Biến phụ phẩm nông nghiệp thành ‘lá chắn sinh học’ cho cây

Đất khỏe, cây mạnh

Tại vùng rau La Hường (phường Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng), những đống thân, lá rau bị loại bỏ sau mỗi vụ thu hoạch không còn bị gom lại phơi khô để đốt bỏ như trước. Thay vào đó, chúng được nông dân tận dụng thu gom làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ phục vụ cho vụ rau tiếp theo.

Ông Mai Văn Phu, hộ sản xuất tại vùng rau an toàn La Hường cho biết, khoảng 2 năm trước, nông dân trong vùng được cán bộ Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng (Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng) tổ chức các lớp tập huấn, trực tiếp hướng dẫn quy trình xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân hữu cơ, đồng thời hỗ trợ chế phẩm vi sinh để triển khai mô hình. Sau khi chương trình kết thúc, bà con đã làm chủ kỹ thuật và duy trì sản xuất đến nay.

“Trước đây cán bộ hướng dẫn rất kỹ từ khâu xử lý nguyên liệu, phối trộn chế phẩm vi sinh đến theo dõi quá trình ủ. Bây giờ chúng tôi đã tự làm được hết, không còn phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ nữa. Nhờ vậy mỗi vụ tiết kiệm được một khoản đáng kể tiền mua phân bón hóa học. Nếu trước phải mua 150 bao phân mỗi năm thì giờ tôi chỉ cần mua 30 bao”, ông Phu chia sẻ.

Theo ông Phu, quy trình ủ phân không quá phức tạp. Sau mỗi vụ thu hoạch, thân và lá rau còn tươi được thu gom, làm sạch, cắt nhỏ rồi xử lý với vôi trước khi phối trộn cùng chế phẩm vi sinh, rỉ đường và một số dưỡng chất cần thiết. Tùy điều kiện, người dân có thể bổ sung thêm phân gà hoặc bánh dầu để tăng hàm lượng dinh dưỡng.

Sau khoảng 45 ngày, toàn bộ phế phụ phẩm phân hủy thành phân hữu cơ, sẵn sàng quay trở lại nuôi dưỡng những luống rau trong vụ mới. Mỗi năm, gia đình ông sản xuất khoảng 10 tấn phân hữu cơ, gần đủ bón cho hơn 4.000m² rau màu. “Trước đây nhìn đống phế phẩm chỉ thấy rác. Bây giờ đó lại là nguồn phân bón quý cho cả vụ sau”, ông Phu cười.

Điều khiến nông dân gắn bó với cách làm này không chỉ là giảm được chi phí sản xuất mà còn là những thay đổi thấy rõ trên đồng ruộng. Đất canh tác ngày càng tơi xốp, giữ ẩm tốt hơn, bộ rễ cây trồng phát triển khỏe và cây sinh trưởng ổn định hơn.

“Đất tơi xốp hơn, cây bén rễ nhanh và phát triển khỏe. Thấy rõ nhất là cây súp lơ xanh, trước đây bón phân gà kết hợp NPK với đạm urê cây thường bị bệnh thối nhũn. Từ khi chuyển sang dùng phân hữu cơ, cây khỏe hơn, bệnh giảm rõ rệt. Vi sinh vật có lợi phát triển giúp hạn chế vi khuẩn gây hại nên cây ít bị bệnh hơn”, ông Phu cho biết.

Không chỉ riêng vùng rau La Hường, nhiều nông dân trên địa bàn Đà Nẵng cũng đang từng bước chuyển sang tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ. Ông Mai Thanh Quang đang sản xuất tại Hợp tác xã Rau an toàn Túy Loan (xã Hòa Vang) bắt đầu áp dụng mô hình này từ năm 2025.

Theo ông Quang, phân hữu cơ vi sinh không chỉ giúp đất giữ được độ màu mỡ lâu dài, cây sinh trưởng khỏe và ổn định mà còn giảm khoảng 80% chi phí mua phân bón từ bên ngoài.

“Quan trọng hơn, đất được nuôi bền vững, cây khỏe hơn, người trồng cũng giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón hóa học. Nhờ đó, sản phẩm làm ra an toàn hơn cho người tiêu dùng”, ông Quang chia sẻ.

Giảm 70% chi phí phân bón

Theo bà Nguyễn Thị Ly Na, kỹ sư Phòng Khoa học ứng dụng và Ươm tạo – Sở Khoa học và Công nghệ TP Đà Nẵng, tình trạng đốt rơm rạ, thân lá cây sau thu hoạch vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi, vừa gây ô nhiễm môi trường vừa lãng phí nguồn hữu cơ. Từ thực tế đó, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ ứng dụng chế phẩm vi sinh để biến phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân hữu cơ ngay tại địa phương, góp phần giảm chi phí sản xuất, cải tạo đất và phát triển nông nghiệp tuần hoàn.

Theo bà Ly Na, phân hữu cơ vi sinh không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn giúp phục hồi hệ vi sinh vật có lợi trong đất. Khi đất khỏe hơn, cây trồng tăng sức đề kháng tự nhiên, hạn chế các bệnh như nấm rễ, thối nhũn, từ đó giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời chi phí phân bón cũng giảm khoảng 70% so với sử dụng hoàn toàn phân hóa học.

“Giá trị lớn nhất của mô hình không nằm ở lượng phân hữu cơ tạo ra mà ở sự thay đổi trong tư duy canh tác. Nông dân không còn xem thân lá rau loại thải sau thu hoạch là rác phải đốt bỏ mà coi đó là nguồn tài nguyên để tái tạo đất, nuôi cây và giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón hóa học cũng như thuốc bảo vệ thực vật. Mô hình sẽ tiếp tục được nhân rộng tại các hợp tác xã và vùng sản xuất tập trung nhằm lan tỏa phương thức canh tác xanh, giảm phát thải và tận dụng hiệu quả nguồn phế phụ phẩm nông nghiệp”, bà Na cho biết.

Ông Lê Tự Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Đà Nẵng cho biết, Thành phố đang đẩy mạnh phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải. Ngành nông nghiệp ưu tiên các giải pháp ứng dụng công nghệ sinh học, sử dụng phân bón hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp nhằm nâng cao chất lượng nông sản, giảm tác động đến môi trường, bảo vệ sức khỏe người sản xuất.

“Thời gian tới, ngành nông nghiệp Thành phố sẽ tiếp tục phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế để chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, tận dụng phế phụ phẩm sản xuất phân hữu cơ, giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học, hướng tới nền nông nghiệp xanh, an toàn và phát triển bền vững”, ông Tuấn cho biết.

Để mô hình đi vào thực tế, nông dân được hỗ trợ chế phẩm vi sinh, vật tư thiết yếu và được hướng dẫn theo phương pháp “cầm tay chỉ việc” ngay tại đồng ruộng. Nhờ đó, sau thời gian triển khai, bà con đã làm chủ quy trình, chủ động sản xuất phân hữu cơ từ chính nguồn phế phụ phẩm của mình.

Hiệu quả của mô hình được thể hiện rõ qua các con số. Năm 2023, các mô hình đã xử lý khoảng 34 tấn phế phụ phẩm, tạo ra khoảng 13 tấn phân hữu cơ; năm 2025 tiếp tục xử lý 21 tấn nguyên liệu, sản xuất khoảng 8 tấn phân phục vụ sản xuất.