Khởi nghiệp từ những ấm nước lá quê nhà
Trong khu trồng cây dược liệu của HTX Nông dược sống hạnh phúc, xã Cẩm Thạch (Thanh Hóa), từng luống xạ đen, cà gai leo, giảo cổ lam đua nhau vươn mình trong nắng sớm. Giữa khoảng xanh trải dài tít tắp, chị Phạm Thị Hậu, Giám đốc HTX cẩn thận kiểm tra từng gốc cây, tay thoăn thoắt nhặt bỏ những chiếc lá úa, rồi nhẹ nhàng dựng lại những cành bị gió quật nghiêng sau trận mưa đêm.
Theo chị Phạm Thị Hậu, làm trà từ dược liệu giúp nâng cao giá trị gấp nhiều lần so với bán nguyên liệu thô. Ảnh: Trung Quân.
Nhìn dáng vẻ thuần thục của chị giữa vườn thuốc, ít ai nghĩ cô gái trẻ người Mường ấy từng có công việc ổn định tại một doanh nghiệp lớn nơi phố thị. Tuy nhiên, những lần trở về nhà, ngồi bên ấm nước lá mẹ nấu từ các loại cây dược liệu quen thuộc trong vườn, chị lại thấy trong lòng mình đầy trăn trở.
Chị Hậu chia sẻ, người Mường ở vùng núi phía Tây Thanh Hóa từ lâu đã quen dùng cây thuốc quanh nhà để chăm sóc sức khỏe. Những nắm xạ đen, lạc tiên, cà gai leo… không chỉ là thảo dược, mà còn là một phần đời sống, một phần tri thức bản địa được truyền qua nhiều thế hệ.
Nhưng giữa nhịp sống hiện đại, những bài thuốc dân gian ấy dần bị lãng quên. Trong khi đó, thương lái vẫn về bản thu mua nguyên liệu thô với giá thấp. Trước thực tế đó, một câu hỏi cứ lớn dần trong suy nghĩ của chị: “Tại sao mình không thể làm ra những sản phẩm giá trị hơn từ những loại nguyên liệu thô đang bị xem nhẹ ngay trên chính quê hương mình”.
Và rồi, chị đã đưa ra một quyết định không dễ dàng: bỏ phố về quê, bắt đầu hành trình biến cây thuốc bản địa thành những dòng trà dược liệu chất lượng, an toàn, mang hương vị của núi rừng bước ra thị trường.
Năm 2024, chị cùng 7 người trẻ mang khát vọng khởi nghiệp từ dược liệu bản địa khác thành lập HTX Nông dược sống hạnh phúc. Những ngày đầu hoạt động, khó khăn bủa vây từ nhiều phía: thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu kinh nghiệm quản lý, thiếu cả đầu ra cho sản phẩm…
Có thời điểm, các thành viên HTX phải mang từng gói trà đi giới thiệu ở các hội chợ, phiên chợ quê. Nhiều người nghe tới trà dược liệu còn lạ lẫm, cầm lên rồi đặt xuống vì chưa quen dùng. Có hôm đi cả ngày chỉ bán được vài hộp nhỏ. Nhưng điều giữ họ ở lại với hành trình ấy chính là niềm tin vào giá trị của cây thuốc quê mình.
Sản phẩm trà xạ đen – cà gai leo Happy Life của HTX được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Ảnh: Trung Quân.
Sau thời gian thử nghiệm, HTX đã không chọn cách làm đơn thuần theo kinh nghiệm dân gian mà quyết định đi theo hướng bài bản, khoa học và an toàn. Để hiểu tường tận giá trị của từng cây thuốc, chị Hậu tham gia các lớp học về đông y do Hội Đông y tỉnh Thanh Hóa tổ chức, chị và các thành viên HTX cũng tìm đến nhiều mô hình sản xuất thành công để học hỏi cách trồng, sơ chế, bảo quản và quản trị.
Họ cùng nhau nghiên cứu từng công thức phối trộn để tạo nên các dòng trà vừa tiện lợi, vừa giữ được dược tính tự nhiên. Từ những bó cây thuốc phơi khô giản đơn, HTX dần cho ra đời các dòng trà túi lọc như trà xạ đen – cà gai leo, trà giảo cổ lam, trà lạc tiên… phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe hàng ngày.
