Khởi động xây dựng Bộ TCVN Xanh – Số

Thủy sản Việt Nam trước “bước ngoặt chuẩn hóa”

Sáng 1/3, tại Khánh Hòa, Ban Thủy sản Xanh của Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam (VGA) chủ trì, phối hợp với Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI), Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam tổ chức Hội thảo “Định hướng xây dựng Bộ tiêu chuẩn quốc gia về Xanh – Số – ESG cho ngành thủy sản Việt Nam”.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội, ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải tái cấu trúc theo hướng bền vững. Hội thảo không chỉ là một diễn đàn trao đổi chuyên môn, mà đã chính thức khởi động một lộ trình có ý nghĩa chiến lược đối với toàn ngành.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch VGA Đặng Huy Đông nhấn mạnh, nếu không nhanh chóng xây dựng một bộ tiêu chuẩn quốc gia tích hợp các yếu tố Xanh – Số – ESG, doanh nghiệp thủy sản Việt Nam sẽ tiếp tục bị động trước các “hàng rào kỹ thuật” ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.

Từ góc độ quản lý Nhà nước, ông Nguyễn Quang Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) bày tỏ sự đồng thuận với định hướng này, đồng thời lưu ý tiêu chuẩn phải đảm bảo tính khả thi, đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia và không chồng chéo với các nền tảng hiện có như Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT).

Đặc biệt, lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư đề xuất cần xây dựng các bộ tiêu chuẩn riêng cho từng lĩnh vực: Khai thác, nuôi trồng, chế biến, logistics, thay vì áp dụng một khung chung cho toàn chuỗi và tập trung vào các đối tượng xuất khẩu chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ đại dương, mực…

Bộ tiêu chuẩn cần phù hợp với thực tiễn Việt Nam và đủ năng lực đối sánh quốc tế

Chuyên gia ESG và thẩm định, xác minh khí nhà kính Phạm Hoài Trung phân tích sâu về cơ sở khoa học và thực tiễn, sự cần thiết xây dựng bộ TCVN Xanh – Số – ESG, kinh nghiệm quốc tế và yêu cầu tích hợp các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị trong một khung chuẩn mang tính hệ thống. Theo ông, bộ tiêu chuẩn cần đạt hai mục tiêu: Phù hợp với thực tiễn Việt Nam và đủ năng lực đối sánh quốc tế.

PGS.TS. Nguyễn Thị Xuân Thu, Trưởng Ban Thủy sản xanh, VGA đề xuất phương án hài hòa, liên thông “mapping” tiêu chuẩn Việt Nam với các bộ tiêu chuẩn quốc tế như: MSC, ASC, BAP, Global GAP, các tiêu chuẩn riêng của EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ…; qua đó giúp doanh nghiệp giảm chi phí chứng nhận chồng chéo khi tiếp cận nhiều thị trường.

PGS.TS. Mai Quang Vinh, Phó Chủ tịch thường trực, Tổng Thư ký VGA chia sẻ kinh nghiệm xây dựng tiêu chuẩn nông nghiệp phát thải thấp VietFarm, gợi mở khả năng phát triển VietFarm thủy sản xanh theo hệ thống TCVN, kế thừa những thành tựu đã có trong trồng trọt và chăn nuôi.

Phải thực tế, phải có lộ trình

Một điểm nhấn đáng chú ý là phần giới thiệu nền tảng giao thương số GDPX và giải pháp eGap ứng dụng công nghệ IoT, Blockchain trong truy xuất nguồn gốc. Theo ThS. Phạm Xuân Thỏa, chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là điều kiện tiên quyết để minh bạch hóa toàn bộ chuỗi giá trị.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh, phần mềm chỉ là công cụ thực hành tiêu chuẩn, không thể thay thế tiêu chuẩn. Việc tích hợp, đồng bộ dữ liệu với hệ thống của Nhà nước là yêu cầu bắt buộc để tránh phân mảnh.

Bên cạnh đó, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa cho rằng, Bộ tiêu chuẩn cần có khung liên kết chéo, dùng chung cho nhiều thị trường để giảm chi phí; thiết kế theo cấp độ, phù hợp với thực trạng sản xuất đa thành phần; tính đến lợi ích kinh tế của người áp dụng, kể cả cơ chế chia sẻ chi phí từ đối tác thương mại để giảm thiểu tối đa gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp.

Từ thực tiễn xuất khẩu sang Hoa Kỳ và Hàn Quốc, bà Nguyễn Thị Phỉ, CEO Syaqua-AND chia sẻ kinh nghiệm làm việc với thị trường khó tính, đồng thời đề nghị VGA cần đại diện và “bảo chứng” cho cộng đồng doanh nghiệp khi đàm phán quốc tế.

Ông Lê Hữu Tình, Phó Chủ tịch Hiệp hội Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Giám đốc Công ty TNHH Thủy sản Đắc Lộc ủng hộ định hướng xây dựng tiêu chuẩn Xanh – Số – ESG để giúp các doanh nghiệp thủy sản thực hiện việc sản xuất xanh, giảm phát thải và số hóa để dễ dàng truy xuất nguồn gốc sản phẩm theo các thông lệ quốc tế, sẵn sàng góp tiếng nói và thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp góp sức, góp kinh phí cho việc nghiên cứu và xây dựng bộ tiêu chí này.

Nhiều đại biểu cũng thẳng thắn nhìn nhận, nếu doanh nghiệp phải theo đuổi đồng thời quá nhiều tiêu chuẩn quốc tế, chi phí và thời gian sẽ là rào cản lớn. Vì vậy, một bộ tiêu chuẩn quốc gia tích hợp, tối ưu và phù hợp thực tiễn là lời giải cần thiết.

PGS.TS. Nguyễn Thị Xuân Thu, Trưởng Ban Thủy sản xanh, VGA khẳng định: Xây dựng Bộ TCVN Xanh – Số – ESG cho bốn lĩnh vực ngành thủy sản (khai thác, nuôi trồng, chế biến, logistics) là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, chuyên gia tiêu chuẩn trong và ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp. Nếu được triển khai bài bản, đây sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình chuyển đổi xanh – số của ngành thủy sản, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị sản phẩm và khẳng định vị thế thủy sản Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.