[Bài 7] Kinh nghiệm hay của Hải Phòng

Giải “tử huyệt” trong tích tụ đất đai

Sau nhiều năm đối mặt với tình trạng ruộng bị bỏ hoang, TP Hải Phòng đã đưa ra giải pháp bằng bộ đôi Nghị quyết 51/2025 và Nghị quyết 27/2025. Đây không chỉ là sự hỗ trợ tài chính mà còn là “cuộc cách mạng” về tư duy, chuyển từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp quy mô lớn.

Nghị quyết 51 hỗ trợ 10 triệu đồng/ha thuê đất; 30% giá trị máy móc (tối đa 200 triệu đồng/máy); 5 – 15 triệu đồng/ha cấp chứng nhận VietGAP, hữu cơ. Đây là giải pháp căn cơ giảm chi phí, thúc đẩy cơ giới hóa đồng bộ và sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung quy mô lớn.

Nghị quyết 51 đã đánh trúng “tử huyệt” này bằng chính sách hỗ trợ thuê đất sản xuất quy mô lớn. Thành phố hỗ trợ một lần 10 triệu đồng cho mỗi ha đất tập trung (quy mô tối thiểu 5ha, liền vùng liền thửa và thuê tối thiểu 3 năm). Chính sách này được ví như “phao cứu sinh”, giảm rủi ro ban đầu cho nông dân khi đứng ra ký hợp đồng tích tụ ruộng đất, tạo tiền đề cho cơ giới hóa đồng bộ.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng – Chủ tịch CLB Đại điền Hải Phòng chia sẻ, dù tâm huyết nhưng với chi phí đầu vào tăng vọt thời gian gần đây, trong khi giá lúa bấp bênh khiến không ít đại điền chùn bước. Khi có Nghị quyết 51, được hỗ trợ của Thành phố, các thành viên đều phấn khởi, tích cực chia sẻ nguồn lực từ máy cấy đến drone phun thuốc, giúp giải phóng hoàn toàn sức lao động thủ công, thúc đẩy hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại.

“Từ khi Thành phố hỗ trợ 30% giá máy mới, tinh thần anh em phấn khởi hẳn. Có máy xịn, công suất lớn, một người giờ đảm đương 20 mẫu lúa nhẹ tênh, còn có thời gian làm dịch vụ cho bà con quanh vùng. Nhiều người cho biết đã có kế hoạch mở rộng sản xuất – điều mà cách đây mấy tháng thôi anh em chúng tôi chưa từng nghĩ đến”, anh Hùng phấn khởi.

Chính sự hỗ trợ từ Thành phố đã giúp những đại điền như anh Nguyễn Xuân Giáng (xã Vĩnh Hải) hiện thực hóa giấc mơ sản xuất lớn. Tích tụ ruộng đất từ năm 2019, đến nay anh quản lý hơn 60 mẫu ruộng. Để đảm bảo vận hành, anh đã đầu tư hơn 3 tỷ đồng mua máy móc, phần lớn là vốn vay với áp lực lãi suất nặng nề.

Mới đây, anh Giáng đầu tư máy gặt Kubota DC70 trị giá 670 triệu đồng và được phê duyệt hỗ trợ 190 triệu đồng từ Nghị quyết 51. “Nếu không có sự tiếp sức của Nhà nước, chẳng ai dám mạo hiểm đổ hàng tỷ đồng vào đất. Chính sách giúp gỡ khó về vốn, tạo động lực để chúng tôi quy hoạch lại đất hoang thành vùng sản xuất hiện đại, thay thế sức người bằng công nghệ”, anh Giáng chia sẻ.

Ghi nhận tại xã Kiến Hải, sau sáp nhập địa phương này có diện tích tự nhiên tới 31,86 km², đất đai mênh mông nhưng cũng đối mặt với bài toán ruộng bỏ hoang khá nhức nhối những năm qua. Ông Nguyễn Văn Quyết – Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã cho biết trên địa bàn hiện có cả nghìn ha đất nông nghiệp nhưng thực tế trồng lúa chỉ còn chừng 300ha, diện tích bỏ hoang ngót nghét 300ha.

Thực hiện Nghị quyết 51 và Nghị quyết 27, xã Kiến Hải đã rà soát, kiểm tra từng vùng ruộng rồi xây dựng kế hoạch chi tiết, phân định rõ ranh giới quy hoạch. Khu vực nào nằm trong dự án công nghiệp dài hạn thì định hướng sản xuất ngắn hạn để giữ đất, khu vực nào quy hoạch nông nghiệp lâu dài thì hướng đến công nghệ cao, trồng lúa chất lượng cao hoặc nuôi trồng thủy sản bền vững.

Để gỡ nút thắt tâm lý cho nông dân khi tích tụ đất đai là dân sợ mất ruộng, UBND xã đứng ra làm “bà đỡ”, làm cầu nối giữa doanh nghiệp và người dân với những cam kết minh bạch.

