Cam bù sen – đặc sản nức tiếng

Giống cam quý được gìn giữ nhiều thế hệ

Tiếp nối nghề trồng cam của gia đình, chị Phạm Thị Hoài Thương ở xã Yên Xuân, tỉnh Nghệ An tiếp tục duy trì và phát triển vườn cam với khoảng 500 gốc. Trong đó, một số cây đã có tuổi đời khoảng 30 năm. Mỗi năm, vườn cho thu hoạch 8 – 10 tấn quả, mang lại thu nhập khá. Sản phẩm cam của chị đã được công nhận OCOP 3 sao.

Vườn cam không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình chị Thương mà còn giữ gìn giống cam bản địa có giá trị qua nhiều thế hệ. Với đặc tính phù hợp với thổ nhưỡng, chất lượng thơm ngon và khả năng thích nghi tốt, cam bù sen đang là cây trồng có giá trị tại vùng đất Yên Xuân.

Mùa thu hoạch cam thường bắt đầu từ tháng 12 âm lịch và kéo dài đến hết tháng giêng năm sau, đúng thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Khi chín, quả có màu đỏ, vàng hoặc kết hợp giữa đỏ và vàng. Điểm nhận diện đặc biệt là khoảng 80 – 85% số quả có thêm một quả phụ nhỏ ở phía đầu, khi bổ ra có hình dáng giống bông sen.

Múi cam đỏ óng, mọng nhưng ráo, được bao bọc bởi lớp màng lưới đặc trưng. Cam có vị ngọt đậm, hơi chua thanh, hương thơm riêng, tép mềm và không bị xốp một đầu khi chín. Chính những đặc điểm này khiến cam bù sen trở thành đặc sản được người tiêu dùng tìm mua, nhất là dịp Tết để chưng bàn thờ hoặc làm quà biếu. Giá cam bù sen những năm gần đây thường dao động từ 60.000 – 80.000 đồng/kg, đem lại giá trị kinh tế cao cho người trồng.

Bảo tồn nguồn gen, nâng giá trị cây đặc sản

Cam bù sen là giống cam bản địa quý với những ưu điểm như chất lượng tốt, ít sâu bệnh, sai quả và thích nghi với điều kiện sản xuất tại địa phương. Vì vậy, việc bảo tồn và nhân rộng nguồn gen được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm tránh nguy cơ mai một giống cam quý, đồng thời tạo cơ sở phát triển vùng sản xuất hàng hóa.

Dự án bảo tồn giống cam bù sen đã tiến hành điều tra, đánh giá hiện trạng canh tác, diện tích, năng suất, sản lượng, chế độ canh tác, tình hình sinh trưởng, phát triển và sâu bệnh. Các vườn cam cũng được khảo sát để tuyển chọn những cây ưu tú, xây dựng mô hình và bảo tồn nguồn gen.

Các cây đầu dòng được tuyển chọn theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dựa trên các tiêu chí về sinh trưởng, năng suất và phẩm chất quả. Những cây được lựa chọn được định vị, lập bảng ghi dấu để phục vụ công tác bảo tồn và nhân giống.

Từ nguồn cây đầu dòng, sau quá trình đánh giá chất lượng, các kỹ sư đã lựa chọn 15 cây có chất lượng cao để nhân giống cam bù sen, sau đó lựa chọn 8 cây có đặc tính vượt trội để lập hồ sơ đăng ký bình tuyển cây đầu dòng.

Công tác khuyến nông tiếp tục phát huy vai trò trong phổ biến quy trình kỹ thuật, hướng dẫn chăm sóc, nhân giống, phòng trừ sâu bệnh và sử dụng hiệu quả nguồn giống chất lượng. Cùng với đó, việc tuyên truyền các mô hình sản xuất hiệu quả, gương nông dân sản xuất giỏi như gia đình chị Thương sẽ giúp lan tỏa kinh nghiệm thực tiễn đến người dân.

Đặc biệt, bảo tồn giống phải gắn với xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm OCOP, kết nối thị trường và tổ chức sản xuất theo hướng an toàn, bền vững. Khi giá trị của giống cam được nâng lên, người dân có thêm động lực giữ vườn, chăm sóc cây và truyền nghề cho thế hệ sau.