Nông dân từng bước thay đổi để giữ vững thị trường xuất khẩu sầu riêng

Dư lượng Cadimi xuất hiện thời gian qua khiến nhiều vùng trồng sầu riêng lo lắng. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp đã chủ động rà soát, lấy mẫu đánh giá thực trạng và hướng dẫn nông dân canh tác bền vững.

Sầu riêng được mệnh danh là “vua của các loại trái cây” và đã trở thành một trong những nông sản xuất khẩu chủ lực mang lại giá trị hàng tỷ USD cho Việt Nam, trong đó ĐBSCL là vùng sản xuất trọng điểm. Tuy nhiên thời gian qua, các cảnh báo về dư lượng kim loại nặng Cadimi (Cd) xuất hiện trong một số lô hàng xuất khẩu khiến không ít nhà vườn, hợp tác xã và doanh nghiệp lo lắng. Nguy cơ bị cảnh báo hay thu hồi, tạm dừng mã số vùng trồng đang đặt ra yêu cầu cấp thiết có những giải pháp căn cơ, bảo vệ ngành hàng tỷ đô này.

Đồng Tháp là địa phương có diện tích sầu riêng lớn tại ĐBSCL với khoảng 34.200 ha (trong đó diện tích cho trái gần 22.000 ha và đã được cấp 696 mã số vùng trồng, riêng thị trường Trung Quốc chiếm 230 mã số). Ngành hàng sầu riêng Đồng Tháp chịu tác động không nhỏ trước các rào cản kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu.

Ông Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đồng Tháp cho biết, từ năm 2024 khi phía Trung Quốc bắt đầu cảnh báo các lô hàng nhiễm Cadimi, phần lớn nông dân lúc đó vẫn chưa thực sự quan tâm. Nhiều người cho rằng đây là lỗi phát sinh từ khâu thu mua của doanh nghiệp hoặc chỉ là rào cản thương mại tạm thời.

Tuy nhiên bước sang năm 2025 và 2026, khi các quy định kiểm soát được thắt chặt, một số mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói bị thu hồi hoặc tạm dừng xuất khẩu, tâm lý nhà vườn đã thay đổi rõ rệt. Nông dân bắt đầu chuyển từ nhận thức sang hành động thực tế. Nhiều hộ chủ động điều chỉnh tập quán canh tác, bón phân cân đối hơn, tăng cường bón vôi để nâng độ pH đất nhằm cố định Cadimi, giảm lượng Cadimi tự do mà cây có thể hấp thu.

Bên cạnh đó, việc bổ sung phân bón hữu cơ, sử dụng than sinh học (biochar) và các vi sinh vật có lợi cũng được đẩy mạnh để cải tạo hệ sinh thái đất, cải thiện khả năng giữ nước và thoát nước trên líp sầu riêng.

Đồng thời, các doanh nghiệp thu mua hiện nay cũng đã chủ động thực hiện các bước kiểm tra, test mẫu sàng lọc trước khi thu hoạch nhằm giảm thiểu rủi ro khi đưa hàng ra thị trường quốc tế.

Để có cái nhìn khách quan và chính xác về thực tế tại địa phương, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp đã triển khai chương trình rà soát, lấy mẫu đất, cành, lá và trái sầu riêng tại các vùng trồng trọng điểm.

Cụ thể, trong đợt khảo sát, lấy mẫu phân tích 115 mẫu đại diện, kết quả ghi nhận 14 mẫu đất không phát hiện Cadimi (chiếm 12,2%), 97 mẫu phát hiện dư lượng dưới 0,3mg/kg (chiếm 84,3%) và chỉ có 4 mẫu hàm lượng vượt 0,3mg/kg (chiếm 3,5%).

Đối với mẫu cành, lá, có 2 mẫu không phát hiện, 79 mẫu đạt mức dưới 0,05mg/kg (chiếm khoảng 69%), 34 mẫu vượt ngưỡng 0,05mg/kg (chiếm khoảng 30%).

Đối với mẫu trái, có 4 mẫu không phát hiện, 88 mẫu có dư lượng dưới 0,05mg/kg (chiếm 76,5% – đạt tiêu chuẩn an toàn theo quy định xuất khẩu sang Trung Quốc) và 23 mẫu ghi nhận dư lượng vượt ngưỡng 0,05mg/kg (chiếm 20%).

Theo ông Trần Thanh Tâm, sự chênh lệch giữa tỷ lệ tích tụ Cadimi trong đất và trong trái sầu riêng phụ thuộc vào nhiều yếu tố kỹ thuật phức tạp như độ pH của đất, hàm lượng chất hữu cơ, lượng Cadimi khả dụng (có sẵn trong đất) cũng như sự tương tác của các loại phân bón hóa học, vật tư đầu vào trong quá trình canh tác.

Ngành nông nghiệp tỉnh Đồng Tháp tiếp tục khuyến cáo bà con nông dân tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác sầu riêng bền vững do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật ban hành. Việc chuyển đổi thói quen lạm dụng phân bón hóa học sang canh tác hữu cơ, kiểm soát tốt pH đất và quản lý nguồn phân bón đầu vào chính là chìa khóa giúp sầu riêng Đồng Tháp vượt qua rào cản Cadimi, khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường quốc tế.