rải vụ.

Chính vì vậy, hệ thống khuyến nông tỉnh đã tập trung hoàn thiện và chuyển giao quy trình bón phân phù hợp với điều kiện địa hình núi đá. Người dân được hướng dẫn sử dụng phân hữu cơ vi sinh kết hợp các chế phẩm sinh học, đồng thời áp dụng các phương pháp bón phân hạn chế thất thoát dinh dưỡng.

Yếu tố làm nên sự khác biệt lớn nhất của mô hình không nằm ở phân bón mà ở kỹ thuật điều khiển thời điểm ra hoa, kết quả thông qua biện pháp cắt tỉa cành, tạo tán và thụ phấn.

Theo các cán bộ kỹ thuật, việc áp dụng biện pháp đốn tỉa tạo tán giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong thâm canh na rải vụ. Khi được thực hiện đúng quy trình, việc sử dụng phân bón tăng hiệu quả, giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật, giảm công thu hoạch, hạn chế sâu bệnh, nâng cao chất lượng quả.

Đối với nhóm cây cho thu hoạch vụ sớm – chính vụ, việc cắt tỉa được thực hiện vào tháng 1. Người dân được hướng dẫn lựa chọn ngày thời tiết khô ráo, thực hiện cắt tại vị trí đầu cành cấp hai cách thân chính từ 20 – 25cm. 

Với nhóm cây cho thu hoạch chính vụ – vụ muộn, việc cắt mầm trong thân được tiến hành vào tháng 6, muộn nhất là đầu tháng 7. Sau khi cắt toàn bộ mầm theo quy trình kỹ thuật, cây được xử lý thuốc phòng trừ sâu bệnh và sử dụng chế phẩm kích thích phân hóa mầm hoa nhằm điều khiển thời điểm ra hoa, đậu quả theo kế hoạch sản xuất.

Tại vùng na Võ Nhai, nhiều hộ đã gắn bó với cây na hàng chục năm và tích lũy không ít kinh nghiệm riêng, việc thuyết phục người dân chấp nhận can thiệp sâu vào sinh trưởng của cây từng là thách thức lớn nhất của dự án.

Trong hành trình ấy, bà Ngô Thị Luyến, cán bộ phụ trách dự án thuộc Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên là một trong những người theo sát bà con. Không chỉ tổ chức tập huấn hay hướng dẫn trên lớp, bà cùng cán bộ kỹ thuật xuống tận vườn, trực tiếp “cầm tay, chỉ việc”.

Bà Luyến chia sẻ: “Điều quan trọng nhất là được sự tin tưởng của bà con. Ban đầu để thuyết phục bà con cắt tỉa cành rất khó bởi nhiều người nghĩ cắt tỉa nhiều sẽ làm giảm sản lượng. Đặc biệt, na là cây mẫn cảm mạnh với thời tiết, việc cắt tỉa phải đúng kỹ thuật, đúng thời điểm nên giai đoạn đầu có nông dân làm chưa đúng”.

Trong suy nghĩ của nhiều hộ dân, càng để nhiều cành thì càng nhiều quả. Trong khi đó, kỹ thuật thâm canh na rải vụ lại yêu cầu làm điều ngược lại khi chủ động cắt bỏ để cây tập trung dinh dưỡng, điều tiết thời gian ra hoa, từ đó kéo dài mùa thu hoạch.

Không ít hộ tham gia mô hình thời gian đầu vừa làm vừa lo. Có hộ cắt chưa đủ, có hộ cắt quá tay, có hộ xử lý chưa đúng thời điểm khiến cây phản ứng không như kỳ vọng. Vì vậy, cán bộ kỹ thuật phải theo sát từng giai đoạn sinh trưởng của cây để điều chỉnh ngay trên thực địa.

Năm đầu tiên triển khai, khi những cây na bắt đầu cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng, tỷ lệ đậu quả, chất lượng quả và đặc biệt là kéo dài được thời gian thu hoạch thì bà con mới thực sự tin.

Từ chỗ làm thử trên diện tích nhỏ, nhiều hộ bắt đầu chủ động mở rộng diện tích áp dụng kỹ thuật. Sự lan tỏa cũng diễn ra tự nhiên hơn khi chính những hộ tham gia mô hình trở thành người chia sẻ kinh nghiệm với các hộ xung quanh.

Theo bà Luyến, với người dân, điều quyết định không nằm ở tài liệu kỹ thuật hay những con số trên giấy mà phải là “mắt thấy, tai nghe”.

Hiệu quả từ những mùa na kéo dài

Nhờ áp dụng tốt kỹ thuật, các vườn na đều sinh trưởng khỏe, cho năng suất từ 130 – 160 tạ/ha. Không chỉ tăng năng suất so với phương thức sản xuất truyền thống, mô hình còn tạo được sản phẩm có chất lượng cao với khối lượng đạt 250 – 300g/quả, độ Brix trên 17%.

Đặc biệt, thay vì thu hoạch tập trung trong khoảng một đến hai tháng như trước đây, sản lượng được phân bổ theo nhiều giai đoạn khác nhau. Trong đó na chín sớm vào tháng 7 chiếm khoảng 25 – 30% sản lượng, na chính vụ thu hoạch trong tháng 8 và tháng 9 chiếm 55 – 65%, na chín muộn kéo dài tới tháng 10, tháng 11 chiếm khoảng 10 – 15%.

Ông Kiều Thượng Chất, xóm Mỏ Gà, xã Võ Nhai là một trong những hộ tham gia mô hình với diện tích lớn nhất, lên tới 10ha. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật đã giúp gia đình ông nâng cao hiệu quả sản xuất và khai thác tốt hơn tiềm năng vùng na địa phương.

Mô hình thâm canh na rải vụ đạt tổng doanh thu gần 500 triệu đồng/ha, lãi thuần trên 366 triệu đồng/ha, cao hơn mô hình sản xuất thông thường khoảng 112,6 triệu đồng/ha/năm. Năng suất trung bình tăng khoảng 16,4 tạ/ha so với phương thức canh tác truyền thống.

“Các cán bộ rất trách nhiệm, không chỉ tập huấn mà còn xuống tận nơi hướng dẫn, theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Nhờ vậy chúng tôi hiểu kỹ thuật hơn, làm đúng hơn và thấy rõ hiệu quả của na rải vụ. Bà con ở đây rất cảm ơn sự đồng hành của cán bộ khuyến nông”, ông Chất chia sẻ.