LTS: “Ai ơi chớ bỏ ruộng hoang/ Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu”. Đất đai là tư liệu sản xuất, là ước vọng ngàn đời của nông dân, là tài nguyên quý giá của đất nước. Thế nhưng hiện ở rất nhiều nơi, vấn đề nông dân bỏ ruộng vẫn đang diễn biến khá thời sự.
Những ngày đầu tháng 8, đi ô tô trên đường thiên lý Bắc – Nam qua các địa phận các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Trị… đều dễ nhận thấy hai bên đường là những cánh đồng mênh mông vắng lặng, cỏ dại um tùm chen nhau dưới nắng.
Tại Quảng Trị, đi dọc những tuyến đường chính về các thôn làng, nhiều cánh đồng trơ gốc rạ của vụ trước để lại. Ông Nguyễn Văn Đức, một nông dân ở xã Hoàn Lão (Quảng Trị), đứng nhìn cánh đồng nói buồn: “Bữa nay bà con bỏ ruộng vụ hè thu nhiều lắm. Cả những cánh đồng đất đai màu mỡ, chủ động nước tưới cũng bị bỏ hoang cho cỏ mọc”.
“Bờ xôi, ruộng mật” tại xã Hoàn Lão bỏ hoang trong vụ hè thu. Ảnh: Tâm Phùng.
“Nhất đẳng điền” hoang vắng
Cánh đồng rộng hàng chục hecta của vùng Đại Trạch có vị trí thuận tiện và được phân bố liền vùng liền thửa, chia làm hai vùng ruộng bằng phẳng hai bên quốc lộ 1A. Mấy năm gần đây, nông dân chỉ làm một vụ lúa đông xuân, đến vụ hè thu thì bỏ ruộng cho cỏ mọc. Đây là vùng ruộng “nhất đẳng điền” của bà con hai thôn Phúc Tự Tây và Phúc Tự Đông của xã Hoàn Lão.
Ông Phan Văn Hiếu, Trưởng thôn Phúc Tự Tây cho biết, thôn có khoảng 60ha ruộng đẹp, thuận tiện giao thông nội đồng và cả kênh mương tưới tiêu nhưng bà con cũng chỉ làm vụ đông xuân là chính. “Vụ hè thu thì chỉ có khoảng 20ha được canh tác, còn lại bỏ hoang. Cán bộ thôn chúng tôi cũng rất lung túng khi tình trạng nông dân bỏ ruộng ngày càng nhiều”, ông Hiếu ái ngại.
Tại thôn Phúc Tự Đông, tình trạng nông dân bỏ ruộng gần như toàn bộ. Theo ông Phạm Thế Quang, Trưởng thôn Phúc Tự Đông, cả thôn có diện tích đất lúa trên 61ha, trước đây bà con làm cả hai vụ, có năm vụ hè thu diện tích sản xuất giảm một chút. Nhưng năm nay thì bà con “quay lưng” với gieo cấy và để ruộng hoang gần như hoàn toàn vì nhiều lý do khác nhau. “Làm nông mà bỏ ruộng cũng rầu lòng lắm, nhưng bà con tính làm là lỗ nên đành chịu, không vận động được”, ông Quang buồn bã.
Hiện xã Hoàn Lão có diện tích trồng lúa hàng năm trên 1.400ha. Theo kế hoạch, vụ hè thu năm nay sẽ có diện tích canh tác trên 600ha. Tuy nhiên các thôn chỉ thực hiện gieo cấy khoản 450ha, số diện tích còn lại khoảng 950ha bị bỏ hoang.
Theo ông Bùi Quốc Thanh, Trưởng phòng Kinh tế xã Hoàn lão, sau khi kết thúc vụ đông xuân, chính quyền địa phương cũng đã đưa ra một số chính sách hỗ trợ kinh phí về giá lúa giống, phòng trừ chuột bọ… để khuyến khích nông dân sản xuất đảm bảo kế hoạch. Tuy nhiên do những khó khăn khách quan nên nhiều diện tích vẫn bị bỏ hoang, bà con không còn mặn mà với việc gieo cấy vụ hè thu.
Cánh đồng được đầu tư giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi bài bản nhưng vẫn bị bỏ hoang vụ hè thu. Ảnh: Tâm Phùng.
Tại xã Đông Trạch (Quảng Trị), đồng ruộng rộng hàng chục hecta được đầu tư giao thông nội đồng thuận tiện cùng hệ thống kênh mương tưới tiêu vững chắc. Những ngày hè nắng nóng kéo dài nhưng vùng ruộng ở đây vẫn không thiếu nước. Tuy nhiên những ngày này, trên đồng chỉ có cỏ dại mọc chứ không thửa ruộng nào có cây lúa. Trên cánh đồng rộng mênh mông chỉ có bầy vịt cỏ chừng hơn chục con đang đua nhau chạy tìm mồi.