“Chúng tôi đưa ra mức giá thuê rất hợp lý, khoảng 200.000 đồng/sào/năm cho chu kỳ 5 năm. Quan trọng nhất là khâu đo vẽ lại toàn bộ hiện trạng trước khi giao đất cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp vào làm có thể phá bờ thửa để máy móc chạy nhưng phải lưu lại sơ đồ hiện trạng, yêu cầu doanh nghiệp ký quỹ. Sau này khi họ rút đi, nếu không thực hiện đúng cam kết, bà con sẽ có kinh phí để hoàn trả lại mặt bằng như cũ. Khi quyền lợi được đảm bảo, bà con ủng hộ ngay”, ông Quyết giải thích.

Nhờ cách làm minh bạch, giảm thiểu thủ tục rườm rà, niềm tin của bà con được khôi phục. Hiện xã đã triển khai thành công mô hình tích tụ 30ha tại thôn Đoàn Xá để trồng ớt xuất khẩu. Các thôn khác cũng đang tích cực vận động đăng ký thêm hàng chục ha nữa cho các mô hình trồng chuối, trồng sen và lúa chất lượng cao.

Hồi sinh “đất chết”, gỡ nút thắt pháp lý

Trên thực tế, dù chính sách đã mở, rào cản từ tập quán sản xuất vẫn hiện hữu. Đại điền Nguyễn Xuân Giáng (xã Vĩnh Hải) thừa nhận hơn 60 mẫu ruộng anh canh tác chủ yếu là “mượn mồm” từ bà con. Người dân lo mất đất lâu dài nên ngại ký văn bản, khiến điều kiện hợp đồng thuê 3 năm để nhận hỗ trợ 10 triệu đồng/ha gặp khó. Tình trạng canh tác “xôi đỗ” cũng khiến việc quản lý dịch hại trở nên nan giải.

Giải quyết vấn đề này, Nghị quyết 27 đi sâu vào bảo vệ chất lượng đất, hỗ trợ 10 triệu đồng/ha để cải tạo đất trũng, phèn, mặn hoặc ruộng bỏ hoang trên 12 tháng. Khoản hỗ trợ này giúp nông dân hồi sinh những cánh đồng thoái hóa, giúp họ yên tâm đầu tư. Đồng thời, Hải Phòng hỗ trợ 1 triệu đồng/ha/vụ cho giống lúa chất lượng cao, hướng tới sản xuất đồng nhất để cung ứng cho siêu thị và xuất khẩu.

Điểm đột phá của Nghị quyết 27 là phân bổ 50% kinh phí hỗ trợ trực tiếp về ngân sách cấp xã. Điều này giúp địa phương có nguồn lực tại chỗ để hỗ trợ bà con mua giống, tập huấn kỹ thuật và xử lý rơm rạ ngay tại ruộng. Khi người dân thấy chính quyền xã có phương án cải tạo cụ thể, họ sẽ yên tâm giao đất cho đại điền hoặc liên kết sản xuất.

Bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng khẳng định, cốt lõi của các nghị quyết là tạo ra hệ sinh thái kinh tế bền vững. Thành phố kỳ vọng lớn vào sự thay đổi diện mạo nông thôn. Khi hạ tầng tốt, kỹ thuật chuẩn và máy móc hiện đại được đưa vào, nông dân không còn phải “bán mặt cho đất” mà trở thành những nhà quản lý công nghệ trên cánh đồng.

Việc phân bổ kinh phí hỗ trợ bảo vệ đất trồng lúa trực tiếp cho ngân sách cấp xã giúp chính quyền địa phương có nguồn lực tại chỗ để hỗ trợ bà con trực tiếp. Khi người dân thấy chính quyền xã có kinh phí cải tạo những khu ruộng trũng, họ sẽ yên tâm giao đất cho các đại điền hoặc tự mình liên kết sản xuất, qua đó sẽ khắc phục được tình trạng bỏ hoang ruộng đồng.

“Thành phố kỳ vọng rất lớn vào sự thay đổi diện mạo nông thôn từ các gói hỗ trợ này khi hỗ trợ kinh phí đánh giá chất lượng đất định kỳ 5 năm và kinh phí duy tu hạ tầng phục vụ lúa gạo”, bà Kiểm cho hay.

Sự ra đời của Nghị quyết 51 và 27 không đơn thuần là hỗ trợ kinh phí mà là chiến lược bài bản để tái cấu trúc ngành nông nghiệp trong bối cảnh công nghiệp hóa mạnh mẽ. Hải Phòng đang nỗ lực biến những nông dân truyền thống trở thành những chủ doanh nghiệp trên chính cánh đồng của mình. 

Giai đoạn 2020 – 2025, các địa phương phía tây Hải Phòng (Hải Dương cũ) đã ban hành Nghị quyết số 14/2023/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung và ứng dụng công nghệ cao, giúp khắc phục tình trạng bỏ ruộng. Sau 5 năm, diện tích ruộng bỏ hoang tại Hải Dương cũ gần như không còn, trừ một số mảnh manh mún nhỏ lẻ.