Hồi sinh đất bãi trũng bằng mô hình lúa – rươi
Song hành cùng nhịp độ công nghiệp hóa nhanh, thành phố Hải Phòng đang chủ động tái cấu trúc không gian phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững. Chuyến khảo sát thực địa của ngành nông nghiệp Thành phố tại cánh đồng lúa – rươi ở xã Nghi Dương ngày 17/10 vừa qua đã định hình rõ nét chiến lược dài hạn: bảo vệ đất đai, giữ vững màu xanh sinh thái ven đô, nâng tầm giá trị nông sản bằng phương thức canh tác hữu cơ quy mô lớn.
Mô hình 40 ha lúa ST25 đạt chuẩn hữu cơ USDA tại xã Nghi Dương được coi là hạt nhân để Hải Phòng nhân rộng quy mô sản xuất lúa hữu cơ. Ảnh: Đinh Mười.
Ông Đào Văn Tuân, Phó Chủ tịch UBND xã Nghi Dương cho biết toàn xã có 1.156 ha đất nông nghiệp, trong đó diện tích cấy lúa chiếm hơn 800 ha. Việc giữ đất và tìm hướng thích ứng với xâm nhập mặn từng là bài toán nan giải của địa phương.
Áp lực phát triển công nghiệp và dịch vụ tại Hải Phòng những năm qua kéo lao động trẻ rời làng vào nhà máy, nguy cơ đất nông nghiệp bị bỏ hoang gia tăng. Mặt khác, biến đổi khí hậu khiến xâm nhập mặn ngày càng lấn sâu vào các vùng cửa sông, bãi bồi ngoài đê khiến việc sản xuất lúa truyền thống chịu nhiều tổn thất và kém hiệu quả.
“Không thể để đất bãi màu mỡ hoang hóa. Xã đã vận động bà con chuyển đổi, hình thành 28 mô hình tích tụ ruộng đất với quy mô trên 270 ha. Việc đồng hành cùng doanh nghiệp và HTX cải tạo các chân ruộng trũng nhiễm mặn ngoài đê thành vùng lúa – rươi hữu cơ khép kín đã mở ra lời giải căn cơ cho nông nghiệp địa phương”, ông Tuân nhấn mạnh.
Gắn bó với đồng đất xã Nghi Dương 15 năm qua, ông Trần Văn Trung – Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp Kiến Quốc chia sẻ, hành trình hồi sinh vùng đất bãi ngoài đê là cả quá trình kiên trì thay đổi tập quán sản xuất của nông dân.
Ông Trần Văn Trung – Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Kiến Quốc chia sẽ với lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, lãnh đạo địa phương cùng các đối tác quy hoạch vùng sản xuất lúa hữu cơ đạt tiêu chuẩn USDA tại xã Nghi Dương. Ảnh: Đinh Mười.
“Khi mới bắt tay vào làm, không ít người hoài nghi vì đất bãi trũng, nhiễm mặn, rất khó canh tác lúa. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy nguồn nước lợ giàu vi sinh vật và tập tính sinh thái của loài rươi chính là tài nguyên vô giá. Canh tác hữu cơ trên đất rươi không đơn thuần là bỏ phân hóa học mà là tôn trọng tự nhiên tối đa.
Giai đoạn 2026 – 2030, Hải Phòng hỗ trợ với mức 12 triệu đồng/ha cho diện tích tích tụ đất từ 3 năm. Thành phố cũng hỗ trợ 30% tiền mua máy cơ giới hóa và đầu tư hoàn thiện hạ tầng giao thông, thủy lợi tại các vùng sản xuất hàng hóa tập trung.
Đạt được chứng nhận hữu cơ quốc tế của Mỹ (USDA) trên diện tích 40 ha đã rất gian nan, nhưng mục tiêu của chúng tôi không dừng lại ở đó. Đơn vị đang phối hợp cùng chính quyền địa phương mở rộng quy mô lên hơn 100 ha, phấn đấu đạt thêm các chứng nhận hữu cơ khắt khe của Nhật Bản (JAS) và EU”, ông Trung khẳng định.
Hệ sinh thái lúa – rươi vận hành theo nguyên lý thuận thiên triệt để. Nước lợ giàu phù sa được điều tiết ra vào qua hệ thống cống tự động theo chu kỳ triều cường. Dưới bùn, rươi, cáy phát triển nhờ môi trường hoàn toàn sạch hóa chất. Phía trên, rễ lúa ST25 hấp thu dinh dưỡng hữu cơ khoáng hóa từ đất và xác vi sinh vật.
Mô hình tạo sự cộng sinh hoàn hảo: cây lúa lọc sạch môi trường nước và che bóng mát cho rươi, còn rươi làm tơi xốp đất, cung cấp dinh dưỡng nuôi lúa. Nhờ đó, bài toán xâm nhập mặn được hóa giải bằng chính cơ chế thích ứng sinh học tự nhiên, biến vùng bãi hoang thành vùng sản xuất có giá trị kinh tế cao bậc nhất địa phương với năng suất lúa mùa đạt tới 4 tấn/ha.
