Kiểm soát phải từ gốc

Thời gian gần đây, do giá lợn tăng cao, một số cơ sở nuôi “gột” xuất hiện trở lại hiện tượng sử dụng chất cấm. Qua nhiều nguồn thông tin, Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM đã dành nhiều thời gian bám địa bàn, điều tra, đã phát hiện cơ sở nuôi heo “gột”.

Sau vụ phát hiện heo nhiễm chất cấm chuyển vào địa bàn TP.HCM, các cơ quan chức năng tiếp tục mở rộng truy xuất nguồn gốc, làm rõ trách nhiệm các cá nhân, tổ chức liên quan.

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi – Thú y TP.HCM nhận định, sau khi các cơ quan liên ngành phát hiện và tiêu hủy 35 tấn heo nhiễm chất cấm chuyển vào địa bàn TP.HCM, sẽ không cơ sở nào dám sử dụng chất cấm Salbutamol để “gột” heo nữa. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng đang phối hợp điều tra làm rõ nguồn gốc các chất cấm thuộc nhóm Beta-Agonist gồm Salbutamol và Clenbuterol trong thức ăn chăn để triệt tận gốc và làm rõ trách nhiệm các cá nhân, tổ chức liên quan.

Liên quan đến vụ việc, vừa qua, PGS. TS Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ NN-MT đã có buổi làm việc với Chi cục Chăn nuôi  và Thú y TP.HCM.

Tại buổi làm việc, ông Trần Phú Cường cho biết, vụ việc xuất phát từ Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM. Sau thời gian “mật phục”, bám địa bàn, Chi cục Chăn nuôi đã nắm bắt chính xác việc sử dụng chất cấm Salbutamol để “gột hàng” cho heo ở Đồng Nai nên đã thông báo cho Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản TP.Đồng Nai. Đơn vị này sau đó thành lập đoàn kiểm tra, xác minh nguồn gốc các lô heo liên quan.

Quá trình kiểm tra tại cơ sở thu gom và các trang trại chăn nuôi cho thấy nhiều mẫu test nhanh có phản ứng dương tính với chất cấm Salbutamol. Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản TP Đồng Nai đã phát hiện 1.782 con heo tại hai trang trại của ông N.V.H và bà N.H.T.T ở xã Dầu Giây dương tính với chất cấm thuộc nhóm Beta-Agonist. Toàn bộ số heo này đã được lập biên bản, tạm giữ và tiếp tục lấy mẫu xét nghiệm chuyên sâu để phục vụ công tác điều tra, xử lý theo quy định.

“Mục tiêu của cơ quan chức năng không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và tiêu hủy một lô hàng vi phạm, mà quan trọng hơn là phải truy xuất đến nơi phát sinh chất cấm, làm rõ trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi cung ứng để ngăn chặn nguy cơ tái diễn”, ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM nói.

Kiểm soát chặt từ trang trại

Theo ông Cường, để thực phẩm an toàn đến tay người tiêu dùng, cần giám sát chặt từ gốc. Con heo được nuôi tại đâu phải được theo dõi, ghi chép, nhập liệu đầy đủ, đeo vòng; đến phương tiện vận chuyển, kiểm dịch, niêm phong phương tiện cũng phải quét mã vòng, đưa thông tin lên hệ thống.

Qua vụ việc này, chúng tôi thấy cả quá trình từ sản xuất đến bàn ăn là một chuỗi mắt xích. Ai nuôi heo, nuôi như thế nào, ghi chép ra sao phải rõ. Thương lái thu gom cũng có hai loại: thương lái thu gom về nuôi vỗ béo, “gột hàng”, và thương lái mua bán liên tỉnh. Ai quản lý họ? Trách nhiệm của cán bộ thú y thế nào? Nếu buông lỏng, cứ cấp giấy kiểm dịch, niêm phong rồi giao giấy, giao niêm phong cho người ta thì có thể phát sinh sai phạm.

