Ngăn chặn nguy cơ kim loại nặng trong nông nghiệp

Nguy cơ tiềm ẩn từ kim loại nặng

Trong sản xuất nông nghiệp, kim loại nặng từ phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, phân chuồng và nguồn nước thải được xem là những tác nhân nguy hiểm. Các chất này có khả năng tích lũy, không chỉ làm giảm năng suất cây trồng, ô nhiễm môi trường mà còn đe dọa đến sức khỏe con người thông qua chuỗi thực phẩm.

Theo TS Nguyễn Thị Ngọc Trúc (Viện Cây ăn quả miền Nam), những kim loại thường xuất hiện nhiều trong đất nông nghiệp là cadimi (Cd), chì (Pb), đồng (Cu) và kẽm (Zn). Trong đó, chì và cadimi là hai nguyên tố gây hại nhất vì có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gan, thận và làm tăng nguy cơ ung thư. “Kim loại nặng không chỉ gây tổn hại cho cây trồng mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Nồng độ cao của chúng có thể làm giảm độ phì nhiêu đất và gây độc tính sinh thái”, TS Trúc nhấn mạnh.

Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về giới hạn cho phép của các kim loại nặng trong đất (QCVN 03-MT:2015/BTNMT), giới hạn tối đa cho phép của cadimi trong đất nông nghiệp là 1,5 mg/kg, chì là 70 mg/kg, đồng là 100 mg/kg và kẽm là 200 mg/kg. Dù vậy, ngay cả khi ở dưới mức này, cadimi vẫn được cảnh báo có độc tính cao hơn so với các nguyên tố khác.

Lâm Đồng là địa phương có diện tích canh tác lớn với hơn 1,046 triệu ha, trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm gần 639.000 ha. Nhu cầu phân bón và thuốc bảo vệ thực vật của nông dân hằng năm lên đến hàng triệu tấn. Điều này đồng nghĩa với nguy cơ kim loại nặng tích lũy trong đất ngày càng cao nếu thiếu biện pháp kiểm soát chặt chẽ.

Hướng đi bền vững

Trước thực trạng trên, tỉnh Lâm Đồng đã phối hợp cùng các tổ chức quốc tế, trong đó có Diễn đàn cà phê toàn cầu (GCP) triển khai nhiều mô hình canh tác an toàn, giảm phụ thuộc vào hóa chất.

Ông Đỗ Thành Chung, đại diện GCP tại Việt Nam cho biết, đơn vị đã xây dựng mô hình sử dụng vật tư nông nghiệp có trách nhiệm tại các vùng cà phê trọng điểm. Gần 53.200 hộ dân đã được đào tạo phương pháp quản lý cỏ dại thân thiện với môi trường, trong đó gần 80% đã thay thế thuốc diệt cỏ bằng máy cắt cỏ hoặc cuốc.

Song song đó, ngành nông nghiệp Lâm Đồng cũng thúc đẩy sản xuất tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để chế biến phân hữu cơ và phân vi sinh. Cách làm này vừa hạn chế đưa thêm kim loại nặng vào đất, vừa cải thiện độ mùn, giúp đất tơi xốp và cân bằng hệ vi sinh. Các mô hình che phủ đất, tạo thảm thực vật cũng đang được nhân rộng, góp phần giảm xói mòn, hạn chế rửa trôi kim loại nặng xuống nguồn nước.

Các nhà khoa học khuyến nghị cần tiếp tục áp dụng biện pháp cải tạo đất như bón vôi để nâng pH, tăng cường bổ sung chất hữu cơ nhằm cố định kim loại nặng, hạn chế cây trồng hấp thụ. Một số nghiên cứu về trồng thực vật hút kim loại cũng đang được thử nghiệm, hứa hẹn sẽ là giải pháp sinh học hiệu quả trong xử lý ô nhiễm đất nông nghiệp.

Bảo vệ sức khỏe, tăng giá trị nông sản

Vấn đề kim loại nặng trong nông nghiệp không chỉ liên quan đến môi trường và sức khỏe cộng đồng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Nhiều quốc gia nhập khẩu đặt ra giới hạn nghiêm ngặt về dư lượng kim loại trong nông sản, nếu vượt quá sẽ bị trả về, gây thiệt hại lớn cho người sản xuất và doanh nghiệp.

Do đó, để xây dựng nền nông nghiệp bền vững, Lâm Đồng cần kết hợp nhiều giải pháp đồng bộ như kiểm soát chặt chẽ đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật), tăng cường kiểm định định kỳ đất và nông sản. Bên cạnh đó, hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ thuật sản xuất hữu cơ, sinh học. Việc phổ biến kiến thức về giới hạn tồn dư tối đa cho phép trong đất và cây trồng cũng phải được đẩy mạnh hơn, giúp người sản xuất chủ động phòng ngừa ô nhiễm.

Với những bước đi quyết liệt từ chính quyền và sự đồng hành của các tổ chức quốc tế, Lâm Đồng đang dần hình thành nền sản xuất nông nghiệp thân thiện, an toàn và giàu giá trị. Đây không chỉ là hướng đi tất yếu để bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn là giải pháp nâng cao thương hiệu nông sản địa phương trên thị trường toàn cầu.