Vẫn sống tốt với nghề xưa
Thôn Đức Hiệp (xã Long Phụng, tỉnh Quảng Ngãi) là vùng đất có truyền thống hơn 150 năm gắn bó với nghề trồng dâu, nuôi tằm. Qua nhiều thế hệ, nghề này đã trở thành một phần trong đời sống, sản xuất của người dân nơi đây. Lợi thế lớn của Đức Hiệp là những vùng bãi bồi ven sông Thoa, sông Vệ. Đất đai màu mỡ, nguồn nước thuận lợi giúp cây dâu sinh trưởng tốt, cho năng suất và chất lượng lá cao.
Trồng dâu, nuôi tằm là nghề truyền thống tồn tại hơn 150 năm ở thôn Đức Hiệp (xã Long Phụng, tỉnh Quảng Ngãi). Ảnh: Lê Khánh.
Trước đây nghề trồng dâu, nuôi tằm đòi hỏi rất nhiều công sức. Người dân thường ví “nuôi tằm ăn đứng” bởi suốt quá trình nuôi, người làm nghề gần như phải thường xuyên có mặt bên nong tằm, từ chăm sóc, theo dõi sức khỏe của tằm đến thu hái lá dâu.
Không chỉ vất vả, nghề này còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết và chất lượng con giống. Chỉ cần thời tiết thay đổi đột ngột, tằm không thích ứng hoặc mắc bệnh, cả lứa nuôi có thể bị thiệt hại. Có những trường hợp người dân phải bỏ cả lứa tằm, làm lại từ đầu, trong khi công sức và chi phí đã bỏ ra gần như mất trắng.
Thế nhưng với những hộ còn gắn bó, nghề trồng dâu, nuôi tằm vẫn đem lại hiệu quả kinh tế đáng kể. Gia đình ông Võ Oai ở thôn Đức Hiệp là một trong những hộ còn giữ nghề lâu năm. Gần 50 năm gắn bó với con tằm, ông Oai xem đây là nghề mang lại thu nhập chính cho gia đình. Hiện gia đình ông có 2.500m2 đất trồng dâu, đủ nguồn lá để nuôi một hộp giống, tương đương khoảng 35.000 con tằm mỗi lứa.
Ông cho biết từ khi lấy giống đến lúc thu hoạch một lứa tằm hiện chỉ mất khoảng 16 – 18 ngày. Với diện tích và quy mô nuôi hiện tại, mỗi lứa gia đình ông thu từ 6 – 8 triệu đồng. Một năm có thể nuôi khoảng 13 – 15 lứa, đến cuối tháng 10, khi thời tiết chuyển sang mưa gió thì dừng nuôi. “Cùng một diện tích, nếu trồng lúa hiệu quả thấp hơn nhiều. Nuôi tằm thời gian ngắn, thu hoạch xong có tiền ngay nên nếu còn sức lao động vẫn có thể gắn bó với nghề”, ông Oai chia sẻ.
Theo ông Oai, so với trước đây, nghề nuôi tằm hiện đã đỡ vất vả hơn nhờ chất lượng con giống được cải thiện và kỹ thuật được hướng dẫn bài bản. Tuy nhiên, đây vẫn là nghề đòi hỏi người nuôi phải cẩn thận và thường xuyên túc trực. Đặc biệt, khoảng 4 ngày cuối trước khi thu hoạch là thời điểm tằm phát triển nhanh, lượng lá dâu cần cung cấp tăng cao. Người nuôi phải chủ động chuẩn bị lá dâu, theo dõi đàn tằm và xử lý kịp thời những bất thường.
Tại thôn Đức Hiệp hiện còn 16 hộ dân gắn bó với nghề trồng dâu, nuôi tằm. Ảnh: Lê Khánh.
Ngoài ra, thời tiết cũng là yếu tố người nuôi phải đặc biệt lưu ý. Khi trời mưa, nếu lá dâu bị ướt phải nhanh chóng thu hái, đưa về trải ra sân hoặc dùng quạt làm khô trước khi cho tằm ăn. Lá dâu dính nước nếu không được xử lý phù hợp có thể khiến tằm mắc bệnh, chết. “Cây dâu tuyệt đối không được phun thuốc. Chỉ cần hơi thuốc bám vào lá, tằm ăn phải cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, làm nghề này phải rất kỹ, từ khâu chăm sóc cây dâu đến lúc cho tằm ăn”, ông Oai nói.
Không chỉ kỹ thuật nuôi thay đổi, đầu ra sản phẩm hiện cũng thuận lợi hơn trước. Một số hộ nuôi tằm ở Đức Hiệp đã liên kết với doanh nghiệp, cơ sở thu mua tại khu vực tỉnh Bình Định (cũ). Đơn vị liên kết cung ứng con giống và thu mua kén sau mỗi lứa, giúp người dân giảm chi phí vận chuyển, đồng thời chủ động hơn trong sản xuất.
Tuy nhiên, nghề truyền thống này đang đối mặt nguy cơ mai một. Những người còn gắn bó với nghề phần lớn đã lớn tuổi, trong khi lớp trẻ có xu hướng tìm kiếm những công việc khác có thu nhập và điều kiện lao động phù hợp hơn. Số hộ duy trì nghề vì thế ngày càng giảm.