Ông Trần Văn Trung cho rằng bên cạnh các chính sách trợ lực về đất đai và cơ giới hóa, điều cốt lõi để giữ vững chuỗi giá trị sản phẩm hữu cơ là phải đầu tư công nghệ chế biến sâu tại địa phương và xây dựng thương hiệu bài bản.
Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng kiểm tra tình hình sản xuất và thu hoạch lúa ST25 trên cánh đồng rươi tại xã Nghi Dương. Ảnh: Đinh Mười.
“Để hạt gạo ST25 giữ được mùi thơm cốm đặc trưng và độ dẻo tự nhiên, lúa sau khi gặt trên đầm rươi bắt buộc phải đưa vào sấy và chế biến trong vòng 8 tiếng. Chúng tôi mong muốn Thành phố tiếp tục tạo điều kiện quy hoạch quỹ đất để cùng HTX xây dựng nhà máy sơ chế, kho lạnh bảo quản ngay tại vùng nguyên liệu. Đồng thời, Hải Phòng cần sớm đăng ký bảo hộ thương hiệu tập thể cho sản phẩm ‘Lúa rươi Hải Phòng’ để bảo vệ quyền lợi nông dân, tăng sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu”, ông Trung kiến nghị.
Trợ lực cho nông nghiệp tuần hoàn
Theo bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, toàn Thành phố hiện duy trì khoảng 90.000 ha lúa mỗi vụ. Trong quy hoạch dài hạn 2030 – 2050, Thành phố kiên định giữ vững khoảng 60.000 ha đất trồng trọt chuyên canh chất lượng cao. Đáng chú ý, cơ quan chuyên môn đã rà soát và xác định quỹ đất tiềm năng phát triển nông nghiệp hữu cơ kết hợp thủy hải sản sinh thái lên tới 5.000 ha, trong đó hơn 2.000 ha đất bãi triều hiện hữu có thể đưa vào khai thác ngay mà không tốn chi phí cải tạo.
Bên cạnh xã Nghi Dương, các vùng đất ven sông tại xã Chí Minh (huyện Tứ Kỳ trước đây) cũng đang vận hành hiệu quả trên 200 ha lúa – rươi kết hợp du lịch sinh thái. Để hiện thực hóa tầm nhìn 5.000 ha, Hải Phòng đã ban hành bộ cơ chế chính sách hỗ trợ nông nghiệp giai đoạn 2026 – 2030 với nhiều điểm tựa đột phá như: Hỗ trợ 12 triệu đồng/ha cho tổ chức, hộ gia đình tích tụ ruộng đất quy mô lớn, cam kết canh tác ổn định từ 3 năm trở lên; hỗ trợ trực tiếp 30% giá trị thiết bị nông nghiệp hiện đại mà không áp đặt nhãn hiệu hay xuất xứ, trao quyền chủ động cho người sản xuất. Về hạ tầng, toàn bộ hệ thống đường trục nội đồng, bờ bao ngăn triều và cống điều tiết thủy lợi tại các vùng quy hoạch tập trung được ngân sách đầu tư đồng bộ.
PGS.TS Đào Thanh Vân – Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam chia sẻ những kinh nghiệm và đóng góp ý kiến với ngành nông nghiệp Hải Phòng trong phát triển vùng sản xuất lúa hữu cơ. Ảnh: Đinh Mười.
Đánh giá về hướng đi của Thành phố, PGS.TS Đào Thanh Vân – Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam cho biết diện tích lúa hữu cơ đạt chuẩn quốc tế tại Việt Nam hiện rất khan hiếm, cả nước mới chỉ có vài trăm hecta. Hải Phòng sở hữu lợi thế hiếm có khi đất bãi ven sông hội đủ thiên thời, địa lợi, nhân hòa.
“Con rươi chính là thước đo sinh học trung thực nhất chứng minh môi trường sạch tuyệt đối. Xây dựng được thương hiệu hữu cơ đã khó, giữ được tiêu chuẩn quốc tế khi mở rộng quy mô lên hàng nghìn hecta còn khó gấp bội. Việc Thành phố quy hoạch vùng tập trung và có sự đồng hành của doanh nghiệp tâm huyết như Kiến Quốc là cơ sở vững chắc để phát triển bền vững”, PGS.TS Đào Thanh Vân nhấn mạnh.
Phát triển 5.000 ha lúa – rươi hữu cơ không đơn thuần là tăng sản lượng nông sản mà là cam kết của Hải Phòng đối với chiến lược tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính và đa dạng hóa sinh thái. Đây là vành đai xanh bảo vệ môi trường sống cho một đô thị cảng năng động trên hành trình hội nhập.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
