Nhộn nhịp mùa xuống giống cà phê

Ít, nhưng chất

Đó là quan niệm của Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Nghĩa Hòa (HTX Nghĩa Hòa) Nguyễn Thế Minh khi nói về vườn ươm cây giống cà phê của HTX.

“Năm 2025, vườn ươm của HTX chúng tôi có khoảng gần 300 ngàn cây giống. Năm nay chúng tôi ươm gần 400 ngàn cây, tăng khoảng 100 ngàn cây do bà con xuống giống nhiều hơn, đơn đặt hàng nhiều hơn năm ngoái”, anh Minh cho biết.

Theo anh Minh, năm nay bà con xuống giống nhiều hơn bởi nhiều năm liên tiếp cà phê được mùa được giá, do vậy bà con mạnh dạn đầu tư vào vườn cây, chủ yếu là tái canh, dặm những cây già cỗi hoặc chuyển đổi một số diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng cà phê.

Anh Minh cho biết vườn ươm 400 ngàn cây cà phê của HTX không phải lớn so với những vườn ươm khác trong vùng. Tuy nhiên, HTX Nghĩa Hòa chú trọng vào chất lượng cây giống với mục tiêu giúp bà con có những vườn cà phê đạt chuẩn về giống để khai thác bền vững hơn, và cũng là vì uy tín lâu dài của HTX.

Vườn ươm của HTX Nghĩa Hòa đứng chân tại xã Chư Păh, tỉnh Gia Lai. Đây là một trong những vùng cà phê trọng điểm của tỉnh. Tuy mới đầu vụ xuống giống nhưng khu vườn ươm phía đối diện trụ sở HTX đã không còn một cây giống nào. Anh Minh đưa chúng tôi vào thăm khu ươm thuộc thôn 2 xã Chư Păh. Tại đây, những luống đặt bầu ươm giống cà phê thẳng tắp, cây giống đã lên được 5 cặp lá, đủ điều kiện để xuất bán cho bà con trồng.

Anh Minh cho biết, hầu hết cây giống ươm ở vườn đều được mua hạt giống từ Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), gồm các giống như TRF1, TR4… Theo Thạc sỹ Đinh Thị Tiếu Oanh (WASI) thì đây là những giống đã qua chọn lọc kỹ lưỡng, đã được công bố và bán ra thị trường.

“Khi doanh nghiệp, HTX hoặc nông hộ mua giống từ WASI, Viện đều cử cán bộ kỹ thuật tư vấn miễn phí từ khâu ươm hạt, chăm sóc đến khi xuất bán. Thậm chí khi nông dân đã trồng, nếu có nhu cầu thì cán bộ kỹ thuật sẽ đến tận nơi hoặc tư vấn qua điện thoại”, bà Oanh cho biết.

Mùa này, các vườn ươm cây giống nói chung, cây giống cà phê nói riêng luôn nhộn nhịp. Tại vườn ươm cây giống cà phê của HTX Nghĩa Hòa, gần như lúc nào cũng có xe đến mua cây giống. Anh Rơ Châm Khiu lái xe công nông từ làng Phung (xã Ia Ly) đến đây mua cây giống cà phê. Gia đình anh có 1,1ha cà phê, trong đó 4 sào đang cho thu hoạch, 7 sào còn lại là diện tích anh trồng thay thế dần trong nhiều năm qua.

Anh Rơ Châm Khiu cho biết trước đây trồng không đúng quy cách từ khâu chọn giống, xử lý đất đến mật độ cây quá dày, rồi khâu chăm sóc cũng chủ yếu là bón phân hóa học, phun thuốc diệt cỏ… “Mấy năm nay tôi thay thế dần, do không có nhiều tiền nên mỗi năm trồng thay thế vài trăm cây. Năm nay tôi gom tiền để trồng thay thế 250 cây. Vài năm nữa, toàn bộ diện tích cà phê của gia đình sẽ được thay thế hoàn toàn bằng giống mới chất lượng cao, canh tác khoa học”, anh chia sẻ.