Tiếp nữa là cơ sở giết mổ, kiểm soát giết mổ đầu vào của ngành thú y đã làm chặt chẽ chưa? Tôi xin báo cáo anh Đăng và các anh là hiện nay còn lỏng ở khâu giết mổ và vận chuyển. Việc không thực hiện kiểm soát vận chuyển nội tỉnh đã gây khó khăn cho công tác thú y. Bây giờ Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Cục Chăn nuôi và Thú y lại lấy ý kiến sửa thông tư theo hướng bỏ luôn kiểm dịch liên tỉnh thì tôi cho rằng cần khoan vội.

Hiện nay thương lái còn có thể lợi dụng kẽ hở, nếu bỏ kiểm dịch liên tỉnh nữa thì nguy cơ càng khó quản lý. Việc này có thể làm trong tương lai nhưng giai đoạn hiện nay tôi cho rằng chưa phù hợp; khoảng 5 năm nữa có thể làm được. Hiện đang thực hiện Thông tư 66 của Bộ về truy xuất nguồn gốc, mỗi trại phải có mã số định danh. Trang trại lớn thì có thể hoàn thành trong năm 2026, nhưng các cơ sở chăn nuôi nhỏ thì sao? Hộ nuôi 10 con, 7 con, hôm nay ngừng nuôi, ngày mai nuôi lại, rồi phát sinh hộ mới nuôi 10 con thì quản lý thế nào?

Mã số định danh cơ sở chăn nuôi là căn cứ để đưa vật nuôi đến cơ sở giết mổ một cách hợp pháp, nhưng trong quá trình vận chuyển vẫn có thể bị đánh tráo. Một ngày TP.HCM kiểm soát khoảng 8.000-9.300 con heo. Nếu bỏ giấy kiểm dịch, chẳng lẽ cứ nhắm mắt cho xe vào? Nếu không kiểm tra, lỡ dịch tả heo châu Phi xâm nhập thì cơ quan công an lại nói thú y buông lỏng quản lý. Khoảng 9.000 con mà không có giấy kiểm dịch thì lấy đâu căn cứ biết nó đến từ đâu? Người ta cứ khai mua ở Dầu Tiếng, Bình Dương thì làm sao xác minh?

Từ cơ sở giết mổ ra quầy, sạp kinh doanh thì gần như không còn khâu nào có thể đưa chất cấm trong chăn nuôi vào nữa. Tuy nhiên, ở một số hộ, sạp kinh doanh, đặc biệt tại các chợ khu công nghiệp, có tình trạng sử dụng thịt đông lạnh rã đông rồi tẩm máu lợn tươi để nhìn giống thịt mới mổ. Thịt đó mua giá rẻ, ví dụ khoảng 45.000 đồng/kg, bán 70.000 đồng/kg vẫn có lợi thế cạnh tranh so với thịt 120.000 đồng/kg. Người công nhân nhìn vào có thể không biết đó là thịt đông lạnh đã được “phù phép” thành thịt tươi.

Về truy xuất nguồn gốc, khi có mã số định danh cơ sở chăn nuôi, sau này trên hệ thống sẽ khai báo con heo từ mã số nào đi về cơ sở giết mổ An Hạ chẳng hạn, chúng tôi mới có căn cứ tiếp nhận. Nhưng trong quá trình vận chuyển, như CP có 1.000 trang trại được cấp 1.000 mã số định danh, thương lái biết thông tin các mã đó thì vẫn có thể khai báo không đúng nếu hệ thống kiểm soát chưa chặt.

Lấy mô hình TP.HCM làm chuẩn

Tại buổi làm việc, PGS. TS Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ NN-MT đánh giá cao cách tiếp cận, cách làm việc của ngành Thú y và các cơ quan liên ngành của TP.HCM khi nhanh chóng phát hiện và triệt phá nhanh vụ chất cấm Salbutamol ở Đồng Nai. Việc kiểm tra giám sát chất cấm đã được Cục Chăn nuôi và Thú y, Cơ quan chuyên ngành các địa phương thực hiện hàng năm. Tuy nhiên, từ đầu năm qua nắm bắt thông tin, Cục Chăn nuôi và Thú y đã phối hợp Công an Tp Hồ Chí Minh và Chỉ đạo địa phương tăng cường giám sát và xử lý nghiêm việc sử dụng chất cấm trong chăn nuôi. Khi phát hiện sự việc phải xác định tất cả các mắt xích liên quan đến hành vi. Đặc biêt xác định nguồn gốc, đối tượng cung cấp, kinh doanh chất cấm, người sử dụng chất cấm để xử lý theo quy định của Pháp luật.

