Phía đông ‘tiếp sức’ phía tây

Nền tảng thuận lợi

Sau sáp nhập, tỉnh Gia Lai mới có diện tích lớn đứng thứ 2 cả nước với hơn 21.500 km2, trong đó có nhiều diện tích đất xấu không thể sản xuất nông nghiệp, xa khu dân cư, thuận lợi cho phát triển chăn nuôi. Bên cạnh đó, điều kiện khí hậu cũng rất phù hợp với phát triển chăn nuôi quy mô lớn, lao động dồi dào, mật độ chăn nuôi còn dư địa để phát triển. Đặc biệt Gia Lai nằm ở vị trí chiến lược nối giữa Tây Nguyên và vùng Duyên hải miền Trung, có hệ thống giao thông phát triển đồng bộ…

Theo ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, từ những tiềm năng và lợi thế trên, UBND tỉnh Gia Lai đã cho chủ trương, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh xây dựng nghị quyết trình HĐND tỉnh chương trình lai tạo đàn bò, tập trung phát tiển đàn bò ở các địa phương phía tây tỉnh.

“Hiện Gia Lai có tổng đàn bò khoảng 820.000 con, tăng 14,6% so năm 2020, đàn lợn hơn 1,6 triệu con, tăng 54,1% so năm 2020, đàn gia cầm 18, 4 triệu con, tăng 49,5% so năm 2020. Đến nay, Gia Lai có 171 dự án chăn nuôi đã được UBND tỉnh cấp chủ trương đầu tư với diện tích sử dụng đất 4.168ha, trong đó 73 dự án đã đi vào hoạt động. Gia Lai tiếp tục thu hút các nhà đầu tư có năng lực tài chính và chuyên môn cao trong lĩnh vực chăn nuôi để phát huy tiềm năng và lợi thế của tỉnh”, ông Có cho hay.

Từ cuối thập niên 80 thế kỷ trước, phía đông Gia Lai (tỉnh Bình Định cũ) đã thực hiện thành công chương trình Sind hóa đàn bò bằng phương thức cho bò Zebu nhảy với bò cái nền để nâng tỷ lệ máu ngoại cho đàn bò của địa phương. 

Lúc này đàn bò của tỉnh Bình Định chỉ có khoảng 46.000 con, hầu hết là bò sẻ (giống bò vàng địa phương) có trọng lượng rất thấp, chỉ từ 180 – 250kg (bò trưởng thành). Nhờ chương trình Sind hóa đàn bò, Bình Định đã có được đàn nái nền F2 với 50% máu ngoại. Năm 2015, Bình Định triển khai chương trình lai tạo đàn bò, những bò nái nền có 50% máu ngoại được phối tinh bò ngoại để cho ra lứa bò có tỷ lệ máu ngoại đến 75%.

Đến nay, tổng đàn bò phía đông Gia Lai (Bình Định cũ) có khoảng 320.000 con, tỷ lệ bò lai đạt đến 93%, cao nhất cả nước, trong đó giống bò chất lượng cao như bò BBB, Red Angus chiếm đến 30%. Trong khi đó đàn bò của phía tây Gia Lai có đến gần 500.000 con nhưng tỷ lệ bò lai chỉ chiếm khoảng 47%. Do đó tỷ lệ bò lai của tỉnh Gia Lai (mới) hiện đã giảm xuống chỉ còn 66% trong tổng đàn khoảng 820.000 con.

Sau sáp nhập, thực hiện Chương trình hành động của Tỉnh ủy Gia Lai, đến năm 2030, tỷ lệ bò lai của tỉnh sẽ đạt 75%. Điều thuận lợi là trước đây phía đông Gia Lai (tỉnh Bình Định cũ) đã thực hiện thành công chương trình lai tạo đàn bò, đây sẽ là kinh nhiệm để áp dụng trong phát triển đàn bò chất lượng cao ở phía tây của tỉnh.

