Đa giá trị từ cây atiso

Một mùa vụ, đa nguồn thu

Có nguồn gốc từ vùng Địa Trung Hải, atiso được du nhập vào Việt Nam và dần trở thành cây trồng quen thuộc ở Đà Lạt – nơi có điều kiện khí hậu phù hợp cho cây sinh trưởng. Qua thời gian, atiso không chỉ được biết đến như một loại dược liệu mà còn hiện diện trong nhiều sản phẩm gắn với vùng đất này.

Một cây atiso có thể cho rất nhiều sản phẩm. Bông non được sử dụng làm thực phẩm, lá, thân, rễ là nguyên liệu để sản xuất trà, cao atiso và các sản phẩm chế biến khác. Trong một vụ, khi cây chưa đến thời điểm thu bông, người trồng đã có thể thu lá theo từng đợt.

Mỗi vụ trồng atiso thường kéo dài gần một năm. Người trồng phải theo sát cây từ lúc xuống giống, giai đoạn cây non đến khi phát triển ổn định rồi mới lần lượt thu lá, bông và các phần còn lại.

Gia đình anh Trương Minh Hoàng có hơn 10.000m² atiso tại phường Xuân Trường (Lâm Đồng) cho biết khoảng 1,5 – 2 tháng đầu sau khi xuống giống là giai đoạn khó khăn nhất. Cây lúc này còn yếu, dễ chết, qua được thời điểm này mới dần ổn định để tiếp tục chăm sóc.

Với một vụ kéo dài, chi phí cho phân bón, thuốc và công chăm sóc cũng trải theo quá trình sản xuất. Bởi vậy, những đợt thu lá trong năm tạo nguồn thu để người trồng tiếp tục đầu tư cho vườn.

“Cây atiso phải chăm sóc trong thời gian dài, nếu không có đơn vị thu mua thì tiền phân, tiền thuốc và các khoản đầu tư sẽ khá nặng. Khi có doanh nghiệp bao tiêu, lá được thu mua rải đều trong năm, cứ khoảng 15 ngày lại thu một đợt nên gia đình có tiền để tiếp tục trang trải cho vườn. Có đầu ra như vậy mình cảm thấy an toàn hơn về tài chính”, anh Hoàng chia sẻ.

Diện tích atiso của gia đình anh Hoàng hiện nằm trong vùng liên kết cung cấp nguyên liệu cho Công ty cổ phần Dược Lâm Đồng – Ladophar. Sản phẩm sau thu hoạch được cân, tiếp nhận ngay tại vùng trồng.

Trong một vụ kéo dài, cây atiso đòi hỏi nhiều công chăm sóc. Một công nhân chăm sóc atiso tại phường Xuân Trường cho biết, cây khá nhạy cảm với thời tiết, từ quá trình chăm sóc đến thu hoạch đều cần theo sát. Atiso là cây khó trồng, mưa cũng không chịu mà nắng cũng không chịu. Đến lúc thu hoạch bông, việc cắt bông cũng khó. Hiệu quả như thế nào còn tùy vào cách mỗi người chăm sóc.

Từ lúc cây còn non đến những đợt thu lá rồi thu bông là quá trình kéo dài nhiều tháng. Với người sản xuất, hiệu quả của một vụ atiso vì thế gắn với cả quá trình chăm sóc lẫn khả năng tiêu thụ các sản phẩm thu được từ vườn.

Liên kết xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu

Các thành phần thu được từ cây atiso có thể được chế biến thành đa dạng sản phẩm. Bông có thể dùng làm thực phẩm; lá, thân và rễ được sử dụng để sản xuất trà, cao atiso cùng các sản phẩm chế biến khác. Chất lượng nguyên liệu vì thế trở thành một phần quan trọng trong quá trình sản xuất.

Tại Đà Lạt, một phần atiso được sản xuất trong vùng liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp. Công ty cổ phần Dược Lâm Đồng hiện liên kết sản xuất và thu mua khoảng 50 – 60ha atiso để phục vụ chế biến.

Bà Ngô Thị Hạnh, phụ trách vùng nguyên liệu của Công ty cổ phần Dược Lâm Đồng cho biết, việc hình thành vùng nguyên liệu atiso đã được doanh nghiệp thực hiện từ nhiều năm trước. Khi diện tích chưa lớn như hiện nay, đơn vị hỗ trợ giống, kỹ thuật để mở rộng sản xuất sang khu vực Lạc Dương, trong đó có các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tham gia trồng, tạo thêm nguồn thu. Cùng với mở rộng diện tích, vùng trồng từng bước được tổ chức theo các tiêu chuẩn đối với nguyên liệu dược.

“Hiện Công ty vẫn theo sát các hộ dân liên kết. Người dân gặp khó khăn trong quá trình trồng và chăm sóc atiso sẽ được hỗ trợ về kỹ thuật, đồng thời hướng người dân sản xuất theo tiêu chuẩn để nguyên liệu đạt chất lượng”, bà Hạnh cho biết.

Không chỉ riêng cây atiso, Lâm Đồng đang đẩy mạnh hình thành các vùng nguyên liệu dược gắn với công nghiệp chế biến. Tổng diện tích vùng nguyên liệu dược liệu toàn tỉnh hiện khoảng 2.144ha, gồm các khu vực trọng điểm canh tác atiso, trà hoa vàng, lan gấm, linh chi, đảng sâm, sâm Ngọc Linh…

Định hướng đối với các vùng dược liệu không chỉ có quy mô diện tích mà còn hướng đến chất lượng nguyên liệu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn. Ngành nông nghiệp và môi trường Lâm Đồng xác định cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu có chất lượng ổn định, đáp ứng các tiêu chuẩn chứng nhận trong nước và quốc tế.

Cùng với sản xuất nguyên liệu, khâu chế biến cũng được đặt trong định hướng phát triển dược liệu của tỉnh. Trong đó, tỉnh xác định tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp đầu tư các nhà máy chế biến sâu dược liệu đạt yêu cầu chất lượng, qua đó nâng cao thu nhập trên đơn vị diện tích.

Từ một cây trồng đã gắn với Đà Lạt qua nhiều năm, atiso đang đứng trong một chuỗi dài hơn, từ người trồng, vùng nguyên liệu đến chế biến và thị trường.