Lo ‘nhà’ cho bò như lo cho người

Không chờ đến mùa đông

Cứ chớm đông, cái rét lại lặng lẽ đến với Yên Minh một cách thầm lặng mà không ồn ào. Từng đợt không khí lạnh cứ thế trườn xuống theo sườn núi đá, lặng lẽ phủ sương muối trắng chuồng trại, làm đá lạnh hơn, cỏ mỏng hơn và hơi thở của đàn gia súc cũng nặng nề hơn.

Khi mặt trời còn chưa kịp ló khỏi dãy núi tai mèo, trong nhiều ngôi nhà người Mông, bếp lửa đã đỏ lên từ sớm. Không chỉ để sưởi ấm cho người mà còn để giữ ấm cho đàn gia súc, vốn là tài sản lớn nhất của mỗi gia đình nơi đây.

Ở vùng cao nguyên đá này, chống đói rét cho gia súc không phải việc của riêng mùa đông mà là cả một quá trình chuẩn bị kéo dài từ mùa gặt, mùa mưa cho đến những ngày gió buốt. Từng bó rơm được cất lại, từng hố ủ cỏ được đào sẵn, từng tấm bạt che chuồng được căng lên trước khi rét đậm tràn về. Giữa cái lạnh khắc nghiệt của núi cao, đó là cách người dân Yên Minh lặng lẽ “giữ lửa” cho sinh kế, để qua mùa đông, đàn bò vẫn đứng vững cùng họ trên miền đá xám.

Quả vậy, với gia đình ông Vừ Mí Xá ở thôn Mon Vải, xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang, mùa đông không bắt đầu bằng cái rét mà bắt đầu từ việc sửa lại chuồng bò. Trước khi những đợt gió lạnh tràn về, ông đã cùng vợ con quây kín bạt xung quanh, chèn thêm đất, lấp những khe hở để gió không lùa vào. Đến khi sương muối phủ trắng triền núi, chuồng bò của gia đình đã kín gió, ấm hơn cả gian nhà gỗ nhỏ nơi sáu con người sinh hoạt.

Mỗi ngày rét đậm, ông Xá không chỉ cắt cỏ cho bò như thường lệ. Bò được ăn thêm cám, được bổ sung thức ăn tinh, uống nước ấm nấu từ bếp lửa trong nhà.

“Trời lạnh buốt cắt da cắt thịt thế này, đến người còn cần bát nước nóng huống chi là con bò. Ở đây bò là tài sản lớn nhất của cả gia đình, giữ được đàn bò khỏe mạnh qua mùa đông là giữ được cái vốn liếng để làm ăn cả năm sau”, ông bảo.

Chuồng bò ấy, ông Xá đầu tư gần 5 triệu đồng để xây dựng kiên cố, tường đá chắc chắn, mái lợp kín. Nhiều người đi qua, nhìn vào chuồng bò của ông Xá còn nói đùa rằng, “nhà” cho bò còn vững chãi hơn nhà cho người ở ấy chứ.

“Cứ đầu tư kỹ cho mình yên tâm cái bụng, bò khỏe thì mình mới có cái mà sống”, ông cười nói giản dị đáp lại.

Giữ tài sản lớn, giữ công sức của cả 1 năm mưu sinh

Theo ông Vũ Văn Quân, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Minh, mỗi mùa đông đến cũng là lúc chính quyền và người dân cùng bước vào một “cuộc chạy đua với cái rét”. Ngay từ đầu vụ, cán bộ xã đã xuống từng thôn bản, cùng bà con kiểm tra chuồng trại, nhắc nhở việc che chắn kín gió, tính toán lượng rơm rạ hay ngô cần dự trữ cho cả mùa lạnh.

Những đợt tiêm phòng dịch bệnh được tổ chức theo lịch cố định, có cán bộ thú y trực tiếp đến từng hộ, vừa tiêm vừa hướng dẫn cách chăm sóc đàn gia súc khi nhiệt độ xuống thấp.

“Có những hôm rét buốt, cán bộ vẫn đi bộ vào bản, đứng giữa sân đá lạnh cóng chỉ để hướng dẫn, giải thích cho bà con hiểu được vì sao trời dưới 15 độ C không nên thả rông bò ra nương”, ông Vũ Văn Quân kể lại.

Sự kiên trì ấy dần tạo nên thay đổi. Người dân không còn chờ rét đến mới lo mà đã chủ động chuẩn bị từ sớm. Rơm được bó gọn, cỏ được phơi khô, chuồng trại được gia cố chắc chắn. Khi những đợt rét đậm, rét hại ập xuống, đàn bò được nhốt yên trong chuồng, ăn đủ bữa, uống nước ấm, tránh gió lạnh. Qua nhiều mùa đông, những cách làm tưởng chừng nhỏ bé ấy đã phát huy hiệu quả rõ rệt, đàn bò Yên Minh đứng vững trước giá rét, không còn cảnh thiệt hại nặng nề như trước.

“Từ chỗ còn chủ quan, đến nay bà con đã chủ động hơn rất nhiều. Những năm gần đây, trên địa bàn không còn xảy ra tình trạng gia súc chết đói, chết rét như trước nữa”, ông Quân chia sẻ.

Quan điểm của chính quyền địa phương đã xác định rõ, đàn bò không chỉ là vật nuôi mà là cả gia tài lớn của mỗi gia đình người Mông nơi đây. Giữ được đàn gia súc qua mùa đông cũng chính là giữ lại kế sinh nhai cho bà con.

“Bởi vậy, công tác phòng chống đói rét không dừng ở mệnh lệnh hành chính mà từ lâu đã trở thành sự đồng hành bền bỉ, để sự chủ quan không còn là cái giá phải trả bằng cả một năm mưu sinh của bà con trên cao nguyên đá”, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Minh bộc bạch.