Giảm tiêu tốn thức ăn gà nội bằng phương pháp chọn giống mới

Trong khuôn khổ Triển lãm ILDEX Vietnam 2026, Hiệp hội Gia cầm Việt Nam tổ chức Hội thảo “Duy trì sự tăng trưởng ngành gia cầm Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu”, thu hút nhiều chuyên gia và các doanh nghiệp trong ngành.

Các diễn giả đều cho rằng, trong bối cảnh giá thức ăn chăn nuôi liên tục biến động, bài toán giảm chi phí đầu vào đang trở thành áp lực lớn với ngành gia cầm. Dù công nghệ di truyền và quản lý vật nuôi đã có nhiều bước tiến, thức ăn vẫn chiếm khoảng 2/3 tổng chi phí sản xuất. 

Tham luận tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Hường, Phó phòng R&D, Công ty TNHH MTV Gà giống Dabaco cho biết, nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn được xem là mục tiêu cốt lõi trong công tác chọn giống. Trước đây, ngành chăn nuôi thường sử dụng chỉ số FCR (lượng tiêu tốn thức ăn) để đánh giá hiệu quả sử dụng thức ăn. Đây là chỉ tiêu phản ánh lượng thức ăn cần thiết để tạo ra một đơn vị tăng trọng. Tuy nhiên, FCR không tuân theo phân bố chuẩn nên gây nhiều khó khăn trong chọn lọc di truyền.

Từ thực tế đó, Dabaco đã tiếp cận và ứng dụng chỉ số RFI (lượng thức ăn dư thừa) vào chương trình chọn giống. Đây là phương pháp được nhà khoa học Koch đề xuất từ năm 1963 và hiện đã được áp dụng rộng rãi trong chọn giống gia cầm, lợn, trâu, bò tại nhiều quốc gia.

Theo bà Hường, RFI được tính bằng lượng thức ăn thực tế vật nuôi tiêu thụ trừ đi lượng thức ăn ước tính cần thiết cho duy trì và tăng trưởng. Chỉ số RFI càng thấp thì khả năng sử dụng thức ăn càng hiệu quả. Ngược lại, RFI cao đồng nghĩa vật nuôi tiêu tốn thức ăn nhiều hơn cho cùng mức tăng trưởng.

Tại Công ty TNHH MTV Gà giống Dabaco (Tập đoàn Dabaco Việt Nam), chỉ số RFI được đưa vào chương trình chọn giống dòng trống gà Mía. Doanh nghiệp theo dõi đầy đủ hệ phả với quy mô lớn, gồm 2.970 con ở thế hệ 12 và 2.455 con ở thế hệ 13.

Đàn gà thí nghiệm được nuôi trong lồng đơn kích thước 30x40x60 cm, có máng ăn riêng cho từng cá thể nhằm theo dõi chính xác lượng thức ăn tiêu thụ. Gà được cân ở thời điểm bắt đầu theo dõi lúc 8 tuần tuổi và kết thúc ở 10 tuần tuổi.

Toàn bộ dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Statgraphics để xác định hệ số hồi quy đối với tăng trọng trung bình ngày và khối lượng trao đổi. Đồng thời, Dabaco sử dụng các phần mềm chuyên dụng như PEST và VCE6 để ước tính tham số di truyền của các tính trạng ADG, FCR, RFI và giá trị giống (EBV) của RFI cho từng cá thể.

“Những cá thể có EBV về RFI tốt nhất sẽ được lựa chọn để ghép phối theo gia đình, tiếp tục nhân và chọn lọc ở các thế hệ tiếp theo”, bà Hường cho biết.

Kết quả nghiên cứu trên 5.425 cá thể dòng trống gà Mía cho thấy RFI có hệ số di truyền cao hơn FCR và có mối liên hệ khá chặt chẽ với FCR. Điều này khẳng định RFI là tính trạng quan trọng, có thể đưa vào chương trình chọn giống nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn và tối ưu lợi nhuận trong chăn nuôi gia cầm.

Hiệu quả của phương pháp này đã được thể hiện rõ qua các thế hệ chọn lọc. So sánh giữa thế hệ 12 và thế hệ 13, tăng trọng trung bình ngày của đàn gà tăng từ 33,52 g/con/ngày lên 35,49 g/con/ngày, tức tăng 1,97 g/con/ngày, tương ứng khoảng 5,01%.

