Nông nghiệp ĐBSCL trước yêu cầu thích ứng hạn mặn và giảm phát thải

Ngày 22/5 tại phường Bạc Liêu (Cà Mau), Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Bayer Việt Nam tổ chức hội thảo “Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kiến thức thực hành nông nghiệp bền vững và hiệu quả”. Hội thảo nhấn mạnh mô hình Bayer ForwardFarming nhằm hỗ trợ thực hiện Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL.

Hội thảo được kỳ vọng góp phần lan tỏa các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, tăng cường liên kết sản xuất và thúc đẩy hiệu quả của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại vùng ĐBSCL.

Chủ động thích ứng hạn mặn, thiếu nước

Theo TS Hồng Minh Hoàng, Viện Mekong – Đại học Cần Thơ cho biết, ĐBSCL đang chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu, phát triển thủy điện và gia tăng nhu cầu sử dụng nước ở thượng nguồn sông Mê Kông. Những yếu tố này làm thay đổi dòng chảy, gia tăng xâm nhập mặn, sụt lún và thiếu nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp.

“Dù tổng lượng nước về đồng bằng vẫn ở mức lớn nhưng phân bố không đều theo thời gian và không gian khiến nhiều địa phương xảy ra thiếu nước trong mùa khô, đặc biệt là các năm cực đoan như 2015 – 2016 và 2019 – 2020. Hiện tốc độ sụt lún ở nhiều khu vực ven biển đạt khoảng 1,5 – 2,5cm/năm”, ông Hoàng cho biết.

Tuy nhiên theo TS Hoàng, biến đổi khí hậu cũng mở ra cơ hội phát triển mô hình nông nghiệp thông minh, công nghệ xanh, năng lượng tái tạo và hệ thống hạ tầng thủy lợi bền vững. Ông Hoàng đề xuất cần đẩy mạnh các giải pháp trữ nước, chuyển nước, sử dụng nước tiết kiệm, ứng dụng công nghệ tưới tự động và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm thích ứng hiệu quả với hạn hán, xâm nhập mặn.

Đối với giải pháp tích trữ nước phân tán, ông Hoàng cho rằng cần xây dựng các công trình chuyển nước từ vùng còn nguồn nước ngọt về khu vực khan hiếm, kết hợp nạo vét kênh trục để tăng khả năng dẫn và trữ nước. Một số dự án lớn đang được nghiên cứu gồm hệ thống chuyển nước cho vùng nam quốc lộ 1 Bạc Liêu – Cà Mau, bán đảo Cà Mau và khu vực ven Biển Tây.

Bên cạnh đó, cần phát huy mô hình trữ nước quy mô nhỏ tại hộ dân và nội đồng như đào ao, mương vườn, bể chứa và trữ nước trên ruộng lúa trước các đợt xâm nhập mặn. Theo đánh giá, hệ thống kênh rạch hiện nay ở ĐBSCL có khả năng trữ khoảng 2,5 – 3 tỷ m3 nước ngọt nếu được khai thác hiệu quả.

Khuyến nông phải “gần dân, sát dân”

Ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông vùng ĐBSCL (Trung tâm Khuyến Nông Quốc gia) cho rằng trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác khuyến nông cần được tổ chức lại theo hướng “gần dân, sát dân, trực tiếp phục vụ nhân dân”, gắn chặt với cơ sở và đồng ruộng.

Theo ông Chiến, chiến lược phát triển khuyến nông đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 xác định lấy nông dân làm trung tâm, phát triển nông nghiệp theo tư duy kinh tế nông nghiệp và chuỗi giá trị. Công tác khuyến nông không chỉ dừng ở chuyển giao kỹ thuật mà còn hỗ trợ tổ chức sản xuất, kết nối thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh và giảm phát thải.

Ông nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2030 là chuẩn hóa đội ngũ cán bộ khuyến nông, đào tạo nông dân chuyên nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số, xã hội hóa nguồn lực và nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả, an toàn, thích ứng biến đổi khí hậu. Trong đó, khuyến nông cộng đồng giữ vai trò cầu nối đưa tri thức, công nghệ và niềm tin đến với người dân nông thôn.

Đối với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, lực lượng khuyến nông được xác định là nòng cốt trong công tác tuyên truyền, đào tạo nông dân, chuyển giao quy trình canh tác tiên tiến, xây dựng vùng nguyên liệu và thương hiệu gạo xanh.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp, HTX và nông dân cùng thảo luận giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng hạn mặn, chuyển giao công nghệ và thực hiện hiệu quả Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao.

Ông Nguyễn Anh Huấn, Giám đốc Phát triển sản phẩm Bayer Việt Nam cho biết doanh nghiệp đã xây dựng mô hình canh tác “Nông nghiệp bền vững – Hướng tới tương lai” (Bayer ForwardFarming) nhằm hỗ trợ thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa.

Theo ông Huấn, mô hình hướng đến phát triển nông nghiệp tái sinh với các mục tiêu như giảm tác động của biến đổi khí hậu, thích ứng thiếu nước, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nâng cao chất lượng nông sản và tăng thu nhập cho nông dân thông qua giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất và mở rộng khả năng xuất khẩu.

Doanh nghiệp đề xuất nhiều giải pháp kỹ thuật đồng bộ gồm cơ giới hóa, giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng giống lúa chất lượng cao, quản lý dinh dưỡng hợp lý để giảm phân đạm, áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ (AWD), quản lý sâu bệnh hiệu quả, sử dụng drone phun thuốc và tăng cường chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp.

Theo đại diện Bayer Việt Nam, mô hình ForwardFarming triển khai từ năm 2023 tại ĐBSCL đã thu hút hơn 6.700 hộ nông dân tham gia trên diện tích khoảng 10.000ha cùng hơn 100 lớp tập huấn, thăm đồng. Mô hình giúp giảm lượng giống từ 50 – 70%, giảm phân đạm 30 – 50%, giảm phát thải khí nhà kính 13,7 – 28,4%, giảm lượng nước tưới, đồng thời tăng năng suất và lợi nhuận cho nông dân. Đặc biệt, 100% sản phẩm gạo từ mô hình đáp ứng tiêu chuẩn dư lượng xuất khẩu sang Châu Âu.

Bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia kiêm Giám đốc Trung tâm Khuyến nông vùng ĐBSCL đánh giá hội thảo đã trở thành diễn đàn kết nối giữa nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong bối cảnh ĐBSCL đối mặt nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu.

Theo bà Định, khuyến nông giai đoạn mới cần chuyển từ “khuyến cáo kỹ thuật” sang “đồng hành cùng chuỗi giá trị”, từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp xanh, số hóa và thích ứng biến đổi khí hậu. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sẽ tiếp tục là cầu nối giữa chính sách, khoa học, doanh nghiệp, thị trường và nông dân, đồng thời thúc đẩy các mô hình nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và phát thải thấp trong thời gian tới.