Liên kết sản xuất lúa giảm phát thải nâng cao chuỗi giá trị

Mô hình cánh đồng xanh sạch

Sáng 29/4, tại Khu hành chính xã Vĩnh Viễn (TP Cần Thơ), UBND xã Vĩnh Viễn phối hợp cùng Công ty TNHH MTV Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn và Công ty CP Trồng trọt 175 tổ chức hội thảo “Mô hình liên kết sản xuất lúa ứng dụng kỹ thuật xử lý rơm rạ gắn với bao tiêu sản phẩm”. Hội thảo có sự tham dự của đông đảo bà con nông dân, các hợp tác xã, tổ hợp tác cùng các cơ quan chức năng. Mục tiêu của mô hình liên kết là nhằm giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và chuyển hóa nguồn tài nguyên rơm rạ thành dinh dưỡng hữu cơ tại ruộng.

Trước hội thảo, đại biểu và nông dân trực tiếp tham quan trình diễn máy làm đất vùi rơm rạ kết hợp phun chế phẩm vi sinh trên cánh đồng lớn gần Cầu Lộ Lớn, ấp 2 (xã Vĩnh Viễn). Thiết bị giúp xử lý nhanh phụ phẩm sau thu hoạch, thay cho tập quán đốt đồng vốn gây lãng phí tài nguyên và ô nhiễm không khí.

Ông Võ Xuân Tân, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Viễn cho biết, vụ đông xuân 2025-2026, toàn xã đã xuống giống hơn 4.000ha lúa, thu hoạch dứt điểm với sản lượng gần 31.500 tấn. Hiện nông dân đang khẩn trương làm đất chuẩn bị gieo sạ vụ hè thu 2026. Trong bối cảnh sản xuất mới, yêu cầu giảm chi phí, nâng chất lượng và giảm phát thải đang đặt ra ngày càng cấp thiết.

Nhiều năm qua, rơm rạ sau thu hoạch vẫn là bài toán khó. Không ít nơi nông dân chọn cách đốt bỏ để làm đất nhanh. Cách làm này tuy thuận tiện trước mắt nhưng khiến đất chai cứng, phát thải khí nhà kính, mất nguồn hữu cơ quý giá và ảnh hưởng đến môi trường do gây ô nhiễm khói, bụi.

Từ thực tế đó, mô hình xử lý rơm rạ bằng cơ giới kết hợp chế phẩm sinh học được kỳ vọng tạo chuyển biến rõ nét. Khi rơm rạ được vùi xuống đất đúng kỹ thuật, nguồn hữu cơ sẽ phân hủy nhanh, bổ sung dinh dưỡng tại chỗ, cải tạo nền đất và giảm lượng phân bón hóa học cho vụ sau. Đây cũng là hướng đi phù hợp với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL.

Doanh nghiệp đồng hành cùng nông dân

Tại buổi hội thảo, ông Võ Trung Lập, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn đã giới thiệu các loại máy cơ giới phục vụ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các loại máy cho sản xuất lúa. Trong đó, máy liên hợp vừa phun vi sinh vừa xới vùi rơm rạ ngay sau thu hoạch sẽ giúp cắt nguồn sâu bệnh lưu tồn trên gốc rạ, tạo thời gian phơi đất và thúc đẩy quá trình phân hủy nhanh hơn. Khi xử lý trong điều kiện đất khô còn góp phần hạn chế phát thải so với để rơm rạ phân hủy trong môi trường ngập nước.

Không chỉ dừng ở khâu kỹ thuật, điểm nổi bật của mô hình là liên kết đầu ra. Ông Lê Thái Bình, Giám đốc Công ty CP Trồng trọt 175 cam kết ký hợp đồng thu mua toàn bộ sản lượng lúa trong vùng liên kết với giá cao hơn 800 đồng/kg so với giá thị trường tại thời điểm thu hoạch. Điều kiện đặt ra là nông dân tuân thủ quy trình canh tác đồng bộ, sử dụng chế phẩm vi sinh do công ty cung cấp để xử lý rơm rạ và sản xuất theo tiêu chuẩn đã thống nhất.

Ở góc độ ngành chuyên môn, ông Lê Minh Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ Nông nghiệp TP Cần Thơ cho rằng, xử lý rơm rạ là một trong những khâu khó nhất của quy trình sản xuất lúa giảm phát thải. Nếu giải quyết tốt mắt xích này sẽ đồng thời giảm chi phí đầu tư, tăng năng suất, nâng chất lượng hạt gạo và cải thiện môi trường canh tác.

Tại hội thảo, xã Vĩnh Viễn cũng ra mắt Tổ Khuyến nông cộng đồng. Tổ chức này được kỳ vọng trở thành cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, cơ quan chuyên môn và thị trường; kịp thời hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn sản xuất, chuyển giao tiến bộ mới cho bà con.

Từ cánh đồng trình diễn ở Vĩnh Viễn, mô hình liên kết sản xuất lúa chất lượng cao giảm phát thải cho thấy khi chính quyền, doanh nghiệp và nông dân cùng bắt tay, hạt lúa không chỉ có đầu ra ổn định mà còn nâng thêm giá trị nhờ sản xuất xanh. Đây là hướng đi cần được nhân rộng để xây dựng nền nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và gia tăng thu nhập cho người trồng lúa vùng ĐBSCL.