Canh tác thuận thiên – ‘Thản nhiên’ trước khó khăn nhiên liệu

Trang trại được đầu tư bài bản, khoa học, canh tác theo triết lý thuận tự nhiên, tận dụng nguồn nước tự nhiên, hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm, điều khiển bằng phần mềm (app), tự động hoá bằng điện năng lượng, ít sử dụng nhiên liệu hoá thạch…, nhờ vậy gần như “đứng ngoài” cơn biến động của thị trường nhiên liệu thời gian qua.

Đó là trang trại sầu riêng Nữ Hoàng (Queen farm) ở xã Phước Sơn, tỉnh Đồng Nai (xã Đăng Hà, huyện Bù Đăng, Bình Phước trước đây). Chủ nhân là anh Nguyễn Thế Tùng – một thạc sỹ ngành quản trị sản xuất, tốt nghiệp tại Anh.

Suy nghĩ “không giống ai”

Thời gian qua, giá xăng dầu “nhảy múa” khiến giới doanh nghiệp và cả người dân quay cuồng, tôi nghĩ ngay đến mô hình sầu riêng Queen farm. Bởi đây là trang trại được đầu tư bài bản, hiện đại nhất, với nhiều triết lý theo hướng thuận thiên. Đến nay, sau 4 năm canh tác, Queen farm đã đạt chuẩn Global GAP với tổng lượng dinh dưỡng hữu cơ trong quy trình canh tác chiếm gần 80%.

Cũng dễ hiểu, bởi vốn được học, đào tạo ở môi trường Châu Âu, Tùng đủ kiến thức để làm một mô hình nông nghiệp “chuẩn Châu Âu”. Ngoài ra, anh còn có một người mẹ rất mê nông nghiệp nên anh cũng mê lúc nào không hay.

CEO Nguyễn Thế Tùng có tư duy “không giống ai”. Thay vì khoan những giếng công nghiệp sâu hàng chục, thậm chí cả trăm mét dưới lòng đất, anh chỉ thiết kế hồ nông, nhưng rộng, rồi lót bạt để tích nước mưa. Queen farm có 2 hồ nước, trong đó 1 hồ rộng gần 1,2ha nằm ở điểm cao nhất giữa trang trại, dung tích khoảng 100.000m3, đủ nước tưới trong 6 tháng mùa khô. 

“Ở đây mỗi năm có 5 – 6 tháng mùa khô, ít mưa, thiếu nước, đó là một trong những lý do ở đây lâu nay chủ yếu trồng những loại cây chịu khô hạn như điều, cao su. Sầu riêng lại là cây khó tính, nếu không có kiến thức, không tính kỹ mọi kịch bản có thể xảy ra, nhất là khi biến đổi khí hậu ngày càng khó lường thì rất dễ thất bại. Mùa hè năm 2024, vùng này đã trải qua một đợt hạn hán nặng nề, suốt 6 tháng không có một hạt mưa nào. Nếu không có 2 hồ nước này thì không biết cây trồng sẽ ra sao”, Tùng tâm sự.

“Thế sao không khoan giếng, vừa không tốn diện tích, lại đỡ mất thời gian, chi phí?”, tôi thắc mắc. Tùng giải thích: “Tôi được biết hiện nay nguồn nước ngầm nói chung đang hao hụt nghiêm trọng, đất mặt cũng ngày càng lún thấp, tình trạng nóng toàn cầu, nước biển dâng ngày càng nghiêm trọng, trong khi đó các trang trại dù quy mô lớn hay nhỏ đều khoan giếng công nghiệp, máy bơm công suất lớn. Vào mùa khô, hàng ngàn cái giếng này đồng loạt hút lên mặt đất lượng nước cực lớn. Đó là một trong số những nguyên nhân khiến mặt đất ngày càng lún thấp. Tôi nghĩ thế nên quyết định không khoan giếng, chấp nhận đầu tư mấy hồ nước này”.

Sau khi có 2 hồ nước, Tùng tiếp tục đầu tư hệ thống tưới nước tự động với chiều dài đường ống chạy quanh vườn lên tới 75km. Mỗi gốc cây đều được gắn cảm biến để lượng nước tưới mỗi lần vừa đủ, không bị lãng phí. Tất cả đều được vận hành tự động với phần mềm điều khiển trên điện thoại, máy tính xách tay.