Để đảm bảo chất lượng cao nhất cho sản phẩm, giữa vùng đồi rộng khoảng 5ha, toàn bộ dược liệu của HTX được trồng theo hướng hữu cơ. Tuyệt đối không dùng thuốc kích thích tăng trưởng, thuốc bảo vệ thực vật hóa học; không sử dụng phụ gia, chất bảo quản trong chế biến. Từng luống cây được chăm sóc bằng phân bón hữu cơ ủ tự nhiên. Cỏ được phát thủ công thay vì phun thuốc diệt cỏ. Những hộ dân liên kết với HTX muốn bán nguyên liệu đều phải cam kết trồng đúng quy trình, đạt tiêu chuẩn HTX mới thu mua.
“Trà dược liệu là sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe nên mình không thể làm qua loa”, chị Hậu nói.
Đêm hôm, các thành viên HTX vẫn miệt mài ngoài vườn để kiểm tra sâu bệnh. Mùa mưa đến, họ lại tất bật dựng giàn, thoát nước để tránh cây bị úng. Công việc vất vả hơn nhiều so với canh tác thông thường, nhưng đổi lại là vùng nguyên liệu sạch và ổn định. Những loại dược liệu sau khi thu hái được đưa vào sơ chế ngay trong ngày. Người làm cẩn thận chọn từng cành, từng lá đạt tiêu chuẩn trước khi sấy khô và đóng gói.
Nâng niu một hộp trà xạ đen – cà gai leo Happy Life đạt chuẩn OCOP 3 sao – thành quả của hành trình nhiều năm, chị Hậu chia sẻ: “Hiện nay, trung bình mỗi năm HTX đưa ra thị trường khoảng 10.000 sản phẩm các loại với giá bán từ 70.000 – 120.000 đồng/sản phẩm. Doanh thu đạt từ 700 triệu đồng đến 1 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động địa phương”.
Dược liệu mở lối cho du lịch trải nghiệm
Theo chị Hậu, một điểm đặc biệt trong cách phát triển dược liệu của HTX là định hướng phát triển vùng trồng an toàn gắn với du lịch trải nghiệm. Ý tưởng này bắt đầu từ một buổi chiều cuối tuần, nhóm bạn từ thành phố tìm đến vùng dược liệu của HTX. Họ thích thú đi giữa những luống cây xanh mướt, nghe giới thiệu về công dụng từng loại lá, tự tay hái dược liệu rồi thưởng thức chén trà nóng ngay tại vườn. Tiếng cười nói rộn ràng giữa không gian miền núi yên bình khiến khu vườn như thêm sức sống.
“Vùng đất Cẩm Thạch có nhiều lợi thế để phát triển mô hình này. Ngoài khí hậu phù hợp với cây dược liệu, nơi đây còn nằm gần các điểm du lịch nổi tiếng như suối cá thần Cẩm Lương hay khu du lịch Pù Luông”, chị Hậu đánh giá.
Theo chị Hậu, việc xây dựng được vùng sản xuất dược liệu an toàn sẽ mở lối cho du lịch trải nghiệm. Ảnh: Trung Quân.
Chị hậu cũng cho hay, ý tưởng của HTX là xây dựng các vườn dược liệu hữu cơ kết hợp du lịch trải nghiệm chăm sóc sức khỏe, tìm hiểu văn hóa bản địa và thưởng trà giữa không gian núi rừng. Việc này không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần giữ đất, giữ rừng, bảo tồn giống cây thuốc bản địa và gìn giữ tri thức truyền thống của đồng bào miền núi. Tri thức dân gian lúc này không còn nằm yên trong ký ức của người già, mà trở thành một phần của sản phẩm du lịch.
“Nếu chỉ bán trà thì giá trị vẫn còn giới hạn. Nhưng khi kết nối cây dược liệu với trải nghiệm văn hóa, du lịch và lối sống xanh, giá trị sẽ được nâng lên nhiều lần. Trước xu hướng người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sức khỏe và sản phẩm tự nhiên, mô hình này hứa hẹn mở ra nhiều kỳ vọng”, chị Hậu cho biết.
Trong câu chuyện của mình, chị Hậu nhiều lần nhắc đến hai chữ “quê hương”. Với chị, làm dược liệu không đơn thuần là kinh doanh. Đó là cách những người trẻ hiện thực hóa khát vọng tạo nên một hướng đi mới cho bản làng: nâng giá trị cây dược liệu quê nhà và đưa văn hóa miền núi bước ra thị trường bằng chính những sản phẩm tử tế, an toàn cho sức khỏe.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
