Trồng trọt Gia Lai vươn mình theo chuỗi giá trị toàn cầu

UBND tỉnh Gia Lai vừa ban hành Kế hoạch phát triển trồng trọt giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch được kỳ vọng tạo động lực cho ngành nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, xanh và phát triển bền vững .

Hình thành vùng nguyên liệu tập trung

Những năm qua, ngành trồng trọt Gia Lai duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển hàng hóa tập trung gắn với chế biến và xuất khẩu. Với lợi thế gần 977.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó phần lớn là đất đỏ bazan màu mỡ, tỉnh đã hình thành nhiều vùng chuyên canh cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su, sầu riêng, chuối và chanh dây.

Giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã xây dựng 9 vùng nguyên liệu đối với các cây trồng chủ lực, đồng thời duy trì và mở rộng 217 chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản. Nhiều doanh nghiệp lớn tham gia liên kết sản xuất, đầu tư sơ chế, chế biến và mở rộng thị trường xuất khẩu, tạo động lực thúc đẩy sản xuất phát triển theo hướng bền vững.

Một số sản phẩm nông sản của Gia Lai từng bước tạo dấu ấn trên thị trường quốc tế. Lô chanh dây đầu tiên của Việt Nam xuất khẩu sang châu Âu theo Hiệp định EVFTA có nguồn gốc từ Gia Lai; chuối LOPANG BANANA được phân phối tại 81 siêu thị ở Hàn Quốc; cà phê, hồ tiêu, sầu riêng đã tiếp cận nhiều thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ông Trần Xuân Khải, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Gia Lai cho biết, hiện nay nhiều cây trồng chủ lực của tỉnh tiếp tục duy trì quy mô lớn như cà phê đạt gần 109.000 ha, cao su hơn 86.000 ha, sắn hơn 83.000 ha, mía gần 52.000 ha. Trong khi các loại cây ăn quả như sầu riêng, chuối, chanh dây… phát triển mạnh, tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến và xuất khẩu.

Cùng với đó, công tác cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc được đẩy mạnh. Hiên nay, nhiều vùng trồng sầu riêng, chuối, chanh dây đã được cấp mã số phục vụ xuất khẩu chính ngạch, tạo điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Gia Lai trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên theo ông Khải, ngành trồng trọt của tỉnh vẫn đối mặt với không ít thách thức như sản xuất còn phân tán, liên kết chuỗi chưa thật sự bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Cụ thể, hiện khoảng 60% cà phê vẫn xuất khẩu dưới dạng nhân thô, trong khi hồ tiêu chủ yếu là nguyên hạt, giá trị mang lại chưa tương xứng với tiềm năng.

Hướng tới nền nông nghiệp hiện đại và giá trị cao

Đến năm 2030, Gia Lai đặt mục tiêu đưa ngành trồng trọt phát triển theo hướng hiện đại, xanh và giá trị cao. Theo đó, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất trồng trọt bình quân đạt 2,2-2,5%/năm; tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng công nghiệp chế biến sản phẩm trồng trọt đạt trên 10%/năm. Tổng giá trị sản xuất toàn ngành ước đạt khoảng hơn 40.200 tỷ đồng.

Tỉnh cũng sẽ đẩy mạnh tái cơ cấu sản xuất thông qua chuyển đổi khoảng 26.710 ha cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn, thích ứng với biến đổi khí hậu và nhu cầu thị trường. Trong đó, diện tích chuyển đổi gồm 3.790 ha đất lúa, 7.660 ha mía, 7.745 ha sắn, 4.020 ha điều và 3.495 ha cây trồng khác.

Một trong những trọng tâm lớn là xây dựng từ 3-5 vùng nguyên liệu quy mô lớn gắn với chuỗi liên kết và chế biến sâu của doanh nghiệp. Cụ thể, diện tích liên kết cà phê dự kiến đạt hơn 81.000 ha trên tổng diện tích 110.000 ha; sầu riêng đạt 8.600 ha trên tổng diện tích 10.000 ha; chanh dây đạt gần 5.000 ha trên tổng diện tích 10.000 ha.

Điểm mới đáng chú ý trong kế hoạch phát triển trồng trọt giai đoạn 2026-2030 là Gia Lai xác định rõ vai trò “đầu tàu” của từng doanh nghiệp trong xây dựng vùng nguyên liệu và phát triển chuỗi giá trị nông sản. Thay vì liên kết dàn trải, tỉnh chủ động “chọn mặt gửi vàng”, giao chỉ tiêu cụ thể cho các doanh nghiệp có năng lực tài chính, thị trường và chế biến sâu.

Theo đó, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp được định hướng phát triển khoảng 24.000 ha cà phê liên kết; Công ty Cổ phần Nafoods Tây Nguyên đảm nhận khoảng 10.000 ha cà phê, đồng thời phát triển thêm 1.500 ha sầu riêng và 200 ha chanh dây. Công ty TNHH MTV Cây ăn trái THAGRICO Cao Nguyên được giao xây dựng khoảng 1.000 ha sầu riêng liên kết cùng nhiều doanh nghiệp khác tham gia phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu.

Không chỉ dừng ở việc thu mua nông sản, các doanh nghiệp tham gia chuỗi phải cam kết đầu tư nhà máy chế biến, kho lạnh, hệ thống logistics, truy xuất nguồn gốc và bao tiêu sản phẩm ổn định cho nông dân.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, ông Dương Mah Tiệp kỳ vọng đến năm 2035, ngành trồng trọt Gia Lai thuộc nhóm đứng đầu khu vực Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và cả nước. Các sản phẩm ngành trồng trọt được sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, an toàn thực phẩm và thân thiện với môi trường.