Khôi phục nghề cũ, tạo sinh kế mới
Hiện nghề trồng dâu, nuôi tằm ở thôn Đức Hiệp còn 16 hộ duy trì với tổng diện tích khoảng 5,5ha. Các hộ còn làm nghề chủ yếu tận dụng diện tích đất bãi bồi ven sông, nơi cây dâu có điều kiện sinh trưởng thuận lợi. Với đặc thù mỗi lứa tằm chỉ kéo dài hơn nửa tháng, nếu chủ động được nguồn lá dâu và điều kiện nuôi, người dân có thể quay vòng nhiều lứa trong năm. Đây là lợi thế lớn so với một số cây trồng truyền thống khác.
So với cây lúa, trồng dâu nuôi tằm mang lại hiệu quả gấp nhiều lần trên cùng đơn vị diện tích. Ảnh: Lê Khánh.
Ông Võ Tuyền, Trưởng thôn Đức Hiệp cho rằng, hiệu quả kinh tế của nghề trồng dâu nuôi tằm đã được chứng minh từ thực tế sản xuất của những hộ còn duy trì nghề. Đây là nghề có hiệu quả kinh tế khá, nếu có đất sản xuất và còn sức lao động, đây là nghề mang lại thu nhập tốt. Từ hiệu quả của những hộ đang sản xuất, một số người dân bắt đầu quan tâm và có nhu cầu tham gia trở lại.
“Tuy nhiên, để nghề trồng dâu, nuôi tằm thực sự hồi sinh và phát triển ổn định, điều người dân cần hơn là chuỗi sản xuất bền vững, trong đó có đất sản xuất, giống tốt, kỹ thuật phù hợp và đầu ra ổn định. Người dân mong muốn được tạo điều kiện về đất sản xuất để mở rộng diện tích trồng dâu. Bên cạnh đó, cần hỗ trợ thêm về kỹ thuật và có doanh nghiệp liên kết ổn định từ đầu vào đến đầu ra để bà con yên tâm đầu tư”, ông Tuyền chia sẻ.
Từ thực tế này, vừa qua, xã Long Phụng đã xây dựng kế hoạch triển khai mô hình trồng dâu, nuôi tằm theo hướng tạo sinh kế bền vững cho người dân. Mô hình sẽ thực hiện trên diện tích khoảng 6ha, tập trung tại khu vực bãi bồi có điều kiện đất đai và nguồn nước phù hợp với cây dâu. Tổng kinh phí thực hiện dự kiến gần 760 triệu đồng. Trong đó, ngân sách Nhà nước hỗ trợ hơn 365 triệu đồng, người dân đối ứng hơn 394 triệu đồng.
UBND xã Long Phụng đã làm việc với các hộ có đất trong khu vực dự kiến triển khai, vận động người dân tham gia và khai thác hiệu quả diện tích đất sản xuất. Việc mở rộng vùng dâu không chỉ tạo thêm sinh kế mà còn hướng tới khôi phục nghề truyền thống đã gắn bó với người dân Đức Hiệp nhiều thế hệ.
Tằm từ khi lấy giống đến khi thu hoạch mất khoảng 16 – 18 ngày nên mỗi năm có thể nuôi được từ 13 – 15 lứa. Ảnh: Lê Khánh.
Theo định hướng của địa phương, các hộ tham gia mô hình sẽ được hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc dâu, nuôi tằm, đồng thời kết nối với doanh nghiệp cung ứng vật tư, con giống và thu mua sản phẩm. Đây được xem là giải pháp quan trọng để hình thành chuỗi liên kết, giảm rủi ro cho người dân.
Ông Nguyễn Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Long Phụng cho biết, địa phương đang từng bước hoàn thiện điều kiện hạ tầng phục vụ vùng sản xuất. “Hiện xã đã đầu tư đường bê tông, hạ điện, cấp nước, tạo thuận lợi cho người dân phát triển sản xuất. Hàng năm, xã sẽ bố trí nguồn hỗ trợ giống, vật tư ban đầu, người dân đối ứng bằng công lao động.
Theo ông Tuấn, xã Long Phụng đã lựa chọn Công ty Dâu tằm tơ Việt Nam làm đơn vị cung cấp cây giống và tham gia liên kết đầu ra. Doanh nghiệp sẽ cung cấp giống dâu phù hợp, đồng thời phối hợp thu mua sản phẩm sau khi mô hình đi vào sản xuất.
“Chúng tôi đã tìm được chuỗi liên kết từ đầu vào đến đầu ra. Doanh nghiệp cung cấp cây giống tốt, đồng thời cam kết thu mua sản phẩm với giá cạnh tranh trên thị trường. Về kỹ thuật, doanh nghiệp sẽ phối hợp với Trung tâm Cung ứng dịch vụ công của xã tập huấn cho người dân. Dự kiến tháng 10/2026, địa phương sẽ xuống giống dâu”, ông Tuấn thông tin.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp
