Ba ngày bão tại Cô Tô

Báo Nông nghiệp và Môi trường trân trọng giới thiệu tới bạn đọc nguyên văn tâm thư của anh Nguyễn Bá Ngọc, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Mực Nhảy Biển Đông, được viết từ Cô Tô trong những ngày bão số 4 (Narra). Tâm thư gửi tới Ban Chấp hành Trung ương Đảng; Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Tỉnh ủy và UBND tỉnh Quảng Ninh; Lãnh đạo đặc khu Cô Tô; các nhà hoạch định chính sách và tất cả những ai đặt tương lai Tổ quốc trên đại dương.

Từ trải nghiệm trực tiếp giữa những ngày biển động, tác giả chia sẻ những trăn trở về phát triển kinh tế biển, sự an toàn của người vươn khơi và yêu cầu xây dựng một hệ thống đủ vững vàng để người dân, doanh nghiệp yên tâm bám biển.

Đêm đầu tiên – khi bão đến, chúng ta nhìn vào sự thật đã lâu rồi không ai nói

Hành trình của chúng tôi bắt đầu từ năm 2020 tại Ninh Thuận – nơi chúng tôi dành 4 năm nghiên cứu, thử nghiệm, đón nhận từng thất bại, từng mất mát. Nhưng càng hiểu biển, chúng tôi càng nhận ra: Nếu muốn mô hình này thực sự bền vững, nếu muốn hiện thực hóa chủ trương “làm giàu từ biển” của Đảng và Nhà nước, chúng tôi không thể chỉ ở vùng biển êm. Chúng tôi phải đến nơi dữ dội nhất.

Tháng 6/2026, chúng tôi chính thức đưa mô hình ra Cô Tô – đảo tiền tiêu trên biển Đông, nơi thiên nhiên đặt ra yêu cầu cao nhất. Quyết định này không hề dễ dàng. Tôi đã bán đi ngôi nhà mà ông bà để lại cho cha mẹ tôi, dồn toàn bộ tài sản cá nhân, huy động niềm tin của người thân, bởi tôi tin chỉ khi đứng trước biển dữ, chúng ta mới tìm ra lời giải thực sự để hài hòa cùng biển, chứ không phải cố gắng chinh phục nó.

6 năm gắn bó với biển, tôi đã quen với sóng gió. Nhưng đêm nay, khi gió bắt đầu gào thét trên vùng biển Cô Tô, tôi không chỉ lo lắng cho những chiếc lồng. Tôi nghĩ về tất cả những người đã từng ra biển, bỏ lại mồ hôi, công sức, thậm chí cả mạng sống – rồi một ngày bão đến, mọi thứ tan thành bọt nước và họ phải đứng trên bờ, tay trắng, bắt đầu lại từ đầu.

Chúng ta đang nói rất nhiều về “làm giàu từ biển”, về “tiến ra biển lớn”, về “quốc gia biển mạnh”. Nhưng có một điều chúng ta chưa bao giờ nói đủ rõ:

“Chúng ta đang kêu gọi con người ra biển, nhưng chúng ta chưa thực sự xây dựng cho họ một mái che khi biển nổi giận”.

Một chiếc lồng có thể được thiết kế chịu sóng cao 10m. Nhưng một con người không thể chịu mãi sự bất an. Không một công nghệ nào có thể thay thế cho sự yên tâm: Khi khó khăn đến, tôi không đơn độc, và tôi không phải mất tất cả.

Kinh tế biển không thể chỉ là chuyện của thép, nhựa và tiền bạc. Kinh tế biển trước hết là chuyện của niềm tin. Người dân phải tin rằng: Khi họ dám ra xa bờ, khi họ dám đầu tư cả cuộc đời vào biển, thì đất nước sẽ không để họ một mình đối mặt với bão.

Đây là câu hỏi tôi đặt ra không chỉ với chính mình, mà với tất cả những ai đang cầm bút quy hoạch tương lai:

Chúng ta có thể xây dựng một mô hình kinh tế biển mà thiên tai không phải là tai họa, mà là một phần đã được tính toán từ đầu không? Cô Tô có thể trở thành nơi đầu tiên chúng ta thử điều đó không?

Nếu có thể, thì những mất mát của chúng tôi hôm nay không phải là thiệt hại. Đó là giá trị chúng tôi trả trước, để cả nước không phải trả đắt hơn sau này.

Ngày thứ hai – mất mát không phải là kết thúc, nếu nó trở thành di sản cho người sau

Biển ngày càng dữ. Từng giờ, gió càng mạnh. Tôi không viết để kể về những gì có thể bị cuốn trôi. Tôi viết để nói về những điều không thể cuốn trôi.

Suốt những năm qua, chúng tôi đã bỏ vào đây không chỉ vốn. Chúng tôi đã bỏ:

Những đêm không ngủ, quan sát dòng chảy.

Những lần thất bại, khi con giống chết hết, lồng bị đứt, kế hoạch tan thành mây khói.

Những tài sản cá nhân phải bán đi để giữ chân anh em.

Những khoảnh khắc ngồi trên bờ, nhìn ra biển và tự hỏi: “Mình có điên không khi chọn con đường này?”

Nhưng trong tất cả những điều đó, có một điều tôi càng ngày càng rõ:

Đau thương là vô nghĩa nếu nó chỉ dừng lại ở đau thương. Nó trở nên ý nghĩa khi nó trở thành kinh nghiệm, trở thành dữ liệu, trở thành bảo hiểm cho những người đi sau.

Nếu hôm nay chúng tôi mất một chiếc lồng, nhưng từ đó chúng ta biết được: Tại độ sâu nào, hướng sóng nào, cấu trúc nào bị yếu – và chúng ta đưa tiêu chuẩn đó vào quy chuẩn thiết kế nuôi biển toàn quốc, thì chiếc lồng ấy không hề mất đi, nó đã hóa thành sức mạnh của hàng nghìn chiếc lồng khác trong tương lai.

Nếu hôm nay chúng tôi đứng trước bão mà không có nơi tránh trú đủ gần, không có cơ chế hỗ trợ kịp thời và từ đó chúng ta xây dựng được hệ thống hậu cần, nơi trú ẩn, bảo hiểm, chính sách phục hồi, thì sự bất an hôm nay đã hóa thành sự an toàn cho cả thế hệ sau này.

Chúng tôi không mong bão không đến. Chúng tôi chỉ mong: Khi bão qua đi, chúng ta không chỉ đếm những gì mất đi – mà còn đếm những gì chúng ta vừa khám phá.

Vì một mô hình mới không bao giờ được sinh ra trên giấy. Nó được sinh ra trong gió, trong sóng, trong nước mắt và mồ hôi. Và nếu nó đứng vững được ở nơi dữ dội nhất thì nó sẽ đứng vững ở mọi nơi trên đất nước này.

Ngày thứ ba – tín hiệu mất, nhưng lời hứa phải còn

Sáng nay, màn hình tắt. Tín hiệu ngoài biển mất hẳn. Anh em đã vào bờ an toàn, đó là điều quan trọng nhất. Con người luôn trên hết. Từ giờ, ngoài kia chỉ còn biển và những gì chúng tôi đã xây dựng. Không biết còn gì, mất gì.

Và chính trong khoảnh khắc không nhìn thấy gì cả, tôi lại nhìn thấy rõ nhất bản chất của vấn đề: “Không một doanh nghiệp nào có thể một mình làm được việc này. Không một chiếc lồng nào có thể chống đỡ thay cho cả một hệ thống”.

Người ra biển cần phía sau họ có:

Nơi trú ẩn đủ gần, đủ vững chãi – để khi bão đến, họ không phải chạy quá xa.

Thông tin không bao giờ bị đứt gãy – để họ luôn biết mình đang đối mặt với điều gì.

Bảo hiểm thực sự hoạt động được – để sau bão, họ không trắng tay.

Nguồn vốn phục hồi nhanh – để họ không phải chờ 5 năm mới có thể ra khơi lại.

Quy hoạch, trong đó thiên tai là một điều kiện bình thường – chứ không phải là ngoại lệ.

Chúng ta không thể chỉ kêu gọi lòng dũng cảm. Chúng ta phải xây dựng sự an toàn.

Lời kết: Đề xuất cùng nhau xây dựng cơ chế tiến ra biển khơi an toàn, hiệu quả

Bão rồi sẽ qua. Sóng rồi sẽ lặng. Chúng tôi sẽ ra ngoài kia, đếm những gì còn lại, phân tích những gì bị hỏng, ghi chép từng chi tiết, đo lường từng con số. Và tất cả dữ liệu, kinh nghiệm, bài học thực tế, chúng tôi sẽ công bố công khai, chia sẻ toàn diện cho toàn ngành, không giữ lại gì cho riêng mình.

Vì chúng tôi không xem mình là người kinh doanh đơn thuần. Chúng tôi xem mình là người mở đường – đi trước, nhận đòn đánh của thiên nhiên, để những người đi sau có thể đi nhẹ nhàng hơn, vững chãi hơn, xa hơn.

Từ thực tế tại Cô Tô, chúng tôi kính đề xuất:

Trung ương: Nghiên cứu ban hành chủ trương và đề án tổng thể về phát triển nuôi biển xa bờ, trong đó xác định rõ thiên tai là yếu tố thường xuyên, được tính toán ngay từ bước quy hoạch;

Xây dựng Chương trình quốc gia hỗ trợ, chia sẻ rủi ro cho người dân và doanh nghiệp đầu tư ra biển, coi đây là chi phí đầu tư phát triển chứ không phải hỗ trợ;

Giao Cô Tô trở thành điểm thí nghiệm quốc gia về mô hình nuôi biển xa bờ chống bão, từ đó rút ra bài học, tiêu chuẩn, cơ chế để nhân rộng trên toàn quốc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Nghiên cứu xây dựng quy chuẩn thiết kế lồng nuôi biển chịu bão dựa trên điều kiện thực tế từng vùng biển, thay vì áp dụng chung một tiêu chuẩn;

Xây dựng hệ thống thông tin, cảnh báo và dự báo chuyên dùng cho vùng nuôi biển xa bờ, đảm bảo thông tin liên tục, kịp thời, chính xác đến từng khu vực;

Hướng dẫn, khuyến khích thành lập Quỹ bảo hiểm và bảo hiểm chuyên ngành nuôi biển, với sự tham gia chia sẻ rủi ro của Nhà nước và doanh nghiệp.

Tỉnh Quảng Ninh và đặc khu Cô Tô: Quy hoạch hệ thống bến trú bão, tuyến đường và thông tin liên lạc gắn với vùng nuôi biển xa bờ, đảm bảo người lao động có nơi trú ẩn đủ gần, đủ an toàn;

Xây dựng hệ thống hậu cần toàn diện tại đảo: Đầu tư phát triển trại giống hiện đại cung cấp nguồn con giống chất lượng tại chỗ, giảm chi phí và rủi ro vận chuyển; xây dựng trung tâm hậu cần nghề cá, cung cấp vật tư, nhiên liệu, bảo quản lạnh, sửa chữa thiết bị ngay tại đảo; phát triển nhà máy chế biến sâu thủy sản nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm tại địa phương; kết hợp hài hòa phát triển nuôi biển với du lịch biển đảo, tạo chuỗi giá trị liên kết, đa dạng hóa thu nhập cho người dân;

Tạo điều kiện, đồng hành cùng doanh nghiệp thu thập dữ liệu thực tế, chuyển hóa kinh nghiệm thành tiêu chuẩn, chính sách cụ thể tại địa phương;

Hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên giữa chính quyền và doanh nghiệp, ngư dân – cùng phân tích rủi ro, cùng đánh giá hiệu quả, cùng điều chỉnh chính sách trong quá trình thực hiện.

Chúng tôi tin rằng: Chỉ khi có một cơ chế rõ ràng, đồng bộ, từ Trung ương đến địa phương thì lời kêu gọi “tiến ra biển lớn” mới thực sự trở thành con đường mà người dân dám bước đi, dám gắn bó, dám hy sinh.

Chúng tôi không mong biển bớt dữ. Điều đó không thể. Nhưng chúng tôi hoàn toàn có thể cùng nhau xây dựng một hệ thống đủ vững vàng để con người mạnh hơn trước biển dữ.

Khi chúng ta xây dựng kinh tế biển, đừng chỉ tính đến những ngày nắng đẹp. Hãy quy hoạch cho những ngày gió cấp 10. Hãy xây dựng cho những ngày con người rời biển. Hãy nghĩ cho những ngày sau bão, khi mọi thứ dường như sụp đổ, nhưng niềm tin vẫn còn.

Nếu chúng ta làm được điều đó thì những ngày bão tại Cô Tô này, những mất mát, những lo lắng, những đêm trắng sẽ không phải là nước mắt chảy theo sóng. Nó sẽ hóa thành nền móng. Nền móng của một quốc gia không chỉ mạnh vì có biển, mà mạnh vì biết cách yêu biển và chăm sóc con người trên biển.

Đó mới thực sự là quốc gia biển mạnh. Không phải vì chúng ta chinh phục được biển. Mà vì chúng ta biết cách sống hòa hợp với biển và luôn bảo vệ được những người dám tin tưởng ra khơi.

Chúng tôi sẵn sàng đồng hành, tổng hợp, cùng chung tiếng nói, cùng đề xuất và cùng thực hiện vì một mục tiêu chung: “Tiến ra biển khơi một cách an toàn, bền vững và thịnh vượng”.

Cô Tô, đảo tiền tiêu trên Biển Đông, trong tiếng gió bão số 4, ngày 23/8/2026.