Dấu ấn khuyến nông

Theo Thạc sỹ Đinh Thị Tiếu Oanh, những giống cà phê như TRF1, TR4 có đặc tính nổi trội như dễ chăm, chịu hạn tốt, kháng sâu bệnh. Đây là những bộ giống đã qua lai cải tạo, nếu trồng ở vùng đất phù hợp, chế độ chăm sóc tốt, năng suất có thể đạt từ 6 – 7,5 tấn nhân/ha.

Còn theo anh Nguyễn Thế Minh, nếu những giống cà phê trước đây cứ 20 ngày phải tưới một đợt thì với giống TRF1, TR4 có thể đến 30 ngày cây vẫn còn xanh tốt. Theo đó, nhà nông tiết kiệm được khá nhiều công sức và chi phí nhưng hiệu quả vẫn cao hơn trông thấy.

Giống tốt thì chưa đủ mà phải có biện pháp canh tác phù hợp. Theo đó, sự hỗ trợ của đội ngũ cán bộ khuyến nông là rất cần thiết đối với bà con. Ông Hoàng Việt Thắng, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Ia Phí (Gia Lai) cho biết, xã có diện tích cà phê hơn 19 ngàn ha. Người trồng cà phê trên địa bàn xã thường xuyên được cán bộ khuyến nông về mở các lớp tập huấn kỹ thuật ở tất cả các công đoạn từ khâu trồng, chăm sóc như tưới nước, tỉa cành, bón phân đến khâu thu hoạch. Cũng thông qua các lớp tập huấn, những tiến bộ kỹ thuật được cán bộ khuyến nông hướng dẫn, chuyển giao đến từng hộ dân, từng vườn cà phê.

Gia đình ông Khổng Minh ở thôn Làng Bàng (xã Ia Phí) có 3ha cà phê trên dưới 10 năm tuổi. Đây là diện tích được ông phá bỏ vườn cũ để trồng lại. Theo ông, trước kia khâu chọn giống không được quan tâm, ông cũng như nhiều chủ vườn khác trong vùng mua giống trôi nổi ngoài thị trường về trồng, do đó chất lượng vườn cây không cao. Thêm vào đó, chế độ chăm sóc không phù hợp khi mà vườn cây được “ngâm” trong hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ… nên xuống cấp nghiêm trọng chỉ sau một thời gian ngắn.

10 năm trước, khi kinh tế gia đình có phần khấm khá hơn, lại được cán bộ khuyến nông hỗ trợ kỹ thuật, ông mạnh dạn thay thế dần một số diện tích vườn cà phê cũ. Đến nay, cả 3ha cà phê đều được trồng mới với những giống chuẩn và áp dụng biện pháp chăm sóc tiên tiến, do vậy vườn cây cứ mướt mát xanh.

“Nhờ cán bộ khuyến nông thường xuyên đến thăm vườn, trực tiếp hướng dẫn nên bà con biết được nhiều kiến thức mới trong việc chăm sóc vườn cà phê. Từ đó giảm được chi phí, hiệu quả cao hơn. Vụ vừa rồi năng suất bình quân vườn cà phê của gia đình đạt gần 5 tấn nhân/ha”, ông Minh phấn khởi.

Cũng ở xã Ia Phí, gia đình ông Rơ Châm Vét ở thôn 1 có 7 sào cà phê. Từ việc làm lúa rẫy theo truyền thống rồi đến làm lúa nước, sau đó chuyển sang canh tác cà phê là cả một quá trình. Ông Vét cho biết cứ nhìn những vườn cà phê của người Kinh xung quanh để học tập rồi làm theo, lâu dần cũng quen và biết cách làm. “Từ ngày có cán bộ khuyến nông về mở lớp tập huấn, hướng dẫn cách trồng, cách chăm sóc, mình được biết thêm nhiều điều hơn. 7 sào cà phê vụ vừa rồi mình thu được 4 tấn nhân”, ông Rơ Châm Vét nói.

Một điều không thể phủ nhận là khi có sự xuất hiện của đội ngũ cán bộ khuyến nông, những vườn cà phê đã có sự chuyển mình rõ rệt, xanh tốt hơn, bền hơn, năng suất cao hơn… “Cán bộ khuyến nông đã để lại dấu ấn tích cực trên những vườn cà phê của bà con”, ông Khổng Minh ở thôn Làng Bàng, xã Ia Phí nhận xét.