Kỳ Thượng phát triển kinh tế từ cây dược liệu

Hình thành vùng nguyên liệu

Tại xã Kỳ Thượng (TP Quảng Ninh), ba kích tím là một trong những cây dược liệu được người dân đưa vào sản xuất từ khá sớm. Qua thực tế sản xuất, ba kích cho thấy khả năng thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương, từ đó mở ra hướng phát triển thành vùng nguyên liệu.

Từ nhóm sản xuất ban đầu, Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Kỳ Thượng được hình thành, từng bước mở rộng diện tích và liên kết với các hộ dân. Theo anh Trần Văn Linh, Phó Giám đốc HTX, đến nay diện tích ba kích của đơn vị khoảng 16 ha. Riêng năm 2026, HTX tiếp tục mở rộng thêm khoảng 3 ha.

Điểm đáng chú ý trong quá trình phát triển ba kích là HTX không chỉ hướng tới tăng diện tích mà còn từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất. Các hộ tham gia liên kết được hướng dẫn kỹ thuật từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch, qua đó hạn chế tình trạng mỗi hộ áp dụng một cách làm khác nhau.

Với cây ba kích, hướng đi của Kỳ Thượng không dừng ở việc mở rộng diện tích. Điều quan trọng hơn là từng bước hình thành chuỗi từ vùng trồng, kỹ thuật sản xuất đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

HTX định hướng sản xuất theo hướng an toàn, sử dụng nguồn phân hữu cơ như phân chuồng được ủ hoai kết hợp với chế phẩm vi sinh để cải tạo đất, tạo điều kiện cho cây phát triển bộ rễ. Trong quá trình chăm sóc, việc kiểm soát cỏ dại chủ yếu thực hiện bằng biện pháp thủ công, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Theo anh Linh, một trong những vấn đề đặt ra hiện nay là không phải hộ dân nào cũng sẵn sàng đầu tư và nắm vững kỹ thuật ngay từ đầu. Vì vậy, HTX phải đồng hành trong quá trình sản xuất, hỗ trợ các thành viên xử lý những khó khăn phát sinh tại vườn.

Từ sản xuất nguyên liệu, HTX đang tính đến bước tiếp theo là chế biến. Trong năm 2026, đơn vị dự kiến phát triển các sản phẩm từ ba kích như rượu ba kích, ba kích khô và ba kích tươi. Việc hình thành các sản phẩm chế biến được kỳ vọng tạo thêm đầu ra cho vùng nguyên liệu, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào việc tiêu thụ củ tươi.

HTX cũng đặt mục tiêu mỗi năm phát triển thêm khoảng 3-5 ha ba kích. Cách làm này nhằm tạo ra các lứa cây ở những thời điểm khác nhau, qua đó duy trì nguồn nguyên liệu ổn định hơn cho hoạt động chế biến về sau.

Trà hoa vàng tăng giá trị nhờ liên kết

Cùng với ba kích, trà hoa vàng đang được xã tập trung phát triển vùng nguyên liệu. Ông Nịnh Văn Trắng, Giám đốc Công ty CP Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh, cho biết, trà hoa vàng đang được doanh nghiệp liên kết với người dân phát triển sản xuất. Một lợi thế của loại cây này là có thể bố trí dưới tán những cây gỗ lớn, giúp tận dụng không gian đất và đa dạng hóa nguồn thu trên cùng diện tích.

Hiện doanh nghiệp liên kết với 10 hộ dân phát triển khoảng 15 ha trà hoa vàng. Sau khi thu hái, hoa trà được phân loại theo chất lượng trước khi đưa vào sơ chế. Việc chuyển từ hoa tươi sang sản phẩm khô không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản mà còn tạo ra giá trị hàng hóa cao hơn. Với hoa tươi loại 1, giá thu mua khoảng 400.000 đồng/kg. Trong khi đó, trà hoa vàng khô loại 1 có giá khoảng 15 triệu đồng/kg; các loại khác khoảng 12 triệu đồng và 8 triệu đồng/kg.

Điểm đáng chú ý trong chuỗi sản xuất là doanh nghiệp không chỉ dừng ở khâu thu mua nguyên liệu mà còn đầu tư cho công đoạn chế biến. Hoa sau khi thu hái được lựa chọn, làm sạch, phân loại và đưa vào quy trình sấy thăng hoa để tạo sản phẩm trà khô. Việc kiểm soát quá trình chế biến giúp sản phẩm đồng đều hơn về chất lượng, thuận lợi cho bảo quản và tiêu thụ, đồng thời từng bước nâng giá trị của nguyên liệu tại địa phương.

Năm 2025, tổng giá trị thu hoạch trà hoa vàng ở Kỳ Thượng đạt trên 4 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy hiệu quả kinh tế của cây dược liệu không chỉ phụ thuộc vào diện tích sản xuất mà còn gắn chặt với chất lượng nguyên liệu, công nghệ sơ chế, chế biến và khả năng tổ chức thị trường. Với cách làm này, trà hoa vàng đang hình thành một chuỗi liên kết tương đối rõ từ vùng trồng, thu mua nguyên liệu đến sơ chế và tạo sản phẩm.

Tạo nền tảng để dược liệu trở thành ngành hàng

Ông Trần Văn Chiều, Chủ tịch Hội Nông dân xã Kỳ Thượng, cho biết, Hội đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn hỗ trợ người dân về kỹ thuật, tổ chức tập huấn, xây dựng mô hình và tạo điều kiện để các hộ trao đổi kinh nghiệm sản xuất.

Nguồn lực hỗ trợ sản xuất cũng được huy động thông qua các chính sách của địa phương. Trong đó, người dân có thể tiếp cận nguồn vốn thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội để triển khai các phương án sản xuất. Hội Nông dân xã hiện quản lý gần 2 tỷ đồng từ Quỹ Hỗ trợ nông dân của tỉnh cho 4 dự án phát triển cây dược liệu, bình quân khoảng 500 triệu đồng/dự án.

Theo ông Khiếu Anh Tú, Chủ tịch UBND xã Kỳ Thượng, địa phương xác định cây dược liệu là một hướng quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, dựa trên lợi thế về đất đai. Định hướng phát triển đến năm 2030 đặt mục tiêu xây dựng Kỳ Thượng trở thành trung tâm kinh tế lâm nghiệp gắn với cây dược liệu và phát triển du lịch bền vững.

Trong quy hoạch, xã định hướng hình thành hai vùng trồng dược liệu chính tại thôn Đạp Thanh và thôn Thanh Lâm, với tổng quy mô khoảng 300 ha. Ba kích và trà hoa vàng được xác định là những cây trồng chủ lực.

Cùng với quy hoạch vùng sản xuất, chính sách hỗ trợ giống cũng được triển khai. Theo Nghị quyết 194, một số đối tượng cây dược liệu thuộc diện hỗ trợ được hỗ trợ 70% chi phí giống. Đây là điều kiện để người dân giảm bớt chi phí ban đầu khi chuyển đổi hoặc mở rộng sản xuất.

Thực tế tại Kỳ Thượng cho thấy, khi HTX và doanh nghiệp cùng tham gia, người dân có thêm cơ sở để tổ chức sản xuất theo chuỗi. Đây là nền tảng để Kỳ Thượng từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang hình thành vùng dược liệu có tổ chức. Khi vùng nguyên liệu được mở rộng đi cùng với kỹ thuật, vốn, liên kết tiêu thụ và chế biến, cây dược liệu sẽ trở thành một ngành hàng tạo giá trị ổn định cho kinh tế nông nghiệp địa phương.