Chuyển đổi số là chìa khóa phát triển sản xuất lúa phát thải thấp

Số hóa đồng ruộng

Ngày 22/6, tại xã Thạnh Lộc, tỉnh An Giang, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang tổ chức tọa đàm “Chuyển đổi số và quản lý phát thải khí nhà kính phục vụ phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL”.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Không chỉ dừng lại ở mục tiêu nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân, Đề án còn hướng đến sản xuất lúa gạo hiện đại, minh bạch, thân thiện với môi trường, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia khẳng định, chuyển đổi số và quản lý phát thải khí nhà kính là hai trụ cột quan trọng để tổ chức lại sản xuất, quản lý hiệu quả vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và từng bước tiếp cận thị trường carbon.

Theo ông Thanh, sau hơn hai năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, hệ thống khuyến nông đã xây dựng nhiều tài liệu kỹ thuật, đào tạo giảng viên nguồn, cán bộ khuyến nông, hợp tác xã và nông dân nhằm nâng cao năng lực thực hiện các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Một trong những kết quả nổi bật là mạng lưới tổ khuyến nông cộng đồng được hình thành rộng khắp tại các địa phương tham gia Đề án. Đến nay, toàn vùng đã có 1.013 tổ với 10.361 thành viên, trở thành lực lượng trực tiếp hỗ trợ nông dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và thực hiện các yêu cầu về giảm phát thải ngay từ đồng ruộng.

Tại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng chuyển đổi số trong nông nghiệp không đơn thuần là đưa công nghệ vào sản xuất mà là quá trình thay đổi phương thức quản lý dựa trên dữ liệu. Khi dữ liệu về giống, vật tư đầu vào, quản lý nước, nhật ký sản xuất, năng suất, phát thải và truy xuất nguồn gốc được số hóa đồng bộ, ngành lúa gạo sẽ có nền tảng quan trọng để triển khai hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính (MRV), đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Nhiều nội dung chuyên sâu đã được các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp chia sẻ tại tọa đàm như định lượng khí nhà kính trong canh tác lúa, ứng dụng mô hình LandscapeDNDC trong đánh giá phát thải, hệ thống giám sát dinh dưỡng đất và khí nhà kính hay giải pháp quản lý nước tưới bằng công nghệ số theo phương pháp ngập – khô xen kẽ (AWD).

Đáng chú ý, các chuyên gia đến từ Viện Công nghệ Karlsruhe (CHLB Đức), Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI), Đại học Cần Thơ và Đại học Nông lâm TP.HCM đã giới thiệu nhiều kết quả nghiên cứu thực tiễn về đo đạc và kiểm kê phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho rằng, sản xuất lúa giảm phát thải là con đường tất yếu của ngành hàng lúa gạo Việt Nam. Theo ông, quy trình canh tác bền vững và kế hoạch đo đếm phát thải đã được xây dựng khá đầy đủ, điều quan trọng hiện nay là các địa phương và đơn vị liên quan cần quyết liệt triển khai trong thực tiễn.

Ông Nam nhấn mạnh, tưới ngập – khô xen kẽ và thu gom, xử lý rơm rạ là hai giải pháp có tác động lớn nhất đến việc giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa. Đồng thời, hợp tác xã phải giữ vai trò trung tâm trong quá trình triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao nhằm giảm chi phí và tăng lợi ích cho nông dân.

Mở rộng diện tích tham gia Đề án

Là một trong những địa phương trọng điểm thực hiện Đề án, An Giang đang từng bước hình thành vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao gắn với chuyển đổi số và giảm phát thải. Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, địa phương đã xây dựng kế hoạch phát triển hơn 352.000ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 86 xã, phường.

Trong giai đoạn 2024 – 2025, đã có hơn 144.000ha tham gia Đề án. Từ năm 2026 đến năm 2030, tỉnh tiếp tục mở rộng thêm hơn 208.000ha, hướng tới hình thành vùng sản xuất quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu và tăng trưởng xanh.

Theo ông Hiệp, quá trình triển khai Đề án đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực khi nông dân mạnh dạn áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, tiêu chuẩn SRP, VietGAP và kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ. Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, thu gom, tận dụng rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn cũng góp phần giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo.

Thực tế tại An Giang cho thấy nhiều mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã giúp giảm chi phí đầu vào từ 3,3 – 5 triệu đồng/ha và tăng lợi nhuận từ 3,6 – 9,3 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.

Thời gian tới, An Giang sẽ tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp đồng bộ, ứng dụng công nghệ viễn thám, GIS, IoT, cơ giới hóa thông minh và hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định phát thải theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trước đó, sáng cùng ngày, các đại biểu đã tham quan mô hình sản xuất tôm – lúa hữu cơ tại Hợp tác xã Tôm – cua – lúa Thạnh An (xã Đông Hòa, tỉnh An Giang). Đây là mô hình canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất, nước và giảm phát thải.

Đánh giá về kết quả sau hơn 2 năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao tại ĐBSCL, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh khẳng định: Đề án đã đạt được những thành công khá toàn diện, thay đổi tư duy sản xuất, tổ chức lại sản xuất và nâng cao chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Thương hiệu lúa gạo xanh, giảm phát thải của Việt Nam được khẳng định. Đề án đã góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sản xuất, hình thành hệ sinh thái hợp tác công – tư, tạo nguồn lực đầu tư phát triển sản xuất.