Tùng đánh giá so với làm nông nghiệp theo lối thủ công truyền thống thì Queen farm tốn chi phí đầu tư ban đầu khá lớn, nhưng càng về lâu dài chi phí càng giảm, lợi nhuận, lợi ích càng tăng.

Đặc biệt, dù đã “nhìn xa”, lập kế hoạch ngay từ đầu nhưng Tùng cũng như bao người, không thể ngờ tới kịch bản biến động giá nhiên liệu như hiện nay. “Vừa qua, nhiều chủ vườn canh tác truyền thống với giếng khoan, máy bơm tưới công suất lớn phải chạy đôn chạy đáo tìm nguồn cung dầu DO với giá cao mà không có”, Tùng nói.

Định hướng phát triển xanh toàn diện

Một trong những định hướng quan trọng ban đầu của Queen farm là chú trọng môi trường canh tác xanh, tạo môi trường sinh thái, hướng tới “Net zero”, nói không với rác thải, đặc biệt là rác thải nhựa, không dùng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Vì thế, cỏ dại trong vườn gần như được tự do phát triển, chỉ cắt tỉa khoa học theo ý đồ của Tùng.

“Cỏ cắt ra tôi rải dưới gốc cây để giữ ẩm cho đất, bảo vệ nguồn nước, đồng thời làm phân xanh cho cây. Mình chỉ ‘mượn’ đất để trồng cây chứ không phải sở hữu. Mà đã mượn thì phải trả, trả cả vốn lẫn lời. Nôm na là đất cung cấp dinh dưỡng cho mình nuôi cây, mình phải biết bù dinh dưỡng cho đất, giống như người mẹ cho con sữa, nếu không được bồi bổ, làm sao đủ sữa cho con? Đất cũng vậy, nếu không được quan tâm, chăm sóc bài bản sẽ rất nhanh cằn cỗi, bạc màu, cây không thể phát triển. Những gì lấy từ đất phải trả về cho đất một cách biết ơn nhất”, CEO Nguyễn Thế Tùng phân tích.

Tại Queen farm, ngay từ khi hình thành đã được vận hành theo triết lý ESG (environment, social và governance – môi trường, xã hội và quản trị), với mục tiêu biến mảnh đất này thành biểu tượng của nông nghiệp văn minh, giá trị bền vững.

Tùng giải thích, về môi trường (environment), anh đầu tư hệ thống xử lý nước khép kín, tái sử dụng toàn bộ phụ phẩm hữu cơ, bảo vệ vi sinh đất, không dùng hóa học. Về dinh dưỡng, Queen farm tự sản xuất bằng công nghệ vi sinh.

Về quản trị (governance), như trên đã nói, mọi quy trình được số hóa, từ nhật ký canh tác, lịch phun tưới đến quản lý chất lượng sản phẩm. Dữ liệu được lưu trữ và kiểm tra theo chuẩn quốc tế.

Còn xã hội (social), anh tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động, trong đó hầu hết là đồng bào Khmer, Stiêng và những bạn trẻ mới ra trường, cùng làm việc, ăn ở, học tập như một gia đình, hưởng chế độ phúc lợi như nhau. “Phát triển bền vững thật sự là khi ta mang lại hạnh phúc đến cho đất, cho thiên nhiên và cho tất cả mọi người, không phân biệt chủ, người làm thuê.

Năm 2024, Queen farm thu hoạch vụ sầu riêng đầu tiên, sản lượng 420 tấn. Và ngay vụ đầu, sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, được cấp bởi Bureau Veritas – tập đoàn đánh giá chất lượng có lịch sử 200 năm của Pháp. Không chỉ thế, Queen farm còn là vùng trồng sầu riêng đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á đạt chứng nhận này.

Năm 2025, Queen farm đạt sản lượng gần 400 tấn sầu riêng chất lượng cao, khoảng 80% sản lượng đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Tuy nhiên, không vì thế mà Queen farm quên thị trường trong nước, sẵn sàng cung cấp các đơn hàng sỉ, lẻ cho các đối tác nội với mong muốn người tiêu dùng trong nước cũng được thưởng thức những sản phẩm sạch.