Vĩnh Long hoàn thiện chuỗi tập huấn Đề án 1 triệu ha lúa

Hoàn thiện chuỗi đào tạo giảng viên nguồn

Tại Vĩnh Long, Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long và Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) vừa phối hợp tổ chức chương trình tập huấn giảng viên nguồn (ToT) về quản lý dinh dưỡng chính xác và đánh giá tuân thủ quy trình của Đề án 1 triệu ha lúa.

Chương trình có hơn 110 đại biểu là cán bộ chuyên môn cấp tỉnh, cán bộ phụ trách Đề án tại 40 xã và đại diện các hợp tác xã tham dự.

Vĩnh Long là địa phương thứ 6 trong chuỗi tập huấn được triển khai tại Cần Thơ, An Giang, Cà Mau, Đồng Tháp, Tây Ninh và Vĩnh Long. Chuỗi hoạt động nhằm xây dựng nền tảng năng lực liên tỉnh cho đội ngũ cán bộ tham gia triển khai Đề án 1 triệu ha lúa.

Từ Cần Thơ đến Vĩnh Long, chuỗi tập huấn đã nâng cao năng lực cho gần 750 học viên đến từ 284 xã, trên địa bàn có khoảng 860.000 ha đăng ký tham gia Đề án.

Nếu các khóa tập huấn trước tập trung trang bị kiến thức, công cụ và phương pháp triển khai, chương trình tại Vĩnh Long đánh dấu bước hoàn thiện chặng xây dựng năng lực ở quy mô liên tỉnh. Trọng tâm tiếp theo là phát huy đội ngũ giảng viên nguồn để đưa kiến thức, công cụ vào điều kiện sản xuất cụ thể tại cơ sở.

Từ biết kỹ thuật đến làm chủ phương pháp chuyển giao

Một trong những nội dung trọng tâm của chuỗi tập huấn là quản lý dinh dưỡng chính xác (PNM), được đặt trong tổng thể quy trình của Đề 1 triệu ha lúa.

Học viên được thực hành với công cụ Bón phân đúng – Rice Crop Manager (RCM), hỗ trợ xây dựng khuyến cáo dinh dưỡng phù hợp với điều kiện canh tác. Cùng với đó, ViRiCert được giới thiệu và thực hành nhằm hỗ trợ ghi nhận, theo dõi và đánh giá mức độ tuân thủ quy trình.

Điểm đáng chú ý của chương trình tại Vĩnh Long là nội dung đào tạo không dừng ở việc tiếp nhận kiến thức kỹ thuật. Học viên được tổ chức thực hành theo nhóm, xây dựng kế hoạch nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác tại cấp xã, qua đó chuyển từ hiểu công cụ sang xác định cách vận dụng tại địa bàn phụ trách.

Bà Đinh Thị Kim Dung, Chánh Văn phòng IRRI Việt Nam cho rằng, Vĩnh Long là “mảnh ghép thứ sáu” hoàn thiện chuỗi tập huấn giảng viên nguồn tại các địa phương tham gia Đề án 1 triệu ha lúa.

Theo bà Dung, điều quan trọng sau chặng xây dựng năng lực là phát huy đội ngũ giảng viên nguồn để kiến thức và công cụ tiếp tục được chuyển giao, áp dụng và điều chỉnh theo thực tế sản xuất. Đây là nền tảng để quản lý dinh dưỡng chính xác được nhân rộng có chất lượng và phù hợp hơn tại cơ sở.

Ông Nguyễn Văn Bộ, cố vấn cao cấp của IRRI cũng nhấn mạnh khi quản lý dinh dưỡng chính xác được triển khai ngày càng rộng, yêu cầu đặt ra không chỉ là có thêm người biết kỹ thuật mà còn phải duy trì chất lượng của quá trình chuyển giao.

Theo đó, giảng viên nguồn cần nắm chắc các nguyên tắc cốt lõi để hướng dẫn thống nhất, đồng thời có khả năng điều chỉnh khuyến cáo phù hợp với điều kiện sản xuất của từng vùng.

Nhân rộng nhưng không áp dụng máy móc

Giai đoạn 2026 – 2030 đặt ra yêu cầu mới khi Đề án 1 triệu ha lúa chuyển từ xây dựng, trình diễn mô hình sang mở rộng áp dụng trên nhiều địa bàn và nhóm nông dân.

Trong bối cảnh đó, chất lượng chuyển giao kỹ thuật trở thành yếu tố quan trọng. Cán bộ không chỉ cần hiểu quy trình mà còn phải có khả năng diễn giải, hướng dẫn và vận dụng các nguyên tắc kỹ thuật phù hợp với điều kiện sản xuất cụ thể.

Thực tế, điều kiện đất đai, mùa vụ, phương thức canh tác, khả năng tiếp cận công nghệ và đặc điểm từng nhóm nông dân có thể khác nhau. Vì vậy, việc nhân rộng quy trình không đồng nghĩa với áp dụng một cách giống nhau ở mọi địa bàn.

Chương trình tiếp tục lồng ghép cách tiếp cận lấy nông dân làm trung tâm và bao trùm giới. Việc xác định ai tham gia quyết định, ai trực tiếp thực hiện công việc trên đồng ruộng và nhóm nào còn hạn chế cơ hội tiếp cận thông tin là cơ sở để giảng viên nguồn lựa chọn phương thức chuyển giao phù hợp.

Tại Vĩnh Long, các nhóm học viên đã cùng xây dựng kế hoạch nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác tại cấp xã. Qua đó, cán bộ địa phương phải xác định cách đưa nội dung tập huấn vào địa bàn phụ trách trước khi trình bày, trao đổi và hoàn thiện kế hoạch.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Vĩnh Long, chương trình là bước chuẩn bị để địa phương xác định cụ thể cách đưa quản lý dinh dưỡng chính xác vào quá trình triển khai Đề án 1 triệu ha lúa.

“Điều quan trọng sau chương trình là những kiến thức và công cụ được vận dụng phù hợp với điều kiện sản xuất, đối tượng nông dân và nhu cầu hỗ trợ thực tế tại từng địa bàn”, ông Bình chia sẻ.

Dữ liệu đồng ruộng hỗ trợ đánh giá tuân thủ

Cùng với chuyển giao kỹ thuật, việc ghi nhận quá trình thực hiện trên đồng ruộng được xem là nội dung quan trọng trong giai đoạn nhân rộng.

Tại chương trình ở Vĩnh Long, ViRiCert được giới thiệu và thực hành hỗ trợ cán bộ, HTX và người sản xuất theo dõi việc thực hiện quy trình của Đề án 1 triệu ha lúa.

Thông tin, minh chứng được ghi nhận giúp nhận diện những nội dung đã thực hiện, những điểm cần cải thiện và tạo cơ sở đánh giá mức độ tuân thủ. Dữ liệu này cũng có thể phục vụ quá trình xem xét nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”, qua đó kết nối thực hành sản xuất với yêu cầu minh bạch và nhận diện sản phẩm.

Ở quy mô rộng hơn, khi các địa phương cùng tiếp cận hệ thống nguyên tắc, công cụ và phương pháp triển khai, đội ngũ giảng viên nguồn có thể góp phần tạo sự nhất quán cần thiết, đồng thời vẫn bảo đảm khả năng thích ứng với điều kiện từng vùng sản xuất.

Khóa tập huấn tại Vĩnh Long đã hoàn thiện chuỗi 6 chương trình nâng cao năng lực giảng viên nguồn về quản lý dinh dưỡng chính xác tại các địa phương tham gia Đề án 1 triệu ha lúa.

Tuy nhiên, kết quả của chuỗi chương trình không chỉ được đo bằng số lượng cán bộ tham gia tập huấn. Giá trị quan trọng hơn nằm ở khả năng đội ngũ giảng viên nguồn tiếp tục hỗ trợ quá trình chuyển đổi trên đồng ruộng khi Đề án bước sâu vào giai đoạn nhân rộng 2026 – 2030.

Theo đó, năng lực được xây dựng sẽ tiếp tục được đưa trở lại địa bàn sản xuất thông qua chuyển giao cho cán bộ cơ sở, HTX và nông dân; hỗ trợ áp dụng công cụ; ghi nhận phản hồi từ thực tế và từng bước triển khai các kế hoạch nhân rộng phù hợp với từng địa phương.

Ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch VIETRISA nhấn mạnh, khi các địa phương cùng có đội ngũ cán bộ hiểu quy trình và có khả năng hướng dẫn thực hành theo định hướng chung, sẽ tạo thêm nền tảng để từng bước hài hòa cách triển khai giữa các vùng sản xuất.

Đây là yếu tố cần thiết để quá trình nhân rộng vừa bảo đảm chất lượng trên đồng ruộng, vừa tạo cơ sở cho ngành hàng lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp và minh bạch hơn.