Cần quan tâm đào tạo dẫn tinh viên

Theo Chương trình hành động của Tỉnh ủy Gia Lai, giai đoạn 2026 – 2030, ngành chăn nuôi của tỉnh sẽ phát triển 6,5%. Dự kiến đến năm 2030, đàn bò ở Gia Lai sẽ tăng đến trên 860.000 con. Ngành chức năng sẽ vận dụng những kinh nghiệm trong lai tạo đàn bò phía đông Gia Lai để áp dụng cho phía tây tỉnh trong thời gian tới, song phải chọn phương thức phù hợp để bà con, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số đồng thuận.

Ngành chức năng Gia Lai sẽ tham mưu UBND tỉnh ban hành chính sách khuyến khích phát triển chăn nuôi nông hộ và chọn vùng phù hợp để thực hiện. Bên cạnh đó, Trung tâm Khuyến nông tỉnh sẽ xây dựng các mô hình điểm vỗ béo bò thịt chất lượng cao, sau đó nhân rộng, đặc biệt là uốn nắn tập quán nuôi bò thả rông của đồng bào dân tộc thiểu số.

Những vùng biên giới sẽ được chuyển giao con giống chất lượng để nhảy trực tiếp và đào tạo đội ngũ dẫn tinh viên lành nghề để thực hiện công tác phối giống. Đặc biệt, sẽ có giải pháp thiến hết những con bò đực giống địa phương để tránh việc bò địa phương nhảy trước khi phối tinh.

Theo TS Phan Trọng Hổ, nguyên Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Bình Định, hiện là Chủ tịch Hội Chăn nuôi và Thú y Gia Lai, để thực hiện thành công chiến lược này, trước tiên, ngành chức năng Gia Lai cần điều tra lại trong 47% tỷ lệ bò lai của phía tây tỉnh có bao nhiêu con có tỷ lệ máu lai 50%, bao nhiêu con có tỷ lệ máu lai 75% và tiến hành cải tạo đàn bò cái nền để đủ điều kiện đẻ ra những bê lai có trọng lượng lớn, tạo ra thế hệ bò lai. Để công tác lai tạo đàn bò thành công, bò cái nền phải có tỷ lệ máu lai từ 70% trở lên.

“Ngành chức năng cần phải điều tra kỹ, đừng phối tinh các giống bò BBB và Droughmaster với bò cái nền giống địa phương để tránh thất bại, gây thiệt hại cho người dân, vì bò cái nền giống địa phương sẽ không đẻ được bê lai có trọng lượng lớn”, TS Phan Trọng Hổ khuyến cáo.

TS Hổ cho biết thêm, các giống bò BBB và Droughmaster có trọng lượng rất lớn (từ 850 – 1.020kg/con) nên phải chọn lọc những bò cái nền có tỷ lệ máu lai từ 70% trở lên và trọng lượng từ 300 – 400kg/con để phối tinh, như vậy bò cái mới đủ điều kiện đẻ con bê lai BBB và Droughmaster.

Kết quả những năm qua cho thấy dù các giống bò BBB và Droughmaster “khổng lồ” là vậy nhưng bò cái nền có tỷ lệ máu lai từ 70% trở lên và trọng lượng 300 – 400kg vẫn đẻ được bê con có trọng lượng từ 20 – 28kg “mẹ tròn con vuông”, trong khi bê con giống bò sẻ chỉ từ 10 – 15kg.

Các giống bò BBB và Droughmaster vừa có trọng lượng lớn, thịt thơm và khả năng tăng trọng rất tốt, đặc biệt tỷ lệ thị xẻ đạt 65 – 70%,  trong khi giống bò sẻ truyền thống có tỷ lệ thịt xẻ chỉ khoảng 40%.

Thực tế cho thấy, dù đàn bò ở phía tây Gia Lai lớn hơn đàn bò phía đông tỉnh nhưng tỷ lệ thịt bò xuất chuồng hằng năm thấp hơn, nguyên nhân do bò ở phía tây hầu hết là bò sẻ có trọng lượng thấp, còn bò ở phía đông là bò lai có trọng lượng lớn.

“Ngay từ bây giờ, Gia Lai cần quan tâm đào tạo lực lượng dẫn tinh viên, đây là nghề rất quan trọng cho cộng đồng, địa phương nào phát triển mạnh nghề nuôi bò thì không thể thiếu lực lượng dẫn tinh viên”, TS Phan Trọng Hổ khẳng định.