[Bài 2] Nông dân Lào mê tít mô hình thâm canh ngô, lúa

Thấy hiệu quả, nông dân làm theo rất nhiều

Thực hiện nhiệm vụ UBND tỉnh giao, giai đoạn 2021 – 2025, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai đã triển khai xây dựng 52 loại mô hình cả trên địa bàn phía đông và phía tây tỉnh, tập trung vào lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản. Nhưng 2 mô hình thâm canh cây ngô thực hiện trong 2 năm 2024 – 2025 tại tỉnh Salavan và mô hình thâm canh lúa cải tiến tại tỉnh Sekong (Lào) trong năm 2025 là những điểm nhấn đáng nhớ của những người làm công tác khuyến nông ở Gia Lai.

“Theo biên bản ký kết hợp tác giữa UBND tỉnh Bình Định với chính quyền 4 tỉnh Nam Lào giai đoạn 2021 – 2025, cuối năm 2024, lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo Trung tâm Khuyến nông tỉnh cử cán bộ sang tỉnh Salavan xây dựng mô hình thâm canh cây ngô”, ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Gia Lai cho hay.

Ông Hồ Quang Thạch, Phó Trưởng phòng Khuyến nông (Trung tâm Khuyến nông Gia Lai) khi ấy còn là cán bộ kỹ thuật, được lãnh đạo Trung tâm tín nhiệm giao nhiệm vụ xây dựng mô hình thâm canh cây ngô tại tỉnh Salavan.

Trước khi ông Thạch lên đường sang Salavan thực hiện nhiệm vụ, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai đã làm việc với ngành nông nghiệp các cấp của tỉnh Salavan phối hợp chọn địa điểm xây dựng mô hình, vận động nông dân tham gia. Sở Nông lâm nghiệp tỉnh Salavan cử ông Samlane Vongsakoune – chuyên viên Phòng Trồng trọt tham gia hỗ trợ, Phòng Nông lâm nghiệp huyện cử ông Koumman Khammanyvong – chuyên viên Phòng Trồng trọt tham gia thực hiện mô hình.

Mô hình thâm canh cây ngô có quy mô 5ha với giống ngô nếp lai F1 SD 268, có 42 hộ nông dân tham gia. Mô hình được triển khai tại 4 bản gồm Phôn Tan, Phôn Boc, Dông Nong và Na Khoi Sao thuộc huyện Salavan, tỉnh Salavan, thời gian thực hiện 5 tháng, từ tháng 10/2024 đến tháng 3/2025.

Theo ông Hồ Quang Thạch, đất chọn để xây dựng mô hình là đất lúa chuyển đổi. Trên đất ấy, mỗi năm nông dân địa phương chỉ làm một vụ lúa từ tháng 5 đến tháng 9 rồi sau đó bỏ hoang đến năm sau chứ không trồng cây gì khác. Cách trồng ngô của nông dân ở đây không như ở Việt Nam, họ không làm đất mà chỉ chọt lỗ rồi bỏ xuống mỗi lỗ 2 – 3 hạt giống. Mỗi lỗ có đến 2 – 3 cây ngô đứng chen chúc nên cây không phát triển, cây thấp tịt và cho trái rất nhỏ.

Để thay đổi thói quen canh tác của họ, cán bộ khuyến nông Gia Lai mở lớp tập huấn, chuyển giao quy trình làm đất, lên luống, hướng dẫn thời điểm cần bón phân, liều lượng bón…, nhờ đó mô hình cho hiệu quả rất cao.

Thông qua mô hình, nông dân địa phương đã biết làm đất kỹ trước khi gieo trồng, kết hợp với bón lót theo đúng quy trình giúp diệt mầm bệnh hại, đất tơi xốp, đảm bảo dinh dưỡng giúp bộ rễ cây phát triển tốt, hút dinh dưỡng tối ưu, hạn chế sâu bệnh hại.

Mật độ trồng hợp lý trong mô hình thuận lợi cho việc bón phân, chăm sóc, làm cỏ và hạn chế sâu bệnh gây hại. Việc xuống giống đồng loạt, tập trung rất thuận lợi cho quá trình chăm sóc, tưới nước, bón phân, đồng thời giúp cây ngô trỗ cờ, phun râu, tung phấn thuận lợi.

“Năng suất lý thuyết của ruộng ngô trong mô hình đạt 8,4 tấn hạt/ha, cao hơn đối chứng 2,1 tấn/ha, năng suất thực thu ngô tươi đạt 15,5 tấn/ha, cao hơn so với đối chứng 3,6 tấn/ha. Ruộng ngô trong mô hình đạt lợi nhuận gần 82 triệu đồng/ha, cao hơn ruộng ngô đối chứng hơn 21,5 triệu đồng/ha”, ông Hồ Quang Thạch chia sẻ.