Trong khi đó, hệ số FCR giảm từ 3,41 xuống còn 3,19, tức giảm 0,23 kg thức ăn/kg tăng trọng, tương ứng giảm 6,25%. Theo giới chuyên môn, đây là mức cải thiện đáng kể trong bối cảnh chi phí thức ăn đang chiếm tỷ trọng lớn nhất trong giá thành chăn nuôi.

Từ nền tảng chọn lọc theo RFI, Gà giống Dabaco đã phát triển thành công sản phẩm gà Mía số 1 – Tổ hợp lai giữa trống Mía dòng trống và mái Mía dòng mái.

Trước đây, giống gà Mía truyền thống có thời gian nuôi từ 105 – 110 ngày, tiêu tốn thức ăn khoảng 2,8-3 kg thức ăn/kg tăng trọng. Tuy nhiên, với việc áp dụng chỉ số RFI thời gian nuôi Mía số 1 rút ngắn xuống còn 95 – 105 ngày, trọng lượng bình quân đạt 2,3 – 2,6 kg/con, tiêu tốn thức ăn khoảng 2,65 – 2,8 kg thức ăn/kg tăng trọng, tỷ lệ sống trên 95% và độ đồng đều cao.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Hường, trong những năm gần đây, gà Mía số 1 liên tục được chọn lọc, cải tiến nhằm nâng cao tốc độ sinh trưởng và độ đồng đều đàn. Quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, hiệu quả kinh tế được cải thiện, đồng thời giảm đáng kể chi phí thức ăn và tỷ lệ hao hụt.

“Kết quả ứng dụng dòng trống được chọn theo RFI cho thấy hiệu quả thực tế rất rõ. Các dòng trống ưu tú sau chọn lọc được sử dụng để tạo trống bố mẹ có ưu thế lai vượt trội, sau đó đưa vào thụ tinh nhân tạo để sản xuất gà thương phẩm Mía số 1”, bà Hường nói.

Thời gian tới, Dabaco tiếp tục sử dụng chỉ số RFI trong chọn lọc và nhân giống ở các thế hệ tiếp theo ở gà Mía dòng trống. Mở rộng việc sử dụng chỉ số này ở các dòng gà nội địa khác nhằm tối ưu hóa sản xuất. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu phát triển theo hướng bền vững.

Doanh nghiệp cũng hướng tới ứng dụng hệ thống theo dõi FCR cá thể và cảm biến IoT trong công tác chọn giống nhằm nâng cao độ chính xác trong đánh giá từng cá thể, phục vụ mục tiêu phát triển ngành giống gia cầm năng suất cao, hiệu quả và bền vững.

Đánh giá về giải pháp chọn giống thông qua chỉ số RFI của Dabaco, ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Gia cầm Việt Nam (VIPA) cho rằng, điểm đáng ghi nhận là doanh nghiệp đã triển khai thành công phương pháp chọn lọc mới ngay tại cơ sở sản xuất, thay vì ở các viện nghiên cứu hay trường đại học chuyên ngành.

Theo ông Sơn, gà Mía số 1 của Dabaco hiện được thị trường đánh giá rất cao, thậm chí sự ghi nhận còn đến từ chính các doanh nghiệp cùng ngành.

“Tôi có trao đổi với nhiều đơn vị sản xuất giống trong Hiệp hội Gia cầm Việt Nam và họ đều đánh giá rất tốt chất lượng gà Mía số 1 của Dabaco. Nhưng điều tôi ấn tượng nhất là hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR) của giống gà này hiện bình quân chỉ khoảng 2,6 kg thức ăn/kg tăng trọng. Với gà nội, đạt được mức này là thực sự rất đáng nể”, ông Sơn nhấn mạnh.

Việc những doanh nghiệp như Dabaco giảm tiêu tốn thức ăn không chỉ giúp người chăn nuôi giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm phát thải, nâng cao tính bền vững cho ngành chăn nuôi gia cầm. Đây cũng là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các giống gà nội địa trong bối cảnh ngành chăn nuôi đang chịu nhiều áp lực từ giá nguyên liệu và cạnh tranh thị trường.