Khởi động Dự án Thích ứng xanh cho cộng đồng dân tộc thiểu số

Ngày 23/3, Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La phối hợp với Tổ chức CARE tại Việt Nam tổ chức Lễ khởi động Dự án “Thích ứng xanh và bền vững cho các cộng đồng dân tộc thiểu số tại tỉnh Sơn La” – Mekong Elevate.

Tăng khả năng chống chịu cho cộng đồng vùng cao

Dự án được UBND tỉnh Sơn La phê duyệt tại Quyết định số 451/QĐ-UBND ngày 9/2/2026, do Chính phủ Úc tài trợ thông qua Chương trình Đối tác Mekong – Australia (MAP), được triển khai bởi CARE và các đối tác địa phương đến tháng 3/2029.

Mekong Elevate là dự án cấp khu vực, thực hiện tại 3 quốc gia tiểu vùng sông Mê Kông gồm Việt Nam, Lào và Campuchia nhằm tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại 6 tỉnh biên giới, đặc biệt ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ, thanh niên và người khuyết tật.

Tại Việt Nam, dự án triển khai tại Sơn La và Đắk Lắk, dự kiến mang lại lợi ích trực tiếp cho hơn 70.000 người và tác động gián tiếp đến khoảng 1,1 triệu người. Riêng tại Sơn La, các hoạt động tập trung tại hai xã Muổi Nọi và Mường Chanh với trọng tâm là phát triển ngành cà phê theo hướng thích ứng biến đổi khí hậu, bền vững và bao trùm.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La nhấn mạnh: Những năm qua, Sơn La đã tập trung phát triển nông nghiệp bền vững, làm trụ đỡ cho nền kinh tế. Năm 2025, tăng trưởng kinh tế của tỉnh đạt 8,03%, trong đó nông nghiệp tăng 6,76% – mức cao nhất trong nhiều năm. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp, đòi hỏi cấp thiết phải chuyển đổi sang các mô hình sản xuất bền vững hơn.

Cà phê Sơn La trước yêu cầu chuyển đổi xanh

Cà phê đã khẳng định vị thế là cây công nghiệp chủ lực, phù hợp với điều kiện tự nhiên, mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Hiện Sơn La có hơn 33.600ha cà phê chè (Arabica), sản lượng năm 2025 đạt khoảng 37.700 tấn cà phê nhân, có 2 vùng ứng dụng công nghệ cao với quy mô hơn 1.039ha.

Giá trị xuất khẩu cà phê đạt hơn 112 triệu USD, thị trường chủ yếu là EU, Bắc Mỹ, Hoa Kỳ, Trung Đông và ASEAN. Toàn tỉnh có 28 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia sản xuất, chế biến cà phê; 5 sản phẩm cà phê đạt OCOP, trong đó có 1 sản phẩm 5 sao.

Tuy nhiên, ngành cà phê của Sơn La vẫn đối mặt nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, sản xuất nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa chặt chẽ; tỷ lệ chế biến sâu còn thấp (khoảng 13,5%); yêu cầu thị trường quốc tế ngày càng khắt khe, đặc biệt là yêu cầu truy xuất nguồn gốc và quy định chống mất rừng của EU (EUDR).

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi sang sản xuất cà phê bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài nhằm đảm bảo sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Định hình mô hình cà phê thích ứng biến đổi khí hậu

Dự án đặt ra 3 nhóm kết quả trọng tâm gồm: Tập trung thúc đẩy áp dụng các thực hành nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu (CSA) trong sản xuất cà phê. Dự kiến xây dựng khoảng 5 mô hình trình diễn; hình thành và kiện toàn khoảng 40 nhóm sản xuất; tổ chức 20 – 30 lớp đào tạo, tập huấn, đồng thời thiết lập mạng lưới nông dân nòng cốt, tăng cường thiết lập mối quan hệ đối tác giữa nhóm sản xuất và doanh nghiệp/hợp tác xã thu mua cà phê.

Bên cạnh đó, dự án hướng tới nâng cao khả năng chống chịu rủi ro cho cộng đồng thông qua việc thí điểm 2 – 3 sáng kiến nông nghiệp thuận tự nhiên gắn với sinh kế trong ngành cà phê; nghiên cứu, đề xuất và triển khai 1 – 2 giải pháp về cơ chế dự phòng và hỗ trợ phục hồi rủi ro thiên tai, phù hợp với điều kiện địa phương.

Một mục tiêu quan trọng khác là tăng cường tiếng nói và vai trò của phụ nữ, thanh niên và người khuyết tật trong các quyết định liên quan đến khí hậu. Dự án đặt mục tiêu có từ 50 – 70% phụ nữ tham gia các hoạt động; tổ chức 10 – 15 khóa tập huấn nâng cao năng lực, kỹ năng giao tiếp; xây dựng các câu chuyện thực tế và thúc đẩy sự tham gia của các nhóm này tại các diễn đàn cấp tỉnh và khu vực.

Theo bà Trần Ngọc Diệp, Giám đốc dự án, Mekong Elevate được triển khai tại hai xã Muổi Nọi và Mường Chanh – 2 địa phương có tổng diện tích cà phê trên 4.000ha với hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao, lần lượt khoảng 30% và 8%.

Theo kết quả khảo sát đầu kỳ tại 282 hộ trồng cà phê, có 94% số hộ là đồng bào dân tộc Thái, 95% thu nhập phụ thuộc vào cây cà phê. Tuy nhiên, nhiều diện tích cà phê đã tiến dần tới giai đoạn già cỗi (tuổi trung bình khoảng 12 năm), tiềm ẩn rủi ro lớn trước biến động giá và tác động của biến đổi khí hậu.

Trên cơ sở đó, dự án sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi sản xuất theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong đó, ưu tiên nhân rộng các mô hình nông nghiệp thông minh, đẩy mạnh tái canh diện tích cà phê già cỗi, mở rộng trồng cây che bóng, phát triển hệ thống nông – lâm kết hợp.

Đồng thời hỗ trợ sơ chế, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết thị trường thông qua hợp tác xã và các hoạt động xúc tiến thương mại, thúc đẩy áp dụng các giải pháp dựa vào tự nhiên nhằm phòng ngừa thiên tai, giảm thiểu rủi ro và tổn thất do biến đổi khí hậu.

Thông qua các nhóm giải pháp, Mekong Elevate kỳ vọng sẽ góp phần hình thành các vùng cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng sinh kế bền vững cho cộng đồng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.