Cá nước lạnh Lai Châu cần một cú hích mới

Lợi thế lớn 

Giữa những dãy núi cao của vùng Tây Bắc, nơi những dòng nước lạnh từ Hoàng Liên Sơn quanh năm chảy về các khe suối, một ngành sản xuất đặc thù đã hình thành và phát triển. Từ những mô hình nhỏ lẻ ban đầu, nghề nuôi cá nước lạnh ở Lai Châu đang từng bước trở thành hướng đi kinh tế mang lại giá trị cao cho người dân địa phương.

Thế nhưng, đằng sau những bể cá tầm, cá hồi đang ngày ngày cung cấp sản phẩm cho thị trường là không ít trăn trở của người nuôi. Câu chuyện không chỉ nằm ở giá cả hay đầu ra, mà còn là bài toán về thương hiệu, nhận diện sản phẩm và chiến lược phát triển dài hạn.

Nguồn nước sạch, nhiệt độ thấp ổn định quanh năm cùng hệ thống sông suối bắt nguồn từ dãy Hoàng Liên Sơn đã tạo nên môi trường lý tưởng cho các loài cá có giá trị kinh tế cao như cá tầm, cá hồi.

Tại xã Bình Lư, nghề nuôi cá nước lạnh đã hình thành hơn một thập kỷ. Những trang trại được đầu tư bài bản đang từng bước mở rộng quy mô, tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

Anh Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH MTV Phú Hưng Phát là một trong những người gắn bó lâu năm với nghề này. Trang trại của gia đình anh được xây dựng từ năm 2015 trên diện tích khoảng 1,2 ha. Mỗi năm, đơn vị cung ứng ra thị trường khoảng 120-150 tấn cá tầm và hơn 10 tấn cá hồi.

Theo anh Tuấn, chính điều kiện tự nhiên đặc thù đã tạo nên chất lượng riêng cho cá nước lạnh Lai Châu.

“Cá tầm ở Lai Châu có chất lượng thịt rất săn chắc, ăn ngọt. Tốc độ sinh trưởng chậm hơn cá nuôi ở vùng nước ấm nhưng chính vì lớn chậm nên thịt cá ngon hơn rất nhiều”, anh Tuấn chia sẻ.

Thực tế, một con cá tầm thương phẩm tại Lai Châu thường mất khoảng một năm rưỡi mới đạt trọng lượng 2 kg để xuất bán. Thời gian nuôi dài hơn đồng nghĩa với chi phí đầu tư lớn hơn, nhưng đổi lại là chất lượng sản phẩm vượt trội.

Không chỉ có cá nước lạnh, Lai Châu còn sở hữu hệ thống lòng hồ thủy điện rộng lớn trên sông Đà. Đây là điều kiện để phát triển đa dạng các đối tượng thủy sản có giá trị cao, từ cá lăng, cá chiên đến các mô hình nuôi lồng quy mô lớn.

Từ cuối năm 2024 đến nay, giá cá tầm liên tục giảm mạnh. Có thời điểm giá bán chỉ còn hơn 100.000 đồng/kg, thấp hơn rất nhiều so với mức 170.000 – 180.000 đồng/kg trước đây. Trong khi đó, chi phí thức ăn, con giống và vận hành vẫn không ngừng tăng.

Theo anh Nguyễn Văn Tuấn, áp lực lớn nhất hiện nay đến từ lượng cá nhập khẩu giá rẻ trên thị trường.

“Có rất nhiều cá nhập khẩu về nên giá cá trong nước giảm rất nhiều. Giá giảm thì người nuôi bị lỗ”, anh Tuấn nói.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào yếu tố giá sẽ chưa thấy hết khó khăn của người nuôi. Điều đáng lo hơn là sự thiếu minh bạch trong nhận diện sản phẩm.

Hiện nay phần lớn người tiêu dùng chưa thể phân biệt đâu là cá tầm nuôi tại Lai Châu và đâu là cá nhập khẩu. Khi không nhận biết được sự khác biệt về nguồn gốc và chất lượng, người mua khó chấp nhận trả mức giá cao hơn cho sản phẩm trong nước.

“Khi mình có quy trình quảng bá, giữ được thương hiệu chuẩn để mọi người biết đến nhiều hơn thì mới mong tăng giá. Chứ bây giờ 80-90% người tiêu dùng không biết đâu là cá nhập, đâu là cá Lai Châu”, anh Tuấn cho biết.

Tháo gỡ điểm nghẽn vì

Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Nước ngọt miền Bắc nhận định Lai Châu là vùng có tiềm năng đặc biệt trong phát triển thủy sản.

“Tuy nhiên, tiềm năng lớn mới chỉ là điều kiện cần. Để biến lợi thế thành giá trị kinh tế bền vững vẫn còn nhiều việc phải làm”, ông Hải đánh giá.

Bên cạnh đó, người nuôi còn gặp khó khăn trong quá trình hoàn thiện các thủ tục liên quan đến nguồn gốc, chất lượng sản phẩm và lưu thông hàng hóa.

“Muốn bán cho nhà hàng hay lưu thông hàng hóa thì phải có các giấy tờ chứng thực nguồn gốc, kiểm định chất lượng. Các cấp chính quyền cần sớm vào cuộc để đồng hành với bà con”, ông Hải chia sẻ

Từ thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm hình thành cơ chế quản lý đồng bộ đối với ngành hàng cá nước lạnh. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu vùng nuôi, quản lý con giống, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và kiểm soát chất lượng cần được thực hiện một cách bài bản.

Theo ông Nguyễn Thanh Hải, tỉnh cần xây dựng quy hoạch phát triển thủy sản chi tiết, xác định rõ vùng nuôi tập trung và lựa chọn các đối tượng nuôi chủ lực phù hợp với từng điều kiện tự nhiên.

Song song với đó là các chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị từ sản xuất giống, nuôi thương phẩm đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Quan trọng hơn, sản phẩm thủy sản Lai Châu cần được xây dựng thương hiệu gắn với vùng nuôi và chất lượng đặc trưng. Khi người tiêu dùng nhận diện rõ giá trị khác biệt của sản phẩm địa phương, người nuôi mới có cơ hội nâng cao giá bán và phát triển bền vững.

Câu chuyện cá nước lạnh không chỉ là câu chuyện của riêng một ngành hàng. Đó còn là hướng khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên của vùng cao, tạo sinh kế ổn định cho người dân và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

Với những tiềm năng sẵn có cùng sự đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân, nghề nuôi cá nước lạnh hoàn toàn có thể trở thành ngành sản xuất đặc trưng của Lai Châu. Điều cần thiết lúc này là tháo gỡ những điểm nghẽn về thị trường, thương hiệu và thủ tục để giá trị thực của sản phẩm được ghi nhận xứng đáng.