[Bài 3] ‘Hốt bạc’ nhờ lạc trái vụ

Cây trồng đổi đời nông dân

Lạc là một trong những cây trồng hàng năm chủ lực của tỉnh Gia Lai với diện tích gần 12.000ha, tập trung ở các xã Bình Hiệp, Bình Khê, Hòa Hội, Phù Cát, Hội Sơn, Phù Mỹ, Phù Mỹ Đông… Cây lạc ở Gia Lai phát triển mạnh cách đây khoảng 10 năm, nhất là ở phía đông tỉnh. Từ khi hệ thống kênh tưới Văn Phong đi vào vận hành, đã làm hồi sinh các vùng đất cát của xã Bình Hiệp, Bình Khê, Hòa Hội, Hội Sơn.

Theo ông Phan Tiếng Tân, Trưởng Phòng Kinh tế xã Bình Hiệp, trước khi có hệ thống kênh tưới Văn Phong, hầu hết diện tích đất màu của xã chủ yếu trồng sắn, hiệu quả kinh tế thấp vì đất bạc màu và thiếu nước tưới trầm trọng. Từ khi hệ thống kênh tưới Văn Phong đi vào vận hành, từ những mô hình thâm canh lạc do Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai, đất màu ở xã Bình Hiệp bỗng “hóa vàng” vì chủ động được nước tưới, nông dân nhanh chóng mở rộng diện tích trồng lạc.

“Hiện xã Bình Hiệp có hơn 1.400ha trồng lạc chuyên canh, hướng đến liên kết chuỗi giá trị và chế biến sâu. Nhờ chủ động nước tưới và áp dụng quy trình sản xuất do Trung tâm Khuyến nông tỉnh chuyển giao, năng suất lạc đã tăng lên 4,1 tấn/ha”, ông Tân cho hay.

Theo ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Gia Lai, trước đây, việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào trồng lạc của nông dân còn hạn chế, bà con sử dụng phân bón, thuốc BVTV không hợp lý, gây lãng phí, ô nhiễm môi trường, sản phẩm không đồng đều về chất lượng, mẫu mã.

Sau những mô hình thâm canh lạc gắn với liên kết chuỗi, sử dụng hệ thống tưới nước tiết kiệm do Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai, nông dân tiếp cận được kỹ thuật sản xuất lạc an toàn, đảm bảo chất lượng, năng suất ổn định, từng bước hình thành chuỗi sản xuất và tiêu thụ.

“Trước đây nông dân trồng lạc theo thói quen tưới tràn nên rất hao nước, gây úng, năng suất kém. Từ thực tế trên, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã xây dựng các mô hình thâm canh lạc. Hiện nay, gần 100% diện tích lạc ở Gia Lai được nông dân tưới bằng béc phun nên tiết kiệm nước tưới, phù hợp với tình hình biến đổi khí hậu hiện nay.

Ngoài ra, chúng tôi còn chuyển giao cho nông dân kỹ thuật xuống giống, chăm sóc, bón phân cho cây lạc để đạt hiệu quả cao nhất. Trước đây, nông dân dùng phân NPK bón cho cây lạc khiến cái cần thì thiếu, cái không cần lại thừa. Bây giờ bà con đã biết giai đoạn nào cây lạc cần phân kali, giai đoạn nào cần phân natri để bón đúng thời điểm, liều lượng nên năng suất, chất lượng lạc tăng cao”, ông Huỳnh Việt Hùng chia sẻ.

Theo ông Lê Hà An, Chủ tịch UBND xã Bình Hiệp, với lợi thế có hơn 1.400ha lạc, xã đã thu hút được dự án trồng và chế biến lạc theo công nghệ tiên tiến của Công ty Cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trường Thành. Dự án đã được phê duyệt phương án giải phóng mặt bằng, tổ chức chi trả tiền đền bù. Xã sẽ tiếp tục phối hợp hỗ trợ chủ đầu tư hoàn thành thủ tục thuê đất, triển khai thi công trước ngày 30/7 năm nay.

Lạc trái vụ lãi lớn

Trước đây người dân phía đông Gia Lai chỉ làm lạc vụ đông xuân vì thời tiết thuận lợi. Trồng lạc vụ hè thu không có nước tưới, xuống giống sớm thì bị hạn, xuống giống muộn thì bị ngập úng vì đến mùa mưa. Sau khi có hệ thống kênh Văn Phong đưa nước về tận nơi, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai liền xây dựng mô hình, vận động nông dân sản xuất lạc vụ hè thu.

Ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Gia Lai cho biết: “Ban đầu nông dân không mặn mà làm lạc vụ hè thu vì cho rằng sản xuất lạc vụ hè thu trái vụ, cây lạc cho quả rất nhỏ, không đạt năng suất. Nhưng khi mô hình lạc trái vụ cho năng suất chẳng kém lạc chính vụ, nông dân nhận ra làm lạc trái vụ có nhiều cái lợi, trước tiên là giá bán rất cao vì vụ này ít người trồng. Sau này nhiều người còn làm cả vụ lạc thu đông. Lạc vụ hè thu và thu đông còn có thể để lại làm giống sản xuất vụ đông xuân năm sau”.

Hiện nay, nông dân phía đông Gia Lai rất chú trọng sản xuất lạc trái vụ vì lợi nhuận rất cao. Ví như tại xã Bình Hiệp, vụ hè thu 2026 nông dân gieo trồng gần 244ha lạc, sau khi thu hoạch vụ hè thu sẽ tiếp tục làm lạc vụ thu đông.

Nông dân Dương Văn Minh có thâm niên trồng lạc ở xã Bình Hiệp cho hay, làm lạc vụ hè thu tuy vất vả hơn vụ đông xuân bởi nắng nóng nên cây dễ bị bệnh, thế nhưng nếu nông dân tập trung chăm sóc ngay từ đầu vụ thì ruộng lạc sẽ an toàn.

“Vụ hè thu cây lạc thường bị bọ trĩ và nhện đỏ. Mình chỉ cần thường xuyên kiểm tra, nếu phát hiện dưới lá xuất hiện đốm đen thì lập tức phun thuốc xử lý là an toàn”, ông Minh chia sẻ.

Theo ông Trần Đình Thọ, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thượng Giang (xã Bình Khê, Gia Lai), từ khi có hệ thống kênh tưới Thượng Sơn, nông dân HTX này đẩy mạnh sản xuất lạc. Vụ đông xuân 2025 – 2026, nông dân Thượng Giang sản xuất 150ha lạc, năng suất bình quân 40 tạ/ha.

“Giá bán lạc khô thương phẩm trong vụ đông xuân vừa qua đạt 30.000đ/kg, nông dân có lãi cao nên nhiều người tiếp tục làm lạc vụ thu dù vụ này khó hơn vụ đông xuân. Trên địa bàn hiện có 5ha lạc VietGAP được HTX thu mua để sản xuất dầu phộng OCOP”, ông Thọ cho hay.

Theo ông Hồ Quang Thạch, Phó Trưởng phòng Khuyến nông (Trung tâm Khuyến nông Gia Lai), trước đây nông dân trồng lạc ở đông Gia Lai chủ yếu lấy giống ở tây Gia Lai vì vụ lạc chính vụ ở tây Gia Lai trái với lạc vụ đông xuân ở đông Gia Lai, khoảng tháng 11 – 12 hằng năm lạc phía tây tỉnh sẽ thu hoạch.

Đến vụ sản xuất lạc đông xuân ở đông Gia Lai, thương lái mua lạc giống về bán. Để chủ động nguồn giống, nông dân đông Gia Lai hiện đã trồng lạc vụ hè thu và thu đông với những giống mới để làm giống cung ứng cho gần 12.000ha lạc trong vụ đông xuân năm sau.

Cũng theo ông Thạch, lạc vụ thu đông không phải vùng nào trồng cũng được vì là mùa mưa, chỉ những vùng cao như xã Bình Hiệp mới trồng được, những diện tích đất lúa chuyển đổi hoặc vùng trũng không thể trồng vì bị ngập. Lạc trái vụ giá bán cao hơn 15 – 20% so với lạc vụ đông xuân, có năm tăng đến 30%, lạc vụ thu đông làm giống có giá còn cao hơn nữa.

“Năng suất lạc bình quân ở phía đông Gia Lai hiện đạt 4,1 tấn/ha. Với trình độ thâm canh của nông dân hiện nay, làm lạc trái vụ nếu nước tưới thuận lợi năng suất chẳng kém lạc chính vụ. Giá lạc ở đông Gia Lai trước đây có lúc lên đến 30.000đ/kg, giờ hạ còn 22.000 – 23.000đ/kg nhưng với giá này nông dân vẫn lãi lớn. Lạc giống hiện nay có giá đến 50.000 – 60.000đ/kg, cao hơn gấp đôi so với lạc thương phẩm”, ông Hồ Quang Thạch cho hay.