Con đường liên xã Quảng Ninh và Ninh Châu (Quảng Trị) đi xuyên qua cánh đồng Duy Ninh rộng hơn chục hecta. Năm ngoái ở đây bà con vẫn còn gieo cấy vụ hè thu, năng suất lúa bình quân hơn 55 tạ/ha. Nhưng vụ hè thu năm nay cả cánh đồng bỏ hoang. Nước trên ruộng vẫn xâm xấp nhưng không phủ hết được dấu bánh xích của máy gặt từ vụ trước. Trên đồng ruộng, cỏ chỉ, cỏ ống… mọc tràn. Ông Nguyễn Mậu Tài (xã Ninh Châu) đứng dưới bóng tre ở bìa làng nhìn ra đồng bảo: “Ruộng ở đây làm được cả hai vụ, có thể gọi là ‘bờ xôi, ruộng mật’ mà bây giờ cũng bỏ hoang hết cả, thật là uổng phí”.
Lúa tái sinh thất thu nặng
Trước đây, huyện Lệ Thủy (Quảng Bình cũ) có diện tích gieo cấy lúa vụ đông xuân hơn 10.000ha. Vụ hè thu gieo cấy khoảng 800ha, khoảng 8.500ha làm lúa tái sinh, còn lại là diện tích không gieo cấy. Các địa phương và huyện Lệ Thủy lúc đó đã có nhiều chính sách hỗ trợ người dân và các hợp tác xã để hạn chế diện tích lúa tái sinh, tăng diện tích gieo cấy vụ hè thu nhưng kết quả cũng không đáng kể.
Nhiều cánh đồng mênh mông dù được kiến thiết đầy đủ bờ vùng, kênh mương tưới tiêu… nhưng vẫn bị nông dân bỏ hoang trong vụ hè thu. Ảnh: Tâm Phùng.
Sau khi chính quyền hai cấp đi vào hoạt động, xã Lệ Thủy (được hợp nhất 5 xã và 1 thị trấn) có diện tích lúa khá lớn, trên 4.000ha. Tuy nhiên cũng như các địa phương khác, sau vụ đông xuân, xã Lệ Thủy có đến 3.900ha lúa tái sinh. So với các năm trước, diện tích gieo cấy vụ hè thu bị giảm mạnh.
Theo ông Lê Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy, hiện toàn xã chỉ có khoảng 144ha lúa hè thu tại hai hợp tác xã Xuân Lai và Xuân Bồ. “Những vụ gần đây nông dân cũng không còn mặn mà với canh tác lúa tái sinh, phần lớn diện tích bà con ít đầu tư phân bón mà để lúa tự phát triển. Vì vậy diện tích lúa tái sinh có thu hoạch cứ giảm dần, năng suất kém hẳn so với trước”, ông Tâm cho hay.
Nhưng năm gần đây, năng suất lúa tái sinh ở Lệ Thủy giảm đáng kể, trước đây bình quân đạt khoảng 3 tấn/ha thì nay chỉ còn dưới 2 tấn/ha. Vụ lúa tái sinh năm nay do thời tiết không thuận lợi, nắng nóng kéo dài và thiếu chăm sóc của bà con nên nhiều diện tích không cho thu hoạch hoặc năng suất thấp nhiều so với trước.
Ông Lê Xuân Minh, nông dân ở xã Lệ Thủy có hơn 2.500m2 (5 sào Trung bộ) làm lúa tái sinh. Năm nay lúa phát triển kém nên phần lớn diện tích không cho thu hoạch. “Nhiều gia đình làm lúa tái sinh có thu hoạch thì năng suất cũng chỉ đạt khoảng 1 – 1,5 tấn/ha, tính ra cũng không có gì. Chi phí sản xuất bây giờ cái gì cũng tăng vọt, trong khi làm vụ hè thu bấp bênh nên bà con chẳng còn mặn mà”, ông Minh bộc bạch.
Hình ảnh đồng không mông quạnh trong vụ hè thu tại xã Lệ Thủy. Ảnh: Tâm Phùng.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Quảng Trị, tổng diện tích gieo cấy lúa vụ đông xuân của các địa phương trong tỉnh khoảng 55.000ha. Vào vụ hè thu, ngoài diện tích 8.500ha làm lúa tái sinh thì diện tích ruộng bị bỏ hoang lên tới hơn 9.200ha.
Ông Bùi Phước Trang, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Quảng Trị cho biết so với vụ hè thu năm ngoái, diện tích ruộng bỏ hoang vụ hè thu năm nay tăng thêm hơn 400ha. Việc nông dân bỏ ruộng làm lãng phí tài nguyên đất đai và các nguồn lực đầu tư công trình thủy lợi, giao thông nội đồng. Không sản xuất vụ hè thu khiến nông dân giảm đáng kể thu nhập. Ngoài ra, các dịch vụ nông nghiệp như làm đất, gieo cấy, giống, phân bón, thu hoạch… cũng giảm mạnh.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
