Nhận thức thay đổi, cà phê ‘hồi sinh’

Cà phê trồng hơn 30 năm năng suất vẫn “đỉnh”

Anh Lê Ánh ở thôn 2, xã Chư Păh (tỉnh Gia Lai) là người có thâm niên trồng cà phê ở địa phương. Gia đình anh có hơn 5ha trồng cà phê và các loại cây ăn quả, chủ yếu là cà phê với gần 4ha. Cà phê của gia đình anh được trồng từ năm 1995 đến năm 2000. “Đây là thời điểm giá cà phê ở mức rất cao nên nhà nhà đua nhau trồng cà phê. Nhiều cây trồng khác bị ‘chết oan’ khi bà con sẵn sàng phá bỏ để thay thế bằng cây cà phê”, anh Ánh nói.

Cũng theo anh Ánh thì thời điểm đó, bà con gần như chưa có khái niệm chọn giống tốt, giống chuẩn, những giống cà phê đạt chuẩn như bây giờ cũng chưa có. Do vậy bà con chủ yếu mua giống trôi nổi trên thị trường, giống không rõ nguồn gốc xuất xứ để trồng. Bên cạnh đó, khâu chăm sóc gần như “ướp” hóa chất để thúc cây nhanh ra quả khiến vườn nhanh xuống cấp.

Năm 2024, anh Ánh mạnh dạn chặt bỏ hẳn 1ha cà phê già cỗi để trồng mới. “Tôi chọn giống TRF1 để thay thế vườn cây đã già cỗi vì nhận thấy giống này phù hợp với thổ nhưỡng và khí hậu địa phương. Bên cạnh đó, TRF1 có những ưu điểm vượt trội như dễ chăm sóc, kháng sâu bệnh và chống chịu hạn tốt. Ngoài ra, giống này quả ra thành từng chùm nên hạn chế rụng quả, dễ thu hoạch, năng suất cao, chất lượng quả đồng đều”, anh Ánh cho biết.

Vườn cà phê trồng mới được anh Ánh áp dụng triệt để các tiến bộ khoa học kỹ thuật đã được tập huấn trước đó. Ngoài khâu chọn giống, anh tiến hành xử lý đất bài bản theo đúng quy trình, đảm bảo mật độ cây theo khuyến cáo. Ngoài ra anh còn trồng xen sầu riêng để tạo bóng mát và tăng thu nhập trên cùng diện tích.

Cũng theo anh Ánh, trồng cà phê không chỉ chọn giống phù hợp mà còn phải am hiểu tường tận các khâu trong quá trình chăm sóc, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào vườn cây.

“Cán bộ khuyến nông của tỉnh, của xã thường xuyên mở các lớp tập huấn kỹ thuật tại vườn cây. Bà con háo hức lắm, ai cũng muốn đến nghe cán bộ kỹ thuật chia sẻ về cách trồng cà phê bền vững và hiệu quả, muốn xem cán bộ kỹ thuật thực hiện các kỹ năng trực tiếp trên vườn”, anh Ánh chia sẻ.

Trong gần 4ha cà phê của gia đình, có 5 sào trồng từ năm 1995, tuy đã hơn 30 năm nhưng vườn cây vẫn khỏe. Vụ vừa rồi, 5 sào này anh thu được 4 tấn nhân, đây là năng suất mơ ước của nhà vườn trồng cà phê.

“Trước đây tôi chỉ làm theo kinh nghiệm nên năng suất không cao, hơn nữa lạm dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học nên vườn cây nhanh xuống cấp. Từ ngày hạn chế phân bón vô cơ, tăng cường bón phân sinh học, chăm sóc theo sự khuyến cáo của cán bộ khuyến nông, vườn cây khỏe trở lại, cho năng suất cao hơn. Rõ ràng khoa học kỹ thuật là khâu then chốt trong việc trồng và chăm sóc cà phê”, anh Ánh đúc rút.

Nhiều lợi ích từ liên kết chuỗi

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, xã Ia Phí hiện có 14 thôn làng, gần như thôn làng nào cũng có cà phê. Hiện xã có diện tích cà phê hơn 19 ngàn ha, trong đó gần 90% đang cho thu hoạch.

