Canh tác thân thiện môi trường [Bài 2] Vườn bưởi ‘sống chung’ với cỏ dại

Trái chất lượng bởi toàn bộ vườn bưởi được canh tác thuận tự nhiên, theo hướng hữu cơ.

Bắt đầu trồng bưởi từ năm 2016, vợ chồng bà Thủy chú trọng cải tạo đất, tạo điều kiện để cây sinh trưởng khỏe ngay từ đầu. Đất được cày bừa kỹ, phơi khô nhằm hạn chế nguồn sâu bệnh gây hại, các luống trồng được lên cao để bảo đảm khả năng thoát nước trong mùa mưa.

Trong quá trình chăm sóc, bà Thủy chọn cách làm gần gũi với tự nhiên, không sử dụng các loại hóa chất. Thay vì làm sạch cỏ bằng thuốc diệt cỏ, bà giữ lại những loại cỏ phù hợp trong vườn nhằm tạo môi trường cho côn trùng có ích sinh sống, góp phần duy trì cân bằng sinh thái. Khi cần thiết, cỏ được cắt tỉa bằng phương pháp thủ công.

Nguồn dinh dưỡng cho cây bưởi da xanh chủ yếu đến từ phân hữu cơ ủ hoai mục, phân cá, phân trùn quế và bánh dầu. Đối với sâu bệnh, bà ưu tiên các chế phẩm thảo mộc, vi sinh để phòng trừ. Trong đó, tỏi và ớt ngâm với rượu được sử dụng làm dung dịch phun xịt khi cần thiết thay vì phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Theo bà Thủy, việc kiên trì áp dụng phương pháp canh tác này không chỉ hướng đến chất lượng trái bưởi mà còn giúp vườn cây phát triển theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường.

Năm 2023, xã Phú Lý (cũ) tổ chức nhiều chương trình ứng dụng vi sinh vật bản địa để ngâm ủ IMO (Indigenous Microorganism) làm chế phẩm bón cho cây trồng. Vợ chồng bà Thủy tham gia hầu hết các lớp tập huấn, làm IMO. Đồng thời tham quan một số nhà vườn đã làm trước, sau đó về áp dụng tại vườn. Sau một thời gian làm quen, thấy rõ hiệu quả của IMO, từ đó đến nay, không chỉ vườn bưởi mà bất cứ cây trồng gì có trong vườn cũng được bà Thủy dùng chế phẩn từ IMO.

Bà Thủy cho biết, làm IMO rất đơn giản, bà chỉ nghe qua, nhìn qua vài lần là làm được. Nguyên liệu sản xuất rẻ tiền, dễ tìm như men rượu, chuối chín, bí đỏ, mật rỉ đường, sữa chua và men tiêu hóa phối trộn theo công thức. Tất cả được cho vào thùng chứa, ủ vài ngày để tạo thành chế phẩm sinh học. Chế phẩm này không chỉ giúp hoai mục cỏ, cây dại, các phụ phẩm… biến thành phân hữu cơ mà còn tăng hàm lượng dinh dưỡng trong đất, diệt mầm bệnh và hạn chế cỏ dại.

Đặc biệt, bà Thủy cho biết vườn bưởi trước đây nhiều cây từng bị nấm hồng, nhưng sau khi sử dụng IMO và một số chế phẩm sinh học phun xịt, dần dần cây khoẻ, nấm cũng hết.

Ông Nguyễn Văn Sơn, em trai bà Thủy vừa có vườn bưởi riêng trong ấp, vừa phụ anh chị chăm sóc vườn cho biết: “Làm chế phẩm IMO chăm sóc vườn bưởi mang lại lợi ích kép. Ngoài giảm chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, quan trọng nhất là giúp vườn sạch, ong bướm tìm về, dưới đất mát lạnh, nhiều giun. Bưởi đã được thương lái biết đến là canh tác sạch nên chưa bao giờ bị ế. Bây giờ chất lượng còn tốt hơn, đặc biệt hiện nay việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm ngày càng được coi trọng”.

Theo bà Thủy, canh tác theo hướng hữu cơ không chỉ là sử dụng phân hữu cơ mà còn đòi hỏi cách quản lý đất, dinh dưỡng, nước tưới và dịch hại phù hợp. Việc tận dụng nguồn phân hữu cơ tự ủ, kết hợp chăm sóc vườn hợp lý góp phần cải thiện đất, giảm phụ thuộc vào một số vật tư đầu vào. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào quy trình thực hiện và điều kiện cụ thể từng vườn.

Một trong những công việc cần duy trì là quản lý cỏ dại trong vườn. Sau những đợt mưa, cỏ phát triển nhanh nên phải thường xuyên phát dọn, nhất là quanh gốc cây nhằm hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng. Đây là công việc tưởng chừng đơn giản nhưng có ý nghĩa trong quá trình chăm sóc vườn, nhất là khi nhà vườn phải cân đối chi phí đầu tư.

“Vườn ban đầu được đầu tư bài bản, có hệ thống mương thoát nước để hạn chế phèn, tránh đọng nước và hỗ trợ kiểm soát sâu bệnh. Thay vì xịt thuốc, chúng tôi xịt nước để làm sạch thân, lá, nếu có sâu, nấm có thể dùng thêm vôi bột. Mấy năm nay chồng tôi kinh doanh thêm mảng vận tải hành khách, tôi thỉnh thoảng cũng phải phụ ổng nên vườn bưởi gần như không chăm. Thế nhưng như anh thấy đấy, vườn cây vẫn phát triển rất tốt. Trái to đều, múi thơm, nhiều nước, ăn vị ngọt thanh chứ không chua. Chúng đã có sức đề kháng, đã khoẻ nên khi không có điều kiện chăm sóc kỹ cây vẫn không bị suy”, bà Thủy nói.

Trước yêu cầu nâng cao chất lượng và giá trị nông sản, TP Đồng Nai đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, xây dựng quy trình sản xuất an toàn và tăng cường liên kết tiêu thụ sản phẩm.

UBND TP Đồng Nai phối hợp với Sở KH-CN và Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông nghiệp bền vững đã triển khai dự án xây dựng mô hình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật sản xuất bưởi da xanh đạt tiêu chuẩn VietGAP và liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm ở nhiều địa phương. Thông qua dự án, việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất được gắn với yêu cầu kiểm soát chất lượng và kết nối đầu ra. Đây là hướng đi cần thiết để từng bước khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm bưởi địa phương đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.