Mô hình đã nâng cao ý thức cho nông dân địa phương về việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong thâm canh tăng năng suất ngô, phòng trừ sâu bệnh hại, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, giảm thiểu tác động môi trường. Sau mô hình, các cán bộ nông nghiệp Lào tham gia hỗ trợ tiếp tục sản xuất theo quy trình được tập huấn, nông dân thấy hiệu quả nên làm theo rất nhiều.

Thay đổi cách canh tác lúa

Tiếp nối nhiệm vụ UBND tỉnh giao, giữa tháng 6/2025, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai tiếp tục xây dựng mô hình thâm canh lúa tại tỉnh Sekong (Lào) trên diện tích 5ha với giống lúa thuần BĐR 57. 

Kỹ sư nông học Nguyễn Cường (cán bộ kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông Gia Lai) trực tiếp nhận nhiệm vụ xây dựng mô hình này với sự hỗ trợ của cán bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sekong.

Ngày 16/6/2025, kỹ sư Nguyễn Cường cùng xe chở vật tư gồm lúa giống, phân bón và thuốc BVTV đến của khẩu Bờ Y (Quảng Ngãi) rồi sang tỉnh Sekong.

“Tỉnh Sekong làm lễ đón chuyên gia và nhận bàn giao vật tư rất trang trọng, buổi lễ có đại diện Sở Ngoại vụ, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sekong. Sau đó, ngành nông nghiệp tỉnh Sekong giao nhiệm vụ cho Trung tâm Khuyến nông tỉnh này phối hợp với chuyên gia của Trung tâm Khuyến nông Gia Lai chọn, thẩm định hộ tham gia mô hình, sau đó tôi mở lớp tập huấn cho những hộ tham gia kỹ thuật canh tác lúa cải tiến”, ông Nguyễn Cường nhớ lại.

Theo ông Cường, tập quán canh tác lúa của nông dân Sekong là không gieo sạ mà cấy mạ. Thế nên khi bước vào vụ sản xuất, ông Cường phải hướng dẫn nông dân cách ngâm ủ giống rất chi tiết.

“Trước tiên tôi hướng dẫn nông dân cải tiến cách làm đất vì trước đây họ cấy nên làm đất chỗ cao chỗ thấp, giờ gieo sạ phải làm đất bằng phẳng, làm rò, làm rãnh thoát nước đúng theo quy trình. Sau đó tôi hướng dẫn họ trước khi ngâm ủ phải rửa giống, cách ủ giống như thế nào, thời gian bao lâu, khi nào gieo sạ. Tất cả mọi công đoạn tôi phải hướng dẫn theo cách cầm tay chỉ việc, trực tiếp lội ruộng làm”, ông Cường cho biết.

Kết quả của mô hình khiến nông dân Sekong không khỏi bất ngờ. Trước đó, năng suất lúa cao nhất ở Sekong là khoảng 40 tạ/ha, trong khi năng suất trong mô hình bình quân 60 tạ/ha, cá biệt có diện tích đạt hơn 70 tạ/ha.

“Kết thúc mô hình, nhiều hộ nông dân Sekong học tập làm theo để giảm công cấy lúa. Các hộ dân địa phương có đất ruộng rất nhiều, vào vụ họ cấy phải cả tháng mới xong. Nhân công khan hiếm nên nhiều khi cấy từ cây mạ xanh đến cây mạ già mới xong, lúa chín tới đâu thu hoạch tới đó. Sau khi làm theo quy trình của mô hình, lúa chín tập trung họ rất thích”, kỹ sư Nguyễn Cường chia sẻ.

Thấy mô hình thâm canh lúa hiệu quả cao, năm 2026, ngành nông nghiệp tỉnh Sekong đề nghị Gia Lai xây dựng tiếp một mô hình lúa tại địa phương khác và một mô hình rau ăn quả, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai đang xây dựng kế hoạch từ nay đến cuối năm 2026 sẽ thực hiện 2 mô hình này.

“Sau khi nhập tỉnh, Gia Lai và 3 tỉnh đông bắc Campuchia gồm Preah Vihear, Ratanakiri, Stung Treng đang đẩy mạnh hợp tác toàn diện giai đoạn 2026 – 2030. Theo đó, trong năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai sẽ xây dựng mô hình canh tác cây sắn với các giống sắn mới kháng bệnh khảm lá tại tỉnh Ratanakiri. Tỉnh này có diện tích trồng sắn rất lớn, hiện cây sắn ở đây đang bị bệnh khảm lá, quy trình chăm sóc của nông dân địa phương chưa bài bản nên năng suất kém”, ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Gia Lai cho biết.