Bưởi Đồng Nai gỡ nút thắt ‘hàng tốt, giá chợ’

Khi những “mắt xích” cùng xuống đồng

Sau cột mốc Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi và chanh xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc và sự kiện vào ngày 22/4/2026 lô bưởi tươi đầu tiên của nước ta chính thức “vượt đại dương” sang Australia, bưởi Việt Nam đang đứng trước vận hội mới khi cánh cửa các thị trường khó tính liên tục mở rộng. Tuy nhiên, để cơ hội trở thành đơn hàng bền vững, bài toán không nằm ở sản lượng mà còn ở tư duy liên kết và chuẩn hóa vùng trồng.

Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam vừa phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai tổ chức khảo sát thực địa tại xã Trị An. Chuyến đi quy tụ đầy đủ các “mắt xích” trong chuỗi, từ lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chuyên gia của viện nghiên cứu đến các “ông lớn” bán lẻ như Saigon Co.op, Central Retail, Vina T&T… cùng đại diện các chợ đầu mối. Đây được xem là bước chạy đà quan trọng cho hội nghị xúc tiến xuất khẩu bưởi dự kiến diễn ra vào tháng 5/2026.

Buổi khảo sát được tổ chức ngay tại vườn bưởi sinh thái Hai Thanh của ông Nguyễn Văn Thanh tại ấp 4, xã Trị An – một trong những mô hình trồng bưởi tiêu biểu của địa phương.

Ông Nguyễn Văn Thanh cho biết, gia đình ông có 12 năm gắn bó với cây bưởi, hiện ông có tổng diện tích 3,5ha. Toàn bộ vườn bưởi sản xuất theo quy trình VietGAP được duy trì song song với việc ứng dụng chế phẩm sinh học IMO nhằm cải tạo đất, giảm sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Nhờ đó, chi phí đầu vào được cắt giảm, nguồn vật tư từng bước được tự chủ, trong khi năng suất vẫn ổn định, chất lượng trái được nâng lên, đáp ứng tốt hơn yêu cầu an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, một nghịch lý đang hiện hữu, dù sẩn phẩm chất lượng cao, đầu ra vẫn chủ yếu thông qua bán lẻ và thương lái, đây được xem là kênh tiêu thụ nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro, giá cả phụ thuộc lớn vào biến động thị trường.

Câu chuyện của ông Thanh không phải cá biệt mà là thực trạng chung của nhiều nhà vườn. Điều họ cần không chỉ là đầu ra mà là đầu ra ổn định. “Trước đây cũng có doanh nghiệp đến nhưng chủ yếu thu mua, chưa hướng dẫn cụ thể quy trình sản xuất đạt chuẩn xuất khẩu. Gia đình rất mong có doanh nghiệp ký hợp đồng dài hạn. Nếu doanh nghiệp làm tốt vai trò liên kết, nông dân chắc chắn được hưởng lợi”, ông Thanh nói.

Từ thực tế tại vườn, khoảng cách giữa “làm giỏi” và “làm đúng chuẩn” được nhận diện rõ, qua đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về liên kết. Người trồng không thiếu kinh nghiệm, nhưng còn thiếu “đầu kéo” để tổ chức sản xuất theo chuẩn xuất khẩu.

Ngay tại vườn bưởi sinh thái Hai Thanh, sự kết nối giữa nhà vườn, doanh nghiệp và đơn vị chuyên môn đã đi vào thực chất. Các bên cùng trao đổi trực tiếp về quy trình kỹ thuật, phân loại sản phẩm và xây dựng chuỗi liên kết khép kín. Đây được xem là hướng đi then chốt để nâng giá trị trái bưởi, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Liên kết chuỗi để mở rộng thị trường xuất khẩu

Theo bà Lê Thị Ánh Tuyết, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai, toàn tỉnh có hơn 20.000ha bưởi, hình thành nhiều vùng trồng tập trung, nổi bật là Tân Triều với lợi thế thổ nhưỡng và truyền thống canh tác lâu năm. “Bưởi là một trong 10 cây trồng chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần nâng thu nhập người dân và tăng trưởng ngành”, bà Tuyết cho biết.

Thời gian qua, địa phương đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất – tiêu thụ, cấp chứng nhận và kết nối doanh nghiệp. Tuy nhiên, yêu cầu từ thị trường xuất khẩu đang đặt ra áp lực chuyển đổi mạnh mẽ hơn. “Sau Nghị định thư, tỉnh sẽ rà soát quy trình sản xuất, nâng chất lượng, đồng thời mở rộng vùng trồng theo hướng chuyên canh, quy mô lớn, đảm bảo sản lượng đồng đều”, bà Tuyết nhấn mạnh.

Cùng với đó, Đồng Nai định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm – một trong những tiêu chí bắt buộc để tiếp cận các thị trường khó tính.

Bà Trần Thị Minh Hà, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam cho rằng, việc đưa các bên gặp gỡ trực tiếp vẫn là giải pháp hiệu quả nhất. “Khi nhà vườn và kênh phân phối trao đổi thẳng về sản lượng, chất lượng, tiêu chuẩn và giá cả, quá trình mua – bán sẽ minh bạch, bền vững hơn”, bà nói.

Theo bà Hà, Câu lạc bộ đóng vai trò kết nối các đối tác phân phối uy tín, giúp nông dân tiếp cận trực tiếp thị trường, giảm khâu trung gian. Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện nay vẫn là chất lượng và tính đồng đều. “Tỷ lệ bưởi đạt chuẩn xuất khẩu mới khoảng 20 – 25%. Muốn đi xa phải chuẩn hóa từ vùng trồng đến quy trình sản xuất”, bà Hà nhấn mạnh.

Câu lạc bộ đang phối hợp với các nhà khoa học, chuyên gia triển khai tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, tập trung kiểm soát dư lượng, nâng chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn thị trường nhập khẩu. Đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp, quỹ đầu tư và đối tác quốc tế để đồng hành cùng nông dân ngay từ khâu sản xuất. “Mục tiêu là nâng tỷ lệ đạt chuẩn lên 50 – 70%. Khi sản lượng đủ lớn, chất lượng đồng đều, giá trị trái bưởi sẽ được nâng lên rõ rệt”, bà Hà kỳ vọng.

Câu chuyện bưởi Đồng Nai phản ánh rõ quá trình chuyển đổi của nông nghiệp từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ chạy theo sản lượng sang đáp ứng tiêu chuẩn, từ phụ thuộc thương lái sang chủ động thị trường. Những nhà vườn đã bắt đầu thay đổi. Chính quyền vào cuộc. Doanh nghiệp và các tổ chức kết nối đang dần “ghép mảnh”. Phần còn lại là sự đồng bộ và kiên trì.

Cánh cửa xuất khẩu đã mở, nhưng để bước qua vững vàng, cần một nền tảng mới, nơi các mắt xích trong chuỗi giá trị vận hành thống nhất. Khi đó, bài toán “được mùa mất giá” sẽ dần được tháo gỡ, nhường chỗ cho nền nông nghiệp hiện đại, lấy chất lượng và liên kết làm nền tảng phát triển.