Theo PGS. TS Phạm Kim Đăng, cách làm của TP.HCM có thể làm chuẩn cho các địa phương khác. “Trước đây ít vụ làm được đến tận gốc như vậy. Để làm triệt để cần phải có phối hợp liên ngành. Tôi tin cách làm này sẽ có tác dụng răn đe và sau vụ việc, nhận thức của người chăn nuôi, người tiêu dùng có chuyển biến tích cực”, PGS. TS Phạm Kim Đăng nói.

Trước đó, năm 2025, Chi cục Chăn nuôi Thú y TP đã tham mưu UBND TP ban hành Quyết định 827 về giám sát chất lượng nông sản thuộc lĩnh vực chăn nuôi và thú y trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026-2030. Thành lập đoàn kiểm tra liên ngành gồm nhiều sở, ngành như công an kinh tế, cảnh sát giao thông, quản lý thị trường… do ngành thú y làm chủ trì. Đến nay, đoàn hoạt động rất hiệu quả. “Toàn TP có khoảng 80 cơ sở giết mổ tập trung, nhưng dù cơ sở chỉ mổ 6 con heo, cũng phải được kiểm soát”, ông Trần Phú Cường nói.

“Thực ra công tác giám sát lâu nay các địa phương đều làm, nhưng TP.HCM có cách tiếp cận mới, đặc biệt là thành lập đoàn liên ngành. Trước đây mô hình liên ngành từng làm rất tốt, sau đó vì điều kiện nhân lực, phối hợp ở địa phương khó, một số địa phương không bố trí được lực lượng liên ngành phối hợp với Thú y địa phương”, PGS.TS Phạm Kim Đăng nói tiếp.

Về vấn đề chất cấm trong chăn nuôi nói chung, PGS.TS Phạm Kim Đăng cho rằng, về giải pháp căn cơ lâu dài là phải quản lý từ gốc, bắt đầu bằng xây dựng cơ sở dữ liệu chăn nuôi, thông tin nguồn gốc từ cơ sở chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và phân phối. Phải truy xuất được từ đầu vào, quá trình chăn nuôi, thu gom đến giết mổ. Các thông tin này sẽ được khai báo trên hệ thống cơ sở dữ liệu chăn nuôi, làm căn cứ cho kiểm tra, giám sát. Người khai báo phải chịu trách nhiệm về thông tin mình kê khai.Cơ quan quản lý sẽ giám sát việc kê khai thì trách nhiệm của từng khâu sẽ rõ hơn.

Chính vì vậy, Bộ đang triển khai xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu chăn nuôi trên 34 tỉnh, thành phố. Về cơ bản các trang trại lớn đã khai báo, bây giờ tiếp tục làm với quy mô vừa, quy mô nhỏ và  nông hộ. Khi hệ thống vận hành đầy đủ thì sẽ góp phần bảo đảm truy xuất nguồn gốc, an toàn dịch bệnh và an toàn thực phẩm.

“Qua giám sát chặt, hiện nguồn cung chất cấm đã bị đánh mạnh. Các trường hợp phát hiện chủ yếu tập trung ở một bộ phận thu gom, nuôi gột nên chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với toàn ngành. Vì vậy, sản phẩm thịt được đưa ra thị trường qua hệ thống kiểm soát vẫn cơ bản bảo đảm an toàn. Khuyến cáo người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc, tại các cơ sở, hệ thống phân phối lớn, được kiểm soát.

Công tác giám sát chất cấm là việc được làm thường xuyên, liên tục. Đề nghị các chi cục địa phương nắm bắt thông tin, đã chủ động giám sát, phối hợp liên ngành để phát hiện, xử lý. Chỉ đạo của Cục là phải truy xuất tận cùng đơn vị cung cấp, kinh doanh, buôn bán và sử dụng, nếu đủ căn cứ, sẽ chuyển cơ quan công an xử lý trách nhiệm hình sự”, PGS.TS Phạm Kim Đăng.