Ứng dụng chế phẩm sinh học thay thế hóa chất quản lý dịch hại

Tăng khả năng quản lý dịch hại

Hiện nay, dù các chế phẩm sinh học trong sản xuất lúa dần được ứng dụng nhiều hơn nhưng việc chuyển đổi hoàn toàn từ canh tác truyền thống sang giải pháp sinh học còn rất hạn chế. Phần lớn nông dân vẫn dè dặt, thậm chí e ngại rủi ro về năng suất và dịch hại.

Mới đây, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam và Công ty cổ phần Hữu cơ sinh học Phương Đông tổ chức đánh giá mô hình trồng lúa sử dụng hoàn toàn chế phẩm sinh học trong vụ đông xuân 2025 – 2026 tại phường Vị Tân (TP Cần Thơ), bước đầu cho thấy những tín hiệu tích cực.

Người tiên phong thử nghiệm là ông Nguyễn Văn Diệu ở khu vực 18, phường Vị Tân. Vụ này ông sử dụng trọn bộ giải pháp chế phẩm sinh học gồm chế phẩm vi sinh Bio Lacto EM và các sản phẩm phân bón lá Ecovic Amino, Aminolom 40, Trico Vic Phosimax, Dota Kali để canh tác 1ha lúa ST25.

Theo ghi chép nhật ký sản xuất, tổng chi phí từ đầu vụ đến khi thu hoạch khoảng 18,8 triệu đồng/ha, giảm hơn 2,5 triệu đồng/ha so với canh tác truyền thống, chủ yếu nhờ giảm khoảng 40% số lần bón phân và phun thuốc bảo vệ thực vật.

Đặc biệt, việc cắt giảm chi phí này không làm tăng rủi ro về năng suất như nhiều nông dân lo ngại ban đầu. Ngược lại, ruộng lúa vẫn phát triển ổn định, ít sâu bệnh.

Từ xã An Trường (tỉnh Vĩnh Long), ông Châu Văn Chính đến tham quan mô hình của ông Diệu và chia sẻ, bản thân ông đang ứng dụng trọn bộ chế phẩm sinh học tương tự. Khoảng 1ha lúa Đài Thơm 8 của gia đình còn 19 ngày nữa sẽ thu hoạch, đến nay ông chưa sử dụng bất kỳ loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học nào.

Hiệu quả kinh tế bước đầu khá rõ nét. Trong bối cảnh giá lúa tại xã An Trường chỉ khoảng 5.800 đồng/kg, nhờ giảm chi phí đầu vào khoảng 4 triệu đồng/ha, ông Chính vẫn đảm bảo lợi nhuận.

Không chỉ tiết kiệm chi phí, mô hình còn cho thấy hiệu quả trong phòng trừ dịch hại theo hướng chủ động. Theo ông Diệu, các chế phẩm sinh học không mang tính đặc trị tức thời như thuốc hóa học nhưng lại phát huy hiệu quả ở cơ chế phòng ngừa.

Nếu trước đây khi xuất hiện sâu, rầy hoặc bướm ông mới tiến hành phun xịt thì nay việc xử lý chế phẩm vi sinh Bio Lacto EM ngay từ đầu vụ giúp cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng, hạn chế điều kiện để dịch hại phát sinh.

Bên cạnh đó, ông cũng tuân thủ nghiêm lịch thời vụ của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ và quy trình kỹ thuật của khuyến nông, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý dịch hại tổng hợp.

Thực tế cho thấy dù vụ đông xuân năm trước dịch hại phát sinh nhiều nhưng vụ này ruộng lúa gần đến ngày thu hoạch vẫn sạch bệnh. Các đối tượng như đạo ôn không xuất hiện, rầy nâu không gây hại, trong khi sâu cuốn lá, sâu ống giảm từ 60 – 70%.

Giải quyết nhiều tồn tại trong sản xuất lúa

Ông Đoàn Ngọc Thân – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ cho biết, mục tiêu cốt lõi của mô hình không chỉ là giảm chi phí mà còn giải quyết nhiều vấn đề tồn tại trong sản xuất lúa hiện nay như xử lý rơm rạ tại chỗ, hạn chế đốt đồng, bảo vệ môi trường và từng bước hình thành thói quen canh tác an toàn.

Qua hai vụ triển khai, có thể khẳng định việc giảm đầu vào hóa học không đồng nghĩa với giảm năng suất, thậm chí còn mở ra khả năng nâng cao giá trị sản phẩm nếu tiến tới sản xuất theo hướng hữu cơ, an toàn.

Quan trọng hơn, mô hình đã tạo sự thay đổi rõ nét trong nhận thức của nông dân. Như chia sẻ của ông Châu Văn Chính, việc không phun thuốc khi thấy sâu bệnh khiến ông “hồi hộp” vì trái với thói quen lâu nay. Chỉ khi chứng kiến hiệu quả thực tế từ những hộ đi trước và hướng dẫn quy trình kỹ thuật từ cơ quan chuyên môn, viện nghiên cứu và doanh nghiệp chuyển giao ông mới mạnh dạn áp dụng.

Ông Chu Chung Kiên – Bộ môn Bảo vệ thực vật (Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam) chia sẻ, về nguyên lý, các chế phẩm sinh học hoàn toàn có thể thay thế vai trò của hóa chất trong quản lý dịch hại trên cây lúa nếu được sử dụng đúng và đủ.

Hiện nay, hệ thống chế phẩm sinh học phục vụ sản xuất lúa tương đối đầy đủ, từ nấm trắng, nấm xanh, Trichoderma đến các chủng vi khuẩn như Bacillus subtilis hay chế phẩm BT.

Khi kết hợp với sản phẩm Bio Lacto EM, có thể hình thành quy trình sinh học khép kín, đủ khả năng quản lý toàn diện dịch hại. Tuy nhiên theo ông Kiên, vi sinh vật chịu tác động mạnh bởi điều kiện môi trường và khí hậu, do đó cần tiếp tục nghiên cứu, tuyển chọn các chủng phù hợp với từng vùng sinh thái để đảm bảo hiệu quả ổn định. Đồng thời, quá trình chuyển đổi sang sản xuất sinh học là một lộ trình dài, đòi hỏi sự hỗ trợ từ chính sách, khoa học công nghệ và sự kiên trì của nông dân.

Dù vẫn còn những thách thức, nhưng ông Kiên tin tưởng kết quả bước đầu từ mô hình này đã tạo niềm tin cho nông dân, nhiều hộ ngoài mô hình đã chủ động tìm hiểu, sẵn sàng áp dụng trên diện tích lớn hơn. Nếu tiếp tục được hỗ trợ, hoàn thiện và nhân rộng, mô hình không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người trồng lúa mà còn phù hợp với định hướng giảm phát thải, phát triển xanh mà ngành nông nghiệp đang hướng tới.