‘Cơn giông’ trong lòng những chủ trang trại thanh long ở Lập Thạch

Tiên phong trồng thanh long trên đất đồi

Trước đây, những quả đồi ở Lập Thạch (tỉnh Phú Thọ) chủ yếu trồng bạch đàn và ít ai nghĩ có thể trồng được cây ăn quả giá trị cao, nhưng anh Nguyễn Đắc Thành đã mạnh dạn thuê đất đồi để trồng thử nghiệm một loại cây trồng tưởng chỉ phù hợp với vùng nắng gió miền Nam – thanh long ruột đỏ. 

Anh Thành chia sẻ, năm 2010, tỉnh Vĩnh Phúc triển khai dự án trồng thanh long ruột đỏ trên địa bàn huyện Lập Thạch, anh đã tiên phong thuê 2ha đất rừng sản xuất của dân với thời hạn 10 năm, giá 15 triệu đồng/ha/năm để trồng loại cây này.

Từ mô hình ban đầu, đến nay cây thanh long ruột đỏ không những chứng minh được sự thích nghi với đất đồi Lập Thạch mà đã trở thành cây xóa đói, giảm nghèo cho người dân nơi này. Không chỉ trồng đủ 100ha theo mục tiêu của dự án (được nhà nước hỗ trợ), người dân còn tự phát triển thêm được 200ha.

Năm 2020, khi hết hạn thuê đất của dân, anh Thành chuyển hướng sang đấu thầu đất 5% của xã và đã trúng 10ha trong thời hạn 5 năm. Đó là những quả đồi vốn trước kia trồng bạch đàn, đất mấp mô, cao thấp, anh phải thuê máy về san ủi, cải tạo lại mặt bằng theo đường đồng mức. Lần này anh trồng thanh long theo kiểu leo giàn, tưới tự động chứ không đơn giản là leo trụ bê tông, tưới thủ công như trước. Ngoài ra, anh còn dựng một nhà kho rộng 1.000m2 để chứa vật tư, sơ chế sản phẩm, một nhà ở cho công nhân.

Anh Thành giải thích với tôi cái tên HTX của mình HTX Sản xuất nông nghiệp Thành Hưng (xã Lập Thạch, tỉnh Phú Thọ) có nghĩa là hưng thịnh. Vùng sản xuất của HTX đã được công nhận VietGAP, trong tổng số 10ha thì có 4ha ở thời kỳ thu hoạch ổn định, 6ha bắt đầu cho thu bói. Thế nhưng đó cũng là lúc hết hạn 5 năm của hợp đồng thuê đất.

“Đáng lẽ xã đấu thầu lần đầu rồi những lần sau chỉ gia hạn thêm chứ không nên đấu thầu tiếp bởi những gì tôi đã đầu tư trên đất như cây, cột, nhà xưởng, ao trữ nước, hệ thống điện, hệ thống tưới tự động… tổng cộng khoảng 7 tỷ đồng vay ngân hàng, thế chấp bằng 3 cái sổ đỏ của gia đình thì phải tính thế nào?”, anh băn khoăn.

Lường trước tình huống đó, trong một hội nghị của Bộ Nông nghiệp và PTNT được tổ chức vào tháng 7 năm 2023, anh Thành đã đại diện cho các chủ trang trại tỉnh Vĩnh Phúc chia sẻ tình huống khó khăn của họ khi thời hạn thuê đất 5% sắp đến. Lãnh đạo Bộ lúc ấy động viên anh tiếp tục sản xuất, ngành nông nghiệp sẽ có ý kiến với ngành tài nguyên để gia hạn cho thuê tiếp.

Theo anh, hồi đó ngành nông nghiệp quản lý việc sản xuất, còn ngành tài nguyên môi trường quản lý về đất đai thì điều đó là đúng. Giờ, hai ngành đã nhập làm một, đó là điều kiện thuận lợi để có thể nghiên cứu một chính sách cho phép các xã không tổ chức đấu thầu lại đất 5% khi hết hạn hợp đồng mà gia hạn tiếp để các chủ trang trại yên tâm đầu tư sản xuất.

Không dám đầu tư tiếp

Anh Thành tâm sự: “Tháng 10 năm 2025, hợp đồng thuê đất mới hết hạn nhưng từ tháng 9 năm 2025 tôi đã báo cáo với lãnh đạo xã. Đã nhiều lần theo lịch tiếp dân và lên cả phòng riêng để gặp họ nhưng tất cả đều trả lời rằng chưa biết phải xử lý thế nào, cần xin ý kiến từ tỉnh. Mấy lần tôi gửi đơn lên tỉnh họ đều trả lời thẩm quyền cho thuê đất thuộc về xã. Giờ xã cũng không gia hạn tiếp, mà tổ chức đấu thầu lại thì vướng tài sản trên đất mà tôi đã đầu tư, khó đưa ra định giá được”.

Hình thành được trang trại như ngày hôm nay không chỉ là tiền bạc mà còn là công sức, là thời gian, là biết bao dự định, ước mơ của anh nữa. Khi đem ra đấu thầu lại, anh có thể thắng, có thể thua nên lúc nào cũng trong tâm trạng bất yên, chẳng muốn đầu tư gì tiếp nữa. Như cái đoạn đường trước cổng đang đổ bê tông dở anh cũng bỏ đấy, giờ để cỏ mọc lan tràn. Anh còn đang ươm sẵn nhiều cây cà phê giống để nếu có phải di dời trang trại thì mang đi trồng ở nơi khác.

Hết hạn hợp đồng thuê đất cũng đẩy anh vào nỗi sợ bên điện lực cắt điện, bên ngân hàng không thể giải trình để vay vốn, các chứng chỉ, giấy tờ liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc hàng hóa… cũng đều ở thế yếu cả. Không chỉ riêng trường hợp của anh mà ở Lập Thạch còn có chừng 10 hộ với khoảng 30ha thanh long đang thuê đất đấu thầu 5% của xã cũng lâm vào hoàn cảnh tương tự.

Trong bối cảnh các khu công nghiệp đang hút cạn cả vạn lao động trẻ khỏe, những người còn đam mê nông nghiệp như anh Thành trở thành “của hiếm”.

“Ước mơ của tôi không chỉ làm giàu cho bản thân mình mà còn cho bà con và cả xã hội nên đặt mục tiêu phải xuất khẩu bởi có thế mới được đóng thuế cho nhà nước, mới có giá bán ổn định. Thế nhưng tôi chỉ xuất khẩu được một lần vào năm 2018 rồi thôi bởi không đủ sản lượng.

Tiếng là có khoảng 300ha thanh long ruột đỏ nhưng các nhà vườn ở xã Lập Thạch không làm cùng một quy trình sản xuất, không có sự liên kết với nhau mà rất rời rạc nên hiện 100% sản phẩm chỉ bán nội địa. Mới đây, một vài đơn vị có đề nghị hợp tác với tôi để xuất khẩu nhưng họ yêu cầu ít nhất phải đảm bảo 2 container/tháng, tương đương 50 tấn thì là điều không thể”, anh Thành tâm sự.