Gỡ thẻ vàng IUU từ ý thức ngư dân

Trong bối cảnh Ủy ban châu Âu (EC) vẫn duy trì cảnh báo “thẻ vàng” đối với ngành thủy sản Việt Nam, nhiều thói quen tồn tại lâu nay của ngư dân như không ghi chép đầy đủ nhật ký hành trình, tắt thiết bị giám sát hành trình (VMS) hay vô tình vi phạm vùng biển giáp ranh tiếp tục là những rào cản lớn. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là câu chuyện về nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật trên biển.

Nhận diện rõ thách thức đó, Trạm 2 Cảnh sát biển (thuộc Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2) xác định công tác tuyên truyền không dừng lại ở nhiệm vụ hành chính, mà là một quá trình vận động bền bỉ, đi từ nhận thức đến hành động của từng ngư dân. Cách làm vì thế cũng được đổi mới theo hướng trực diện, gần gũi và thực chất hơn. 

Không bó mình trong hội trường, cán bộ, chiến sĩ Trạm 2 chọn cách “cùng ăn, cùng làm, cùng nói chuyện” với ngư dân. Từ lúc tờ mờ sáng, khi tàu chuẩn bị vươn khơi, đến khi cập bến sau chuyến biển dài ngày, hình ảnh lực lượng Cảnh sát biển có mặt tại các cảng cá trên đảo Lý Sơn đã trở nên quen thuộc với ngư dân địa phương.

Việc tuyên truyền không còn là “nói cho nghe”, mà là “làm cùng hiểu”, các chiến sĩ trực tiếp lên tàu kiểm tra thiết bị VMS, hướng dẫn cách ghi nhật ký khai thác, giải thích cặn kẽ từng quy định để ngư dân nắm và thực hiện đúng.

“Chúng tôi không nói lý thuyết suông. Cán bộ trực tiếp lên tàu, cùng ngư dân kiểm tra thiết bị, cùng họ lật từng trang nhật ký khai thác để hướng dẫn cách ghi cho đúng, cho đủ. Điều quan trọng là để bà con hiểu rằng, tuân thủ pháp luật cũng chính là bảo vệ sinh kế và sự an toàn của chính mình”, Trung tá Lê Hữu Chinh, Trạm trưởng Trạm 2 Cảnh sát biển, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 chia sẻ.

Triển khai phương châm “nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”, Trạm 2 đã đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, kết hợp giữa tuần tra, kiểm soát với phổ biến pháp luật. Từ tháng 10/2025 đến tháng 4/2026, đơn vị đã cử 15 lượt cán bộ tham gia thực hiện nhiệm vụ trên tàu Cảnh sát biển, đồng thời phối hợp với Đồn Biên phòng Lý Sơn và Ban quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn tổ chức 15 chuyến tuần tra, kiểm tra, kiểm soát trên biển.

Qua đó, lực lượng đã tiếp cận, tuyên truyền pháp luật về IUU cho hơn 250 tàu cá với trên 1.000 thuyền viên; phát gần 1.000 tờ rơi và trao tặng hơn 350 lá cờ Tổ quốc. Song song, hơn 200 lượt cán bộ, chiến sĩ đã trực tiếp đến các cảng cá để tuyên truyền cho trên 150 tàu cá, hơn 850 lượt người dân, phát hơn 670 tờ rơi và tặng hơn 200 lá cờ Tổ quốc. Công tác tuyên truyền tập trung cũng được chú trọng, với các buổi phổ biến pháp luật cho hơn 200 người dân tại đặc khu Lý Sơn, kết hợp trao tặng 20 suất quà trị giá 10 triệu đồng cùng 200 lá cờ Tổ quốc.

Hiệu quả của công tác tuyên truyền không chỉ thể hiện ở con số, mà quan trọng hơn là sự chuyển biến trong nhận thức và hành vi. Thực tế thời gian qua cho thấy, tỷ lệ tàu cá tại Lý Sơn vi phạm IUU đã giảm đáng kể; ý thức không xâm phạm vùng biển nước ngoài dần trở thành một “chuẩn mực danh dự” của ngư dân mỗi khi ra khơi.

Theo Trung tá Chinh, quá trình tuyên truyền cũng là quá trình xây dựng niềm tin. Mỗi cán bộ, chiến sĩ không chỉ là người phổ biến pháp luật mà còn là người bạn đồng hành của ngư dân trên biển. “Chúng tôi luôn lắng nghe những khó khăn, vướng mắc của bà con, từ đó có cách giải thích phù hợp, dễ hiểu. Khi ngư dân tin tưởng, họ sẽ tự giác chấp hành, thậm chí còn nhắc nhở nhau không vi phạm”, Trung tá Lê Hữu Chinh nói.

Để việc thực hiện các quy định về chống khai thác IUU đi vào thực chất, không còn mang tính đối phó, cần sự phối hợp đồng bộ của “ba chân kiềng” gồm lực lượng Cảnh sát biển – chính quyền địa phương và ngư dân. Trong đó, Cảnh sát biển tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, hỗ trợ, đồng hành cùng ngư dân trên biển, nhất là trong các tình huống cứu hộ, cứu nạn, tạo điểm tựa để bà con yên tâm bám biển đúng pháp luật.

Về phía địa phương, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ hậu cần nghề cá, ổn định đầu ra cho sản phẩm thủy sản khai thác hợp pháp, qua đó tạo động lực kinh tế bền vững cho người dân tuân thủ quy định. Đối với ngư dân, mỗi chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên không chỉ là người chấp hành, mà còn là “tuyên truyền viên” tại chỗ, nhắc nhở nhau giữ gìn ngư trường, bảo vệ uy tín thủy sản quốc gia.

Nắng gió Lý Sơn có thể làm sạm màu da của người lính và ngư dân, nhưng không làm phai nhạt quyết tâm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU. Những nỗ lực bền bỉ, thầm lặng của Trạm 2 Cảnh sát biển đang góp phần định hình một nghề cá có trách nhiệm, hiện đại và hội nhập, để mỗi chuyến tàu ra khơi không chỉ mang về sản vật, mà còn mang theo niềm tin và uy tín của một quốc gia biển thượng tôn pháp luật.