Thay đổi tập quán canh tác
Để giúp nông dân thích ứng với những khó khăn trong sản xuất lúa, nhất là trong bối cảnh giá lúa xuống thấp, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Cà Mau phối hợp với các địa phương chuyển giao kỹ thuật, xây dựng và nhân rộng mô hình canh tác lúa thông minh thích ứng biến đổi khí hậu.
Mục tiêu của mô hình là giúp nông dân áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, sử dụng tiết kiệm giống, phân bón, nước tưới và thuốc BVTV, qua đó giảm giá thành, nâng cao hiệu quả kinh tế.
Nông dân áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, sử dụng tiết kiệm giống, phân bón, nước tưới và thuốc BVTV, qua đó giảm giá thành, nâng cao hiệu quả kinh tế. Ảnh: Trọng Linh.
Tham gia mô hình, nông dân được tập huấn và hướng dẫn áp dụng đồng bộ các giải pháp như “3 giảm, 3 tăng”, quản lý dịch hại tổng hợp, tưới ngập – khô xen kẽ và không đốt rơm rạ sau thu hoạch.
Đáng chú ý, lượng giống gieo sạ được khuyến cáo ở mức khoảng 80kg/ha, thấp hơn nhiều so với tập quán sản xuất của nông dân khi thường sử dụng tới 150 – 220kg/ha.
Việc giảm lượng giống giúp cây lúa phát triển đồng đều, thông thoáng, hạn chế sâu bệnh và thuận lợi hơn trong quá trình chăm sóc. Khi mật độ gieo sạ hợp lý, nông dân cũng có điều kiện bón phân cân đối, hạn chế tình trạng lạm dụng phân bón.
Qua đó, lượng phân bón và thuốc BVTV giảm, đồng thời giảm công lao động, góp phần hạ giá thành sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích.
Bên cạnh đó, kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ giúp tiết kiệm lượng nước sử dụng trong sản xuất. Việc quản lý nước hợp lý còn tạo điều kiện cho bộ rễ lúa phát triển mạnh, giúp cây lúa chống chịu tốt hơn trước các điều kiện bất lợi, hạn chế nguy cơ đổ ngã khi gặp mưa dông.
Một yêu cầu quan trọng khác của mô hình là xử lý tốt rơm rạ sau thu hoạch, không đốt rơm rạ ngoài đồng nhằm hạn chế phát sinh khói bụi, khí nhà kính và bảo vệ môi trường.
Ông Trần Chí Nguyện, khuyến nông viên Phòng Kỹ thuật, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Cà Mau lưu ý: Bà con không được đốt rơm rạ sau khi thu hoạch mà phải cuộn rơm, gom ra khỏi đồng ruộng. Những khu vực không có máy cuộn rơm hoặc trũng, lún, bà con cần áp dụng giải pháp xử lý bằng chế phẩm sinh học để phân hủy rơm gạo tại đồng ruộng.
Việc chuyển từ phương thức sản xuất truyền thống sang quy trình canh tác tiên tiến ban đầu khiến không ít nông dân còn bỡ ngỡ, nhất là khi phải giảm mạnh lượng giống gieo sạ.
Ngành nông nghiệp tỉnh Cà Mau khuyến cáo nông dân không đốt rơm rạ ngoài đồng nhằm hạn chế phát sinh khói bụi, khí nhà kính và bảo vệ môi trường sản xuất. Ảnh: Trọng Linh.
Ông Sơn Ri Thi, ấp Cái Giá, xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau cho biết: “Xưa nay bà con làm theo phương pháp truyền thống, bón phân không theo quy trình nào, lượng giống gieo sạ cũng gấp đôi khuyến cáo. Áp dụng phương thức sản xuất mới bà con ban đầu còn nhiều bỡ ngỡ, lo năng suất không đạt. Tuy nhiên sau một thời gian tìm hiểu và dự hội thảo ở một số nơi, tôi thấy áp dụng cách làm mới rất hay. Thứ nhất là giảm chi phí, thứ hai là sản phẩm làm ra có chất lượng cao, được thị trường ưa chuộng”.
Từ thực tế tham quan, tìm hiểu các mô hình sản xuất thử nghiệm, nhiều nông dân ở Cà Mau đã từng bước thay đổi nhận thức, mạnh dạn áp dụng quy trình canh tác mới.
Điểm quan trọng của phương thức canh tác mới là không chỉ tập trung vào năng suất mà hướng đến hiệu quả tổng thể của ruộng lúa. Khi lượng giống, phân bón, thuốc BVTV và nước tưới được kiểm soát hợp lý, chi phí đầu vào giảm, trong khi chất lượng hạt gạo được nâng lên.
Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh sản xuất lúa đang đứng trước nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào và thị trường tiêu thụ.
Hướng đến sản xuất lúa phát thải thấp
Kỹ thuật canh tác lúa thông minh thích ứng biến đổi khí hậu cũng được tích hợp trong các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp thuộc Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL.
Nông dân dần thích ứng với mô hình sản xuất lúa mới, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế. Ảnh: Trọng Linh.
Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao nhận thức của nông dân trong sử dụng tiết kiệm, hợp lý tài nguyên đất và nước.
Đặc biệt, việc hạn chế sử dụng phân bón, thuốc BVTV, giảm lượng nước tưới và không đốt rơm rạ góp phần giảm phát thải trong quá trình sản xuất. Mô hình cũng hướng đến bảo vệ sức khỏe người sản xuất, người tiêu dùng thông qua phương thức canh tác an toàn, thuận thiên.
Ông Trần Chí Nguyện, khuyến nông viên Phòng Kỹ thuật, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Cà Mau thông tin: Canh tác lúa thích ứng biến đổi khí hậu, giảm phát thải hiện là quy trình mới bắt đầu được triển khai rầm rộ, tỉnh Cà Mau đã có kế hoạch sản xuất 5.000 ha lúa gạo phát thải thấp trong năm 2026. Từ năm 2026 – 2030, tỉnh phát triển lên 54.000 ha lúa giảm phát thải.
Việc mở rộng các mô hình canh tác lúa thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải sẽ tạo thêm dư địa để nâng cao giá trị hạt gạo Cà Mau trên thị trường trong nước và quốc tế.
Không chạy theo năng suất bằng mọi giá, phương thức sản xuất mới hướng đến giảm chi phí đầu vào, nâng chất lượng sản phẩm, giảm tác động đến môi trường và bảo toàn lợi nhuận cho người trồng lúa.
Đây được xem là hướng đi cần thiết để nông dân Cà Mau từng bước thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu và duy trì sản xuất lúa theo hướng bền vững.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