Ông Hoàng Việt Thắng, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Ia Phí cho biết, trước đây người dân canh tác cà phê chỉ theo kinh nghiệm. Thời điểm những năm 90 của thế kỷ trước, khi giá cà phê lập đỉnh suốt thời gian dài, bà con lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học để thúc vườn cây. Do vậy chỉ một thời gian sau, vườn cây xuống cấp trông thấy, sâu bệnh nhiều, năng suất thấp…

“Từ khi được khuyến nông tập huấn, bà con dần thay đổi nhận thức, vườn cây có sức sống trở lại. Với những vườn cà phê mới trồng sau này, được sự hướng dẫn của cán bộ khuyến nông, bà con áp dụng triệt để những biện pháp canh tác tiên tiến, do vậy vườn cây phát triển tốt, cho năng suất cao”, ông Thắng cho biết. 

Cũng theo ông Thắng, hiện xã có 4 thôn gồm thôn 1, 2, 4 và thôn Làng Bàng đang tham gia chuỗi liên kết sản xuất cà phê chất lượng cao do Công ty Sukavina đầu tư. 520 hộ dân ở 4 thôn này đã tự nguyện đưa vườn cà phê của gia đình vào tham gia chuỗi liên kết. Từ khi có chuỗi liên kết, doanh nghiệp và khuyến nông tỉnh Gia Lai thường xuyên mở các lớp tập huấn về canh tác cà phê bền vững. Tất cả các công đoạn từ chăm sóc đến thu hoạch dựa trên tiến bộ khoa học kỹ thuật đều được chuyển giao đến bà con.

“Với chuỗi liên kết này, doanh nghiệp đầu tư kinh phí để hỗ trợ nông dân trong sản xuất nhằm đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, từ đó cấp giấy chứng nhận đạt chuẩn cà phê xuất khẩu, đồng thời đảm bảo bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho bà con”, ông Phan Việt Thắng cho biết.

Ông Vũ Ngọc Phan ở thôn 2 (xã Ia Phí) có 1,5ha cà phê cho biết, khi tham gia chuỗi liên kết, bà con được hưởng nhiều lợi ích như được cung cấp giống cà phê chuẩn, sản phẩm được bao tiêu nên không sợ bị tư thương ép giá như trước. Ngoài ra khi thu mua, Công ty còn hỗ trợ thêm 5 ngàn đồng/kg cà phê nhân so với giá thị trường.

Tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Nghĩa Hòa, có 65ha cà phê của 12 hộ thành viên được liên kết theo chuỗi sản xuất cà phê bền vững của Công ty TNHH Vĩnh Hiệp. Với chuỗi sản xuất này, doanh nghiệp hỗ trợ đáng kể cho hộ tham gia như trợ giá giống cà phê đạt chuẩn, hướng dẫn biện pháp canh tác cà phê bền vững, đảm bảo bao tiêu đầu ra với mức giá luôn cao hơn thị trường.

Anh Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Nghĩa Hòa chia sẻ: “Làm cà phê bây giờ rất cần một sự liên kết chặt chẽ. Bởi đây là không gian sẻ chia kinh nghiệp, cũng là nơi tiếp nhận những kiến thức mới, tiến bộ khoa học kỹ thuật để áp dụng vào vườn cây. Quan trọng hơn nữa, khi đi theo chuỗi liên kết, bà con được doanh nghiệp hỗ trợ để có sản phẩm cà phê sạch, đảm bảo đủ điều kiện xuất khẩu sang thị trường Châu Âu”.

“So với canh tác cà phê như trước đây, việc tham gia chuỗi liên kết cho thấy hiệu quả cao hơn từ chất lượng vườn cây, năng suất, giá cả và đầu ra ổn định. Ngoài ra bà con đã thay đổi được nhận thức, môi trường được cải thiện tốt hơn nhờ canh tác theo hướng sinh học, bền vững”, ông Hoàng Việt Thắng